زراعت و باغبانی و منابع طبیعی
گلخانه‌های دریایی

گلخانه‌های دریایی
پاسخی برای بحران جهانی و کمبود آب


 معصومه صالحی وزیری

نزدیک به شش‌هزار کیلومتر ساحل در شمال و جنوب کشور وجود دارد که می‌توان از انرژی جهانی و سرکش نور خورشید و آب دریا، یعنی از این مواهب خدادادی که در ایران فراموش شده است برای ساخت گلخانه‌های دریایی استفاده کرد‭. ‬با بهره‌گیری از انرژی جذر و مد و حتی بدون برق نیاز به برق‭.‬
خرداد ماه، امسال مسئول کارگروه آب ستاد توسعه آب، خشکسالی، فرسایش و محیط زیست معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری خبر از احداث دو گلخانه پایلوت 400 متری‭  - ‬یکی در سواحل بوشهر و دیگری در سواحل مکران‭ -  ‬داده که پس از گذشت شش ماه هنوز خبری از آن در دست نیست‭.‬
این نشریه به دلیل اهمیت این موضوع و ارج‌گذاری به تحقیقات دانشگاه صنعتی شریف، در این شماره اطلاعاتی از نحوه کار، معایب و مزایای گلخانه‌های دریایی ارائه می دهد‭:‬
ایده اولیه این پروژه بسیار ساده است‭. ‬در این روش از دو منبع نامحدود نور خورشید و آب دریا استفاده می‌شود تا شرایط رشد ایده‌آلی برای محصولات زراعی در محیط‌های گرم و خشک فراهم شود‭. ‬این نوآوری از قدرت خنک‌کننده و رطوبت‌بخش آب تولید شده از تبخیر آب شور بهره می‌برد‭.‬
این تکنولوژی برای اولین بار در اوایل دهه 1990 توسط مخترعی انگلیسی به نام چارلی پاتون با پشتیبانی کمپانی گلخانه‌های دریایی به جهانیان معرفی شد‭.‬
این نوع گلخانه بیشتر مناسب مناطق ساحلی گرم، آفتابی و خشک با وزش باد ثابت است‭.‬
تجهیزات گلخانه دریایی
هر گلخانه دریایی از دو سیستم پد متخلخل سلولزی، یک کندانسور، فن، لوله‌های حاوی آب دریا و آب تقطیرشده و فضای بین دو سیستم پد متخلخل، تشکیل شده است که در واقع همان محیط کشت گلخانه‌ای است‭.‬
این تکنولوژی بر مبنای بالا آمدن آب دریا در حالت مد کار می‌کند که در دو مرحله صورت می‌گیرد‭: ‬ابتدا از آب دریا برای مرطوب و خنک کردن استفاده می‌شود، سپس این آب با حرارت و گرمای خورشید تبخیر می‌شود و بار دیگر برای تولید آب شیرین، تقطیر می‌گردد‭. ‬
سرانجام هوای مرطوب مانده در گلخانه‌، بیرون فرستاده می‌شود و برای بهبود شرایط رشد گیاهان در فضای باز از آن استفاده می‌شود‭.‬
از این آب، نمک غلیظ‌تر بدست آمده که برای تولید نمک و عناصر دیگر استفاده می‌گردد یا مجدداً به دریا تخلیه می‌شود‭. ‬گلخانه‌های دریایی پاسخی برای بحران جهانی و کمبود آب است‭. ‬
تاثیر ترکیب کاهش دما و افزایش رطوبت‌، همراه با فراهم آوردن محیطی مناسب برای محصولات زراعی‌، منجر می‌شود که فرایند تبخیر و تعرق تا 90 درصد کاهش پیدا کند، این امر تا حد زیادی مشکل آبیاری را برطرف می‌کند که با فرایند نمک‌زدایی سبب بهبود شرایط رشد می‌شود‭.‬
در نتیجه هزینه‌های عملیاتی پایین می‌آید، بازده افزایش می‌یابد، و کشاورزان می‌توانند از تولید سالانه محصولات زراعی و باغی با ارزش بالا بهره‌مند شوند‭. ‬
برای داشتن زندگی سالم، هر روز باید آب شیرین بنوشیم و این امر در مورد گیاهان و حیوانات نیز صادق است‭. ‬در سیاره‌ای که بیش از 70 درصد آن آب است، ظاهراً نباید برای کسی دستیابی به آب شیرین مشکل باشد‭! ‬متأسفانه اینگونه نیست‭. ‬بیشترین آبی که در سیاره ما وجود دارد آب شور است که به طور قطع مانند آب شیرین قابل استفاده نیست‭. ‬اما با توجه به شرایط خشکسالی که در بیشتر مناطق جهان وجود دارد، آبرسانی جزو معضلات می‌باشد‭. ‬
با این حال یک راه حل برای این مشکل وجود دارد، راه حلی خاص برای شیرین کردن آب شور‭. ‬فرآیند نمک‌زدایی؛ یعنی جدا کردن نمک و سایر ذرات از آب شور و غیرقابل مصرف‭.‬
