آب، خاک و سیستم های نوین آبیاری
بررسي اجمالي زراعت گياه روغني جوجوبا

بررسي اجمالي زراعت گياه روغني جوجوبا

در مناطق نيمه خشك جنوب ايران، مستعد كشت طلاي صحرا

 

دكتر ميثم اويسي

دكتراي تخصصي اكوفيزيولوژي گياهان زراعي

 

امروزه به‌دليل استفاده نادرست از منابع و ‌توجه نداشتن به چرخه‌هاي اكولوژيك و مباني توليد پايدار، كشت و پرورش گياهان زراعي تنها به گونه‌هاي خاصي محدود شده است. ساماندهي ژنتيكي اين گياهان بر اساس اقليم و شرايط زراعي، ضمن افزايش آسيب‌پذيري محيط و كاهش تنوع، باعث حذف بسياري از عوامل موثر اكولوژيك و افزايش عوامل خسارت‌زا گرديده است.

لزوم برگشت به توليد اكولوژيك و حفظ توازن و ثبات چرخه‌هاي طبيعي، موضوعي است كه كشورهاي پيشرفته در قالب روش‌هاي متنوع جنگل زراعي، كشت مخلوط و غيره و نيز توجه به گونه‌هاي جديد همچون جوجوبا سعي در حصول به آن دارند. گياه جوجوبا به‌دليل ويژگي‌هاي زراعي منحصربه‌فرد خود از استعداد زيادي در كشت و توسعه در نواحي نيمه خشك كشور برخوردار است.

از كشورهاي بزرگ توليد‌كننده گياه جوجوبا مي‌توان به امريكا، استرليا، مكزيك، كاستاريكا، برزيل، آرژانتين، پاراگوئه، مصر، پرو و فلسطين اشاره كرد. البته پرورش اين گياه در كشورهاي عربستان‌سعودي، سودان، كنيا و آفريقاي جنوبي، توسعه يافته و از توليد مطلوبي برخوردار است.

در ايران با توجه به شرايط ويژه اقليمي به ويژه كمبود آب، از گياهان مناسب جهت كشت و توسعه خصوصاً در نواحي جنوبي كشور است. ويژگي چند منظوره بودن اين گياه به‌عنوان گياهي زراعي، صنعتي علوفه‌اي و حفاظتي (موثر در كاهش فرسايش خاك) توجه جدي‌تر به اين گياه را مي‌طلبد.

گياه جوجوبا با نام علمي(.Simmondsia chinensis L) از گياهان بومي جنوب غرب آمريكاي شمالي بوده و بذر آن حاوي 60 درصد روغن و 26% پروتئين است. جوجوبا از جمله گياهاني است كه بدليل ويژگي اقليمي مناسب، قابليت استقرار در نواحي داراي محدوديت‌هاي اقليمي را دارد.

رشد در شرايط اقليمي گرم و خشك و دامنه حرارتي بالا (با وجود خواب تابستاني) و همچنين مقاومت گياه به شوري همراه با تنوع موارد مصرف، از ويژگي‌هاي منحصر به فرد اين گياه روغني مي‌باشد كه آن را گونه‌اي مناسب به منظور كشت در مناطق محروم حاشيه كوير نموده است.

جوجوبا بوته‌اي درختچه‌اي چندساله، هميشه سبز و عمر آن در زيستگاه طبيعي به 200 سال هم مي‌رسد ولي در ساير زيستگاه‌ها برحسب شرايط اكولوژيك و ميزان رسيدگي بين 15 الي 30 سال عمر مي‌كند.

ميوه‌دهي اقتصادي آن از 4 سالگي به بعد بوده و اين بدان معناست كه تا 4 سال پس ازكاشت اميدي به سوددهي آن نيست. بلوغ كامل گياه بر حسب شرايط آب و هوايي، اقليم منطقه و نگهداري، 8 سال طول مي‌كشد. پتانسيل توليد روغن اين گياه 600 كيلوگرم از هر تن دانه بوده كه در مقايسه با ساير گياهان روغني توليد بالايي است.

دامنه رشد جوجوبا تا ارتفاع 1800 متر از سطح دريا گزارش شده و محدوده دمايي 9 تا 50 درجه سانتيگراد را تحمل مي‌كند. جوجوبا به خاك‌هاي سنگين و مستعدِ غرقابي، بسيار حساس بوده و لازمة كشت آن وجود زهكشي قوي است تا از ايجاد حالت غرقابي جلوگيري به‌عمل آورد. اين گياه در دامنه اسيديته 5-8 به‌خوبي رشد مي‌كند ولي pH كمتراز 5 باعث سمّيت آلومينيوم مي‌شود.

امتياز خاص اين گياه، كاهش نياز آبي آن در فصل تابستان مي‌باشد كه به‌لحاظ وجود كوتيكولِ ضخيم چرمي شكل و مزوفيلِ داراي سلول‌هاي پارانشيمي با قابليت ذخيره‌سازي زياد و همچنين كاهش فعاليت‌هاي متابوليك و فيزيولوژيك كه به خواب تابستانه تعبير مي‌شود، توانايي مقابله با خشكي و كم آبي تابستانه را دارد.

اگر چه در مناطقي با بارندگي 75 ميليمتر نيز قادر به ادامه حيات است، امّا بارندگي‌هاي كمتر از 200 ميليمتر موجب كاهش شديد رشد آن مي‌گردد. گونه‌هاي زراعي اين گياه در بارندگي‌هاي كمتر از 600 ميليمتر نياز به آبياري دارند. گلدهي و گرده افشاني آن در شرايط وجود بارندگي‌هاي پائيزة كافي و دماي مناسب بالاي صفردرجه، در اواخر زمستان رخ مي‌دهد.

تركيبات روغن جوجوبا و كاربرد آن:

روغن جوجوبا تلفيقي از يك اسيد چرب با زنجيره مستقيم غيراشباع 18-24 كربني و يك الكل (استر) است. اسيدهاي موجود در اين روغن شامل تركيبي از ايكوسانوئيك و دوكوسانوئيك همراه با مقادير كمي اسيد اولئيك و پالميتولئيك مي‌باشد.

الكل‌هاي روغن جوجوبا نيز شامل ايكوسانول و دكوسانول و مقدار كمي هگزاكوسانول و الكل‌هايي با مولكول سبك‌تر است. به‌طور خلاصه اين روغن داراي خواص ذيل است:

• پوست را مرطوب مي‌كند

• اختلالات پوستي را درمان مي‌كند • چربي پوست سر را رفع مي‌كند • توليد روغن را در پوست تنظيم مي‌كند • چين و چروك و نشانه‌هاي پيري را كاهش مي‌دهد • در درمان آكنه موثر است

• التهاب پوست را كاهش مي‌دهد • تيرگي پوست ناشي از آفتاب را رفع مي‌كند

• كشش پوست ناشي از بارداري را كاهش مي‌دهد

علاوه بر ويژگي‌‌هاي روغن جوجوبا، بذور اين گياه داراي واكس مايعي است كه به‌عنوان يك روغن گياهي بي‌نظير شناخته شده و از آن تحت عنوان طلاي صحرا يا طلاي مايع ياد مي‌كنند.

نشریه دام و کشت و صنعت - شماره ۲۱۷  و ۲۱۸ - سال ۱۳۹۷

مدیر سایت
info@iranagrimagazine.com

به این مطلب امتیاز دهید:

کارشناسان ما در مورد مشکلات تولید محصولات، که نمی‌توانید برای آن جوابی پیدا کنید؛ می‌توانند به شما کمک کنند

info@iranAgriMagazine.com
arrow