زراعت و باغبانی و منابع طبیعی
گیاهی‭ ‬با‭ ‬بیش‭ ‬از یک‭ ‬میلیارد‭ ‬تومان‭ ‬درآمد

گیاهی‭ ‬با‭ ‬بیش‭ ‬از
یک‭ ‬میلیارد‭ ‬تومان‭ ‬درآمد

مهندس محمدرضا منصوریان

گرایش‭ ‬عمومی‭ ‬جوامع‭ ‬به‭ ‬طب‭ ‬سنتی‭ ‬و‭ ‬استفاده‭ ‬از‭ ‬داروهای‭ ‬گیاهی‭ ‬در‭ ‬طی‭ ‬سال‌های‭ ‬اخیر‭ ‬برای‭ ‬درمان‭ ‬برخی‭ ‬از‭ ‬بیماری‌ها‭ ‬رو‭ ‬به‭ ‬افزایش‭ ‬است‭. ‬از‭ ‬این‭ ‬رو‭ ‬معرفی‭ ‬گیاهان‭ ‬دارویی‭ ‬کشور‭ ‬می‌تواند‭ ‬در‭ ‬بهره‌برداری‭ ‬و‭ ‬استفاده‭ ‬از‭ ‬فرصت‌های‭ ‬سرمایه‌گذاری‭ ‬موثر‭ ‬باشد‭.‬
در‭ ‬این‭ ‬شماره‭ ‬به‭ ‬معرفی‭ ‬آنغوزه‭ ‬که‭ ‬یکی‭ ‬از‭ ‬گیاهان‭ ‬دارویی‭ ‬مهم‭ ‬کشور‭ ‬و‭ ‬از‭ ‬تیره‭ ‬چتریان‭ ‬بشمار‭ ‬می‌رود‭ ‬و‭ ‬عصاره‭ ‬آن‭ ‬خواص‭ ‬دارویی‭ ‬فراوانی‭ ‬دارد‭ ‬می‌پردازیم‭.‬

نحوه‭ ‬استحصال‭ ‬عصاره‭ ‬آنغوزه‭ ‬

برای‭ ‬به‭ ‬دست‭ ‬آوردن‭ ‬آنغوزه،‭ ‬از‭ ‬فصل‭ ‬بهار‭ ‬تا‭ ‬دو‭ ‬ماه‭ ‬قسمت‭ ‬پایین‭ ‬ساقه‭  - ‬نزدیک‭ ‬به‭ ‬سطح‭ ‬زمین‭ -  ‬و‭ ‬یا‭ ‬اصطلاحاً‭ ‬یقه‭ ‬گیاه‭ ‬را‭ ‬برش‌های‭ ‬عمودی‭ ‬یا‭ ‬افقی‭ ‬می‌دهند‭ ‬تا‭ ‬اولئوگم‭ ‬رزین‭  - ‬آنغوزه‭ -  ‬به‭ ‬صورت‭ ‬شیرابه‭ ‬به‭ ‬بیرون‭ ‬تراوش‭ ‬کند‭.‬ این‭ ‬ماده‭ ‬در‭ ‬مجاورت‭ ‬هوا‭ ‬سفت‭ ‬می‌شود‭ ‬که‭ ‬پس‭ ‬از‭ ‬سفت‭ ‬شدن‭ ‬آن‭ ‬را‭ ‬جمع‭ ‬آوری‭ ‬میکنند‭ ‬و‭ ‬دوباره‭ ‬گیاه‭ ‬را‭ ‬تیغ‭ ‬می‌زنند‭ ‬یا‭ ‬محل‭ ‬قبلی‭ ‬را‭ ‬برش‭ ‬دیگری‭ ‬می‌دهند‭ ‬تا‭ ‬دوباره‭ ‬اولئوگم‭ ‬رزین‭ ‬ترشح‭ ‬شود‭. ‬آنغوزه‭ ‬خارج‭ ‬شده‭ ‬به‭ ‬رنگ‌های‭ ‬زرد‭ ‬تا‭ ‬قهوه‌ای‭ ‬تیره‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬هرچه‭ ‬روشن‌تر‭ ‬باشد‭ ‬مرغوب‌تر‭ ‬است‭. ‬آنغوزه‭ ‬مزه‌ای‭ ‬گس‭ ‬و‭ ‬تقریباً‭ ‬تند‭ ‬و‭ ‬سوزاننده‭ ‬دارد‭ ‬و‭ ‬دارای‭ ‬بوی‭ ‬نامطبوع‭ ‬شبیه‭ ‬ترکیبات‭ ‬گوگرددار‭ ‬است‭.‬
گرچه‭ ‬آنغوزه‭ ‬استفاده‭ ‬محدودی‭  - ‬آن‭ ‬هم‭ ‬در‭ ‬طب‭ ‬سنتی‭ ‬ایران‭ -  ‬داشته،‭ ‬ولی‭ ‬یکی‭ ‬از‭ ‬اقلام‭ ‬مهم‭ ‬صادراتی‭ ‬فرآورده‌های‭ ‬گیاهی‭ ‬ایران‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬خریداران‭ ‬آن‭ ‬را‭ ‬با‭ ‬روش‌های‭ ‬پیچیده‭ ‬تجزیه‭ ‬میکنند‭. ‬ده‌ها‭ ‬ماده‭ ‬ارزشمند‭ ‬از‭ ‬قبیل‭ ‬اسانس،‭ ‬رزین‭ ‬و‭ ‬صمغ‭ ‬قابل‭ ‬مصرف‭ ‬در‭ ‬صنایع‭ ‬دارویی،‭ ‬بهداشتی،‭ ‬آرایشی‭ ‬و‭ ‬صنعتی‭ ‬از‭ ‬آن‭ ‬به‭ ‬دست‭ ‬می‌آورند‭. ‬با‭ ‬توجه‭ ‬به‭ ‬اینکه‭ ‬تهیه‭ ‬آنغوزه‭ ‬پر‭ ‬زحمت‭ ‬و‭ ‬طولانی‭ ‬مدت‭ ‬است،‭ ‬قیمت‭ ‬نسبتاً‭ ‬گرانی‭ ‬دارد‭.‬