به عبارت دیگر نمک‎زدایی فرایندی است که منابع آب شور را به محصولات قابل مصرف آب شیرین تبدیل می‌کند‭. ‬فرایند شیرین کردن آب به مردم کمک می‌کند تا برخی از اساسی‌ترین نیازهای خود مانند تولید مواد غذایی و کمک به معیشت خود را برآورده سازند‭. ‬البته به این نکته هم باید اشاره کرد که شیرین کردن آب اثرات مخربی نیز بر محیط می‌گذارد‭.‬
تولید محصول از آب شور دریا
با توجه به نکات ذکر شده موارد بسیار مهمی در مبحث معایب و مزایای استفاده از گلخانه‌های دریایی وجود دارد که قبل از استفاده از این فناوری باید در نظر گرفته شود‭:‬
معایب‭:‬
واحدهای آب شیرین‌کن، انرژی زیادی مصرف می‌کنند‭: ‬استفاده از فناوری نمک‌زدایی از جهات بسیاری مفید می‌باشد، اما برای این پروژه، انرژی قابل توجهی مصرف می‌شود‭. ‬البته برای گزینه‌های دیگر تولید آب شیرین، تقاضای کمتری وجود دارد که از این فناوری برای بقای خود استفاده می‌کنیم‭. ‬
آب شیرین‌کن به انتشار گازهای گلخانه‌ای در جهان کمک می‌کند‭:‬ همه ما می‌دانیم که نمک‌زدایی کاملا به انسان آسیب نمی‌رساند، درست است؟ اما ممکن است واقعاً اینگونه نباشد‭. ‬متاسفانه فرایند نمک‌زدایی تاثیری منفی بر هوایی که ما تنفس می‌کنیم دارد‭.‬
نمک‌زدایی اثرات زیست محیطی چشمگیری دارد‭:‬ وقتی نوبت به تبدیل آب شور به آب شیرین و نوشیدنی می‌رسد، نمک باید از آن خارج شود‭. ‬در این فرایند، آب نمکی بسیار غلیظ تولید می‌شود که حاوی تمام مواد شیمیایی برای حذف کلر و همچنین مواد ضد پوسته پوسته شدن می‌باشد‭.‬
مزایا‭:‬
آب شیرین‌کن بسیار کاربردی است‭:‬ اگر این پروژه به درستی انجام شود، شیرین‌سازی آب راهی بسیار عالی برای تولید آب سالم و قابل استفاده برای جمعیت‌های بزرگ می‌باشد‭. ‬این فناوری برای تولید آب قابل استفاده در مواقعی که آب جاری به هر دلیلی در دسترس نیست، مفید می‌باشد‭. ‬شیرین کردن آب همواره راه حل خوبی است‭.‬
پروژه‌های آب شیرین‌کن در مناطق صنعتی واقع شده‌اند‭: ‬اگرچه مناطق صنعتی دارای امکانات عظیمی است، اما کارخانجات آب شیرین‌کن نیز جای خود را در آنجا پیدا کرده‌اند‭.‬
گفته می‌شود که کارخانه‌های آب شیرین‌کن، به حد کافی از مناطق مسکونی دور هستند، به این معنی که هیچ شهروندی را در معرض خطر قرار نمی‌دهد‭. ‬آیا می‌دانستید که یک واحد آب شیرین‌کن قادر به تولید بیش از 500 میلیون لیتر آب قابل شرب است؟
رشد پایدار مشاغل‭:‬ این سیستم حتی در سخت‌ترین شرایط نیز می‌تواند رونق بگیرد و از رشد صنایع محلی و منطقه‌ای در مقابل خشکی و خشکسالی محافظت می‌کند‭. ‬
احیای وضعیت آب‭:‬ با مرطوب کردن مجدد زمین، با استفاده از بخار گرفته شده از آب دریا، این تکنولوژی یک منطقه آب و هوایی مرطوب ایجاد می‌کند که باعث رشد گیاه در داخل و خارج از گلخانه می‌شود‭.‬
کاهش هزینه‌های عملیاتی‭:‬ گلخانه دریایی تمام انرژی و آب مورد نیاز خود را تامین می‌کند، به این معنی که از نوسانات قیمت سوخت‌های فسیلی مصون است‭. ‬
بسیار خوب، نظر شما درباره مطالب بالا چیست؟ با اهمیت دادن به مزایا و معایبی که در بالا ذکر شد، هر یک از ما می‌توانیم تصمیم بگیریم که آیا نمک‌زدایی کار ارزشمندی است یا خیر؟ 

منابع در دفتر نشریه موجود است

ماهنامه دام و کشت و صنعت- شماره ۲۳۶ – دی ۱۳۹۸

مدیر سایت
info@iranagrimagazine.com

به این مطلب امتیاز دهید:

کارشناسان ما در مورد مشکلات تولید محصولات، که نمی‌توانید برای آن جوابی پیدا کنید؛ می‌توانند به شما کمک کنند

info@iranAgriMagazine.com
arrow