زراعت و باغبانی و منابع طبیعی
اصلاحات‭ ‬ارضی‭ ‬لحاف‭ ‬چهل‌تکه

اصلاحات‭ ‬ارضی‭ ‬لحاف‭ ‬چهل‌تکه توسعه‭ ‬کشاورزی

مهندس مهدی رجول دزفولی

اصلاحات‭ ‬ارضی،‭ ‬همچون‭ ‬سدی‭ ‬در‭ ‬طول‭ ‬چند‭ ‬دهه‭ ‬بر‭ ‬کشاورزی‭ ‬کشور‭ ‬سایه‭ ‬افکنده‭ ‬و‭ ‬کارشناسان‭ ‬معتقدند‭ ‬در‭ ‬صورت‭ ‬عدم‭ ‬برنامه‌ریزی‭ ‬مناسب‭ ‬در‭ ‬تجمیع‭ ‬سازی‭ ‬اراضی‭ ‬توسعه‭ ‬پایدار‭ ‬کشاورزی‭ ‬امکان‌پذیر‭ ‬نخواهد‭ ‬شد‭. ‬
در‭ ‬واقع‭ ‬بحث‭ ‬اصلاحات‭ ‬اراضی‭ ‬به‭ ‬اوایل‭ ‬دهه‭ ‬40‭ ‬بر‭ ‬می‌گردد‭ ‬در‭ ‬آن‭ ‬زمان‭ ‬رژیم‭ ‬پهلوی‭ ‬تحت‭ ‬لوای‭ ‬کمک‭ ‬به‭ ‬کشاورزان‭ ‬و‭ ‬برداشتن‭ ‬سیستم‭ ‬ارباب‭ ‬رعیتی،‭ ‬قانون‭ ‬اصلاحات‭ ‬ارضی‭ ‬را‭ ‬تصویب‭ ‬و‭ ‬اجرا‭ ‬کرد
اجرایی‭ ‬شدن‭ ‬این‭ ‬برنامه‭ ‬در‭ ‬ابتدا‭ ‬با‭ ‬استقبال‭ ‬زیاد‭ ‬کشاورزان‭ ‬همراه‭ ‬بود‭ ‬اما‭ ‬در‭ ‬نهایت‭ ‬به‭ ‬جهت‭ ‬مشکلات‭ ‬اساسی‭ ‬در‭ ‬مدیریت‭ ‬زنجیره‭ ‬تولید،‭ ‬زمینه‭ ‬رها‭ ‬شدن‭ ‬زمین‌ها‭ ‬و‭ ‬هجوم‭ ‬روستاییان‭ ‬به‭ ‬حاشیه‭ ‬شهرها‭ ‬را‭ ‬فراهم‭ ‬آورد‭. ‬البته‭ ‬این‭ ‬مشکلات‭ ‬تا‭ ‬پس‭ ‬از‭ ‬پیروزی‭ ‬انقلاب‭ ‬اسلامی‭ ‬نیز‭ ‬تداوم‭ ‬یافت‭ ‬و‭ ‬با‭ ‬وجود‭ ‬تشکیل‭ ‬هیات‌های‭ ‬هفت‭ ‬نفره‭ ‬که‭ ‬سعی‭ ‬در‭ ‬سامان‭ ‬دادن‭ ‬زمین‌های‭ ‬کشاورزی‭ ‬داشتند‭ ‬اما‭ ‬خرد‭ ‬شدن‭ ‬زمین‌های‭ ‬کشاورزی‭ ‬در‭ ‬طول‭ ‬سال‌های‭ ‬پس‭ ‬از‭ ‬انقلاب‭ ‬نیز‭ ‬ادامه‭ ‬یافت‭. ‬
هر‭ ‬چند‭ ‬در‭ ‬طول‭ ‬چند‭ ‬سال‭ ‬اخیر،‭ ‬شرکت‌های‭ ‬تعاونی‌‭ ‬روستایی‭ ‬زراعی‭ ‬به‭ ‬عنوان‭ ‬راهکاری‭ ‬در‭ ‬حفظ‭ ‬مالکیت‭ ‬کشاورزان‭ ‬و‭ ‬تجمیع‭ ‬زمین‌های‭ ‬موجود‭ ‬تشکیل‭ ‬شده‭ ‬و‭ ‬مجلس‭ ‬نیز‭ ‬با‭ ‬تصویب‭ ‬قانونی‭ ‬مبنی‭ ‬بر‭ ‬عدم‭ ‬تفکیک‭ ‬اراضی‭ ‬کشاورزی‭ ‬به‭ ‬قطعات‭ ‬کوچک‌تر‭ - ‬از‭ ‬میزان‭ ‬لازم‭ ‬برای‭ ‬یک‭ ‬واحد‭ ‬تولیدی‭ -  ‬اقدام‭ ‬کرده‭ ‬است‭. ‬اما