سم
رفع موانع تولید سموم تکنیکال

قسمت اول

سموم کشاورزی، یکی از مهم‌ترین نهاده‌ها در بخش کشاورزی هستند که شاید به جرأت می‌توان گفت که کشاورزی، بدون استفاده از این سموم عملاً راه به جایی نخواهد برد. 
آمار ظرفیت تولیدی کارخانجات و گفته‌های فعالان و تولیدکنندگان سموم کشاورزی نشان می‌دهد، تولیدات داخلی می‌تواند پاسخ‌گوی بیش از 95 درصد از نیاز داخلی ما به سموم کشاورزی باشد و البته در صورت کارکرد با حداکثر ظرفیت، امکان صادرات و تأمین نیاز سموم دفع آفات نباتی کشورهای همسایه مانند عراق و افغانستان نیز وجود دارد.
در بحث تولید سموم آماده مصرف، یکی از اقلام اساسی مورد نیاز، سموم ‮«‬تکنیکال‮»‬ یا همان ماده موثره است که شرکت‌های داخلی تولید سموم، بیشتر نیازشان به این مواد را از طریق واردات تأمین می‌کنند. به طوری که دولت هم برای تأمین این مواد اولیه اساسی در تولید سموم کشاورزی با اختصاص ارز دولتی به آن، در صدد سهل‌تر کردن دسترسی تولیدکنندگان داخلی به این مواد می‎باشد.
اما سئوالی که در این مورد پیش می‌آید این است که آیا در داخل کشور قادر به تولید این مواد هستیم یا نه؟ پتانسیل‌ها، توانمندی‌ها و زیرساخت‌های ما به چه میزان است و چرا بیشتر نیازمان به مواد تکنیکال را وابسته به واردات هستیم؟
در رابطه با چالش‌های این موضوع و مشکلات شرکت‌های تولیدکننده سم، ماهنامه با یکی از فعالان در حوزه تولید سموم و از دانش‌آموختگان مهندسی صنایع و MBA از دانشگاه صنعتی شریف و دارنده دکترای مدیریت از دانشگاه علامه طباطبایی و عضو بنیاد ملی نخبگان، گفتگویی انجام داده است که توجه شما را به مطالعه آن جلب می‌کنیم:
 

تفکر توجیه اقتصادی و تفکر خودکفایی

این متخصص و فعال تولید سموم می‌گوید: تفکری که در رابطه با تولید در کشور ما مطرح است، با تفکر رایج دنیا متفاوت است. در ایران تولید یک محصول بنا به محاسبات و الزامات استقلال و خودکفایی، احتمال تحریم و‭... ‬است اما در دنیا بحث صرفه اقتصادی و توجیه اقتصادی قضیه در نظر گرفته می‌شود. 
کشور هند برای همه دنیا ‮«‬تکنیکال‮»‬ تولید می‌کند. ما هم باید ببینیم که تولید این مواد در داخل توجیه اقتصادی دارد یا نه؟ شاید توجیه اقتصادی نداشته باشد که برای مصرف کشور تکنیکال تولید کنیم. ولی شاید تولید تکنیکال در ایران بتواند پاسخگوی نیاز چندین کشور همسایه به تکنیکال باشد که در آن صورت توجیه اقتصادی وجود دارد.
اصولاً تکنیکال‌ها به دو دسته تقسیم می‌شوند: 
• تکنیکال‌های با پایه آلی
• تکنیکال‌های با پایه معدنی 
چنانچه شرایط فراهم باشد برای هر دو دسته از تکنیکال‌ها هم توانایی تولید داریم و هم توجیه اقتصادی آن وجود دارد اما باید زیرساخت‌های آن فراهم باشد.
تکنیکال‌های پایه آلی، نیازمند تجهیز و تکمیل صنایع پایین‌دستی، پتروشیمی و صنایع شیمیایی هستند.
لازمه ورود به تولید این دسته از تکنیکال‌ها این است که باید زنجیره‌ای از صنایع در کشور شکل گرفته باشد. اینکه یک نفر بخواهد خودش یک زنجیره ایجاد کند، از نظر فنی و اقتصادی امکان‌پذیر نیست. در این زنجیره هر حلقه، محصولات اصلی و جانبی خود را به‌عنوان مواد اولیه به دیگر بخش‌ها می‌دهد.
تولید یک بخش و به صورت اختصاصی، آن هم به تنهایی در یک کارخانه به صرفه نیست؛ چون در این زنجیره از صنایع که عرض می‌کنم، محصولات جانبی زیاد دیگری هم تولید و به فروش می‌رسد. در نتیجه قیمت تمام شده پایین می‌آید.
 در واقع مواد آلی مورد نیاز برای ساخت تکنیکال‌ها فقط یکی از چندین نمونه تولیدات این زنجیره خواهد بود. ایجاد این زنجیره باید در دستور کلی سیاست‌گذاران و تصمیم‌گیران باشد تا سازندگان تکنیکال‌ها هم در کنار سایر صنایع از تولیدات این زنجیره استفاده کنند. 
در کشور ماده اولیه مورد نیاز یعنی نفت، گوگرد و... را داریم اما چون زنجیره استحصال مواد شکل نگرفته، نفت را به صورت خام به شرکت‌های چینی و هندی که این زنجیره‌ها را ایجاد کرده‌اند، می‌فروشیم و آنها از این نفت خام، مواد مختلفی را تولید می‌کنند و یکی از این مواد که همان تکنیکال‌ها باشند را به ما و دیگران به چندصد برابر قیمت نفت، می‌فروشند. 
این زنجیره تکنیکال احتیاج به سرمایه‌گذاری زیاد دارد و زنجیره‌های دیگر باید در کنارش تکمیل شود. از طرفی حوزه تولید این نوع تکنیکال‌ها باید با صادرات به کشورهای منطقه که در حوزه فرمولاسیون فعال هستند، کامل شود؛ چون به فرض تشکیل زنجیره‎های تولید مواد اولیه مورد نیاز تکنیکال‌ها، در نهایت مقدار محصولی که تولید می‌شود از میزان نیاز کشور ما به آن ماده تکنیکال خیلی بالاتر است و اینجاست که اگر فقط بخواهیم به مصرف داخلی کشور خودمان نگاه کنیم، ورود به تولید تکنیکال‌ها توجیه ندارد؛ چون ما وقتی که این زنجیره را با هزینه‌های بالا ایجاد کنیم، تولیدات آن ماده بسیار بیشتر از نیاز داخلی خواهد بود در نتیجه باید به فکر بازارهای صادراتی باشیم. پس توجیه اقتصادی برای اینکه فقط برای نیاز داخلی تولید کنیم وجود ندارد. 
حال چون این زنجیره‌ها در کشور ما شکل نگرفته، باید نیازمان را به این تکنیکال‌ها از خارج وارد کنیم. 
البته ضعفی که مواد آلی نسبت به مواد معدنی دارند این است که یک بخشی از مواد اولیه برای تولید تکنیکال را به دلیل اینکه در کشور سرمایه‌گذاری‌های لازم را انجام نداده‌ایم باید از خارج کشور وارد شود.

توجیه در تولید مواد تکنیکال با پایه معدنی

در مورد تکنیکال‌های با پایه مواد معدنی، داستان چیز دیگری است. ما همه مواد معدنی لازم را در داخل کشور داریم. اینجا چون عمده مواد اولیه مورد نیاز بر پایه معدن است و ما وضعیت خوبی داریم، در این مواد دیگر حتی شرکت‌های بزرگ بین‌المللی هم توان رقابت با ما را نخواهند داشت. چرا؟ چون برای آنها توجیه اقتصادی ندارد که بخواهند مواد معدنی را از یک کشوری مانند ایران بگیرند و چنین تکنیکال‌هایی را تولید کند، اما برای ما توجیه اقتصادی دارد. 
حالا در کشور بخشی از صادرات غیرنفتی ما مواد معدنی و از جمله همین مس است که دوباره به صورت خام و به هند و چین صادر می‌کنیم. 
مواد معدنی خام را می‌دهیم؛ به ازای آن موادی که می‌گیریم مثلاً یکی از آن‌ها تکنیکال ‮«‬کوپراکسی کلراید‮» - ‬اکسی کلرور مس‭ - ‬است که آن را از همین مواد اولیه و خام استخراج می‌کنند و به قیمت بالاتری به خودمان می‌فروشند. خودمان چیزی که می‌فروشیم صادرات غیرنفتی است و چیزی که خریداری می‌کنیم با پول نفت‌مان است که برایش هزینه می‌کنیم. البته این موضوع فقط در مورد مس تنها نیست و در مورد مواد دیگر هم همین مسائل وجود دارد. اما در اینجا ما فقط در مورد مس صحبت می‌کنیم. 
حال با توضیحاتی که به اختصار بیان شد، اگر کشور در حوزه تکنیکال سرمایه‌گذاری کند، برخی شرکت‌های داخلی هستند به اندازه دو برابر کل نیاز کشور ظرفیت تولیدی دارند و ما می‌توانیم ارزش افزوده ایجاد کنیم و تکنیکال یا سم فرموله شده را به خارج از کشور بفروشیم. از طرفی جلوی واردات را هم گرفته‌ایم. 
اما گام اولی که باید برداریم این است که مسیرهایی را طی کنیم تا توجیه اقتصادی برقرار شود. 

چگونگی ایجاد توجیه اقتصادی برای مواد آلی

این کارشناس می‌گوید: در حوزه سموم آلی هم ظرفیت وجود دارد. فقط میزان سرمایه‌گذاری بیشتری می‌خواهد و در این مورد هم تولید نهایی به مقداری است که باید برای بازاریابی و رقابت در بازارهای بین‌المللی برنامه‌ریزی کرد. 
با توجه به نیروی کار ارزان در کشور و با توجه به قیمت دلار و... و امکاناتی که در ایران داریم در خیلی از تکنیکال‌های آلی هم صرفه اقتصادی داریم و جالب اینجاست که زنجیره‌هایی که لازمه این کار هستند، فقط مواد اولیه مورد نیاز سموم تکنیکال را به تنهایی تأمین نمی‌کنند. بلکه خیلی از صنایع دیگر هستند که محصولات میانی و جانبی که از سنتز تکنیکال‌ها به دست می‌آید را مورد استفاده قرار می‌دهند و شما ببنید در نهایت چه درآمدها و اشتغال‌زایی و اهمیتی به کشور ما خواهد داد. 

راهکار چیست؟

ما در حال حاضر نیازمان به مواد تکنیکال را از کشورهای چین و هند تأمین می‌کنیم، آن هم به دلیل سیاست‌های دولت‌های خودمان است که در این مورد درست عمل نکرده‌اند.
معتقدم ما می‌توانیم از همین کوپراکسی کلراید شروع کنیم. سالیانه 500‭-‬400 تن از این نوع تکنیکال و همین مقدار هم سم آماده وارد می‌کنیم.
یعنی در سال به حداقل 2000‭-‬1500 تن سم آماده کوپراکسیل نیاز داریم که با یک حساب سرانگشتی دست‌کم بالای 25 میلیون دلار هزینه دارد. یعنی حدود 10 درصد از کل میزان دلاری که دولت برای واردات سم اختصاص داده‌ است و به راحتی می‌توان از خروج این ارز جلوگیری کرد. ضمن اینکه صادرات هم داشته باشیم.

دلایل ضعف تکنیکال‌ها در کشور

وی در مورد اینکه چرا صنعت تولید تکنیکال در کشور پا نمی‌گیرد، می‌گوید: دو دلیل اساسی در این مورد وجود دارد: 
• عدم حمایت دولت
• استراتژی غلط در این مورد.
حتی همین الان برای ساخت بعضی از تکنیکال‌ها از خود هندی‌ها و چینی‌ها به ایران پیشنهاد می‌رسد که در ایران تولید و صادر شود. 
من نمی‌گویم دولت سرمایه‌گذاری کند. بلکه اگر حمایت کافی در وضع قوانین و مقررات انجام بگیرد، سرمایه‌گذار بخش خصوصی خودش بقیه کار را انجام می‌دهد. حتی سرمایه‌گذار خارجی هم جذب می‌شود. بسیاری از هندی‌ها و چینی‌ها حاضرند در ایران سرمایه‌گذاری کنند؛ چون ما امکاناتی مانند نیروی کار ارزان‌تر، مواد اولیه ارزان و فراوان، موقعیت‌های صادراتی نزدیک‌تر، موقعیت ژئوپولتیک بسیار خوب و... داریم. 

ماهنامه دام و کشت و صنعت- شماره۲۳۱ - تیر ۱۳۹۸

مدیر سایت
info@iranagrimagazine.com

به این مطلب امتیاز دهید:

کارشناسان ما در مورد مشکلات تولید محصولات، که نمی‌توانید برای آن جوابی پیدا کنید؛ می‌توانند به شما کمک کنند

info@iranAgriMagazine.com
arrow