آب‭ ‬و‭ ‬هوای‭ ‬مطلوب‭ ‬رشد‭ ‬آنغوزه

پراکنش‭ ‬جغرافیایی‭ ‬این‭ ‬گیاه‭ ‬‭ ‬به‭ ‬نحوی‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬بومی‭ ‬استپ‌های‭ ‬ایران‭ ‬و‭ ‬قسمت‌هایی‭ ‬از‭ ‬افغانستان‭ ‬است‭. ‬در‭ ‬ایران‭ ‬دو‭ ‬نوع‭ ‬تلخ‭ ‬و‭ ‬شیرین‭ ‬آن‭ ‬شناسایی‭ ‬شده،‭ ‬البته‭ ‬تقریباً‭ ‬کل‭ ‬آنغوزه‭ ‬تولیدی‭ ‬در‭ ‬ایران‭ ‬به‭ ‬خارج‭ ‬از‭ ‬کشور‭ ‬صادر‭ ‬می‌گردد‭ ‬و‭ ‬مصرف‭ ‬داخلی‭ ‬آن‭ ‬بسیار‭ ‬ناچیز‭ ‬می‌باشد‭.‬
این‭ ‬میزان‭ ‬تولید‭ ‬شامل‭ ‬مجموع‭ ‬بهره‌برداری‌های‭ ‬مجاز‭  - ‬در‭ ‬قالب‭ ‬طرح‌های‭ ‬بهره‌برداری‭ -  ‬و‭ ‬غیر‭ ‬مجاز‭ ‬می‌باشد‭. ‬بیشترین‭ ‬میزان‭ ‬تولید‭ ‬دراستان‌های‭ ‬فارس،‭ ‬کرمان‭ ‬و‭ ‬خراسان‭ ‬صورت‭ ‬می‌گیرد‭.‬‭ ‬به‭ ‬سبب‭ ‬ویژگی‌های‭ ‬ارزشمند‭ ‬و‭ ‬اثبات‌شده‭ ‬این‭ ‬گیاه‭ ‬در‭ ‬زمینه‭ ‬دارویی‭ ‬و‭ ‬باید‭ ‬زمینه‭ ‬مناسبی‭ ‬برای‭ ‬حفظ‭ ‬و‭ ‬استفاده‭ ‬بهینه‭ ‬آن‭ ‬فراهم‭ ‬گردد‭.‬

خواص‭ ‬دارویی‭ ‬بی‌شمار‭ ‬آنغوزه

طبق‭ ‬گزارش‭ ‬اداره‭ ‬کل‭ ‬منابع‭ ‬طبیعی‭ ‬استان‭ ‬فارس،‭ ‬گیاه‭ ‬آنغوزه‭ ‬از‭ ‬ارزش‭ ‬اقتصادی‭ ‬بالایی‭ ‬برخوردار‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬از‭ ‬شیرابه‭ ‬آن‭ ‬بیش‭ ‬از‭ ‬600‭ ‬نوع‭ ‬دارو‭ ‬و‭ ‬60‭ ‬نوع‭ ‬علفکش‭ ‬به‭ ‬دست‭ ‬میآید‭ ‬که‭ ‬به‭ ‬علت‭ ‬نبود‭ ‬صنعت‭ ‬تبدیل‭ ‬در‭ ‬ایران،‭ ‬این‭ ‬گیاه‭ ‬دارویی‭ ‬به‭ ‬صورت‭ ‬خام‭ ‬به‭ ‬آلمان‭ ‬صادر‭ ‬و‭ ‬سپس‭ ‬فرآورده‌های‭ ‬آن‭ ‬به‭ ‬ایران‭ ‬بازگردانده‭ ‬می‌شود‭.‬
هرکیلوگرم‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬گیاه‭ ‬در‭ ‬بازارهای‭ ‬کشورهای‭ ‬عربی‭ ‬حاشیه‭ ‬خلیج‭ ‬فارس‭ ‬به‭ ‬قیمت‭ ‬12‭ ‬دلار‭ ‬به‭ ‬فروش‭ ‬می‌رسد‭. ‬هند‭ ‬بیشترین‭ ‬حجم‭ ‬واردات‭ ‬آنغوزه‭ ‬را‭ ‬از‭ ‬ایران‭ ‬دارا‭ ‬می‌باشد‭.‬ پس‭ ‬از‭ ‬هند،‭ ‬امارات‭ ‬و‭ ‬اکراین‭ ‬مهمترین‭ ‬خریداران‭ ‬آنغوزه‭ ‬شیرین‭ ‬ایران‭ ‬هستند‭.‬

نجات‭ ‬آنغوزه‭ ‬با‭ ‬کشت‭ ‬بافت

ریحانه‭ ‬صادقی،‭ ‬دانشجوی‭ ‬دکترای‭ ‬کشاورزی‭ ‬دانشگاه‭ ‬آزاد‭ ‬اسلامی‭ ‬واحد‭ ‬علوم‭ ‬و‭ ‬تحقیقات،‭ ‬با‭ ‬اشاره‭ ‬به‭ ‬تحقیقات‭ ‬چند‭ ‬ساله‭ ‬و‭ ‬ادامه‌دار‭ ‬بودن‭ ‬آن‭ ‬در‭ ‬مقطع‭ ‬کنونی‭ ‬درباره‭ ‬گیاه‭ ‬آنغوزه‭ ‬به‭ ‬نشریه‭ ‬گفت‭: ‬سالانه‭ ‬حدود‭ ‬35‭ ‬تن‭ ‬آنغوزه‭ ‬شیرین‭ ‬برداشت‭ ‬شده‭ ‬که‭ ‬95‭ ‬درصد‭ ‬آن‭ ‬با‭ ‬مصارف‭ ‬خوراکی‭ ‬و‭ ‬دارویی‭ ‬به‭ ‬هندوستان‭ ‬صادر‭ ‬می‌شود‭ ‬و‭ ‬سالانه‭ ‬حدود‭ ‬12‭ ‬میلیارد‭ ‬ریال‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬صادرات،‭ ‬سالانه‭ ‬درآمد‭ ‬عاید‭ ‬کشور‭ ‬می‌شود‭. ‬آنغوزه‭ ‬بهره‌برداری‭ ‬شده‭ ‬در‭ ‬ایران‭ ‬مصرف‭ ‬داخلی‭ ‬بسیار‭ ‬محدود‭ ‬دارد‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬طور‭ ‬متوسط‭ ‬سالیانه‭ ‬حدود‭ ‬70‭ ‬تن‭ ‬از‭ ‬صمغ‭ ‬این‭ ‬گیاه‭ ‬به‭ ‬صورت‭ ‬خام‭ ‬به‭ ‬کشورهای‭ ‬مختلف‭ ‬صادر‭ ‬می‌شود‭. ‬متأسفانه‭ ‬طی‭ ‬سال‌های‭ ‬اخیر‭ ‬برداشت‭ ‬بی‌رویه‭ ‬و‭ ‬غیر‭ ‬علمی‭  - ‬روش‌های‭ ‬برداشت‭ ‬سنتی‭ -  ‬آنغوزه،‭ ‬باعث‭ ‬کاهش‭ ‬میزان‭ ‬رویش‭ ‬این‭ ‬گونه‌‭ ‬شده‌‭ ‬است‭.‬
وی‭ ‬با‭ ‬اشاره‭ ‬به‭ ‬تحقیقات‭ ‬صورت‭ ‬گرفته‭ ‬اظهار‭ ‬داشت‭: ‬مطالعات‭ ‬بیشماری‭ ‬نشان‭ ‬داده‭ ‬که‭ ‬بکارگیری‭ ‬تنوع‭ ‬سوماکلونال‭ ‬یا‭ ‬گامتوکلونال‭ ‬بر‭ ‬استفاده‭ ‬از‭ ‬بهترین‭ ‬ارقام‭ ‬مورد‭ ‬دسترس‭ ‬استوار‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬آن‭ ‬ژنوتیپ‌های‭ ‬جدید‭ ‬نه‭ ‬تنها‭ ‬واجد‭ ‬صفات‭ ‬واریته‌های‭ ‬مادری‭ ‬هستند‭ ‬بلکه‭ ‬یک‭ ‬صفت‭ ‬متناسب‭ ‬زراعی - ‬علاوه‭ ‬بر‭ ‬صفات‭ ‬قبلی - ‬‭ ‬از‭ ‬قبیل‭ ‬مقاومت‭ ‬به‭ ‬یک‭ ‬نوع‭ ‬بیماری‭ ‬یا‭ ‬شوری‭ ‬و‭ ‬غیره‭ ‬را‭ ‬نیز‭ ‬دارا‭ ‬هستند‭.‬
با‭ ‬کاربرد‭ ‬این‭ ‬تکنیک‭ ‬محدودیت‌های‭ ‬روش‌های‭ ‬کلاسیک‭ ‬اصلاح‭ ‬نباتات‭ ‬و‭ ‬کمبود‭ ‬تنوع‭ ‬ژنتیکی‭ ‬بر‭ ‬طرف‭ ‬خواهند‭ ‬شد‭.‬‭ ‬این‭ ‬روش‭ ‬می‌تواند‭ ‬از‭ ‬فرسایش‭ ‬ژنتیکی‭ ‬این‭ ‬گیاه‭ ‬ارزشمند‭ ‬جلوگیری‭ ‬کند‭.‬
صادقی‭ ‬افزود‭: ‬تحقیقات‭ ‬نشان‭ ‬داده‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬استفاده‭ ‬از‭ ‬صمغ‌های‭ ‬به‭ ‬دست‭ ‬آمده‭ ‬در‭ ‬نوع‭ ‬کشت‭ ‬شده‭ ‬گیاه‭ ‬موجب‭ ‬جلوگیری‭ ‬از‭ ‬بهره‌برداری‭ ‬بی‌رویه‭ ‬از‭ ‬نوع‭ ‬خودروی‭ ‬این‭ ‬گیاه‭ ‬دارویی‭ ‬شده‭ ‬و‭ ‬از‭ ‬نابودی‭ ‬تدریجی‭ ‬و‭ ‬انقراض‭ ‬این‭ ‬گیاه‭ ‬مفید‭ ‬صنعتی‭ ‬و‭ ‬صدمه‭ ‬شدید‭ ‬به‭ ‬فلور‭ ‬طبیعی‭ ‬کشور‭ ‬جلوگیری‭ ‬خواهد‭ ‬کرد‭. ‬از‭ ‬سوی‭ ‬دیگر‭ ‬به‭ ‬دلیل‭ ‬وجود‭ ‬حالت‭ ‬خفتگی‭ ‬در‭ ‬بذر‭ ‬و‭ ‬درصد‭ ‬پایین‭ ‬جوانه‭ ‬زنی‭ ‬بذرها،‭ ‬نسل‭ ‬این‭ ‬گیاه‭ ‬مفید‭ ‬در‭ ‬معرض‭ ‬خطر‭ ‬انقراض‭ ‬است‭. ‬دراین‭ ‬میان‭ ‬استفاده‭ ‬از‭ ‬روش‌های‭ ‬مختلف‭ ‬کشت‭  ‬بافت‭ ‬می‌تواند‭ ‬گامی‭ ‬مهم‭ ‬در‭ ‬حفظ‭ ‬این‭ ‬گونه‭ ‬ارزشمند‭ ‬بردارد‭. ‬

ماهنامه دام و کشت و صنعت  -  شماره ۲۱۲ و ۲۱۳  -  سال ۱۳۹۶
 

مدیر سایت
info@iranagrimagazine.com

به این مطلب امتیاز دهید:

کارشناسان ما در مورد مشکلات تولید محصولات، که نمی‌توانید برای آن جوابی پیدا کنید؛ می‌توانند به شما کمک کنند

info@iranAgriMagazine.com
arrow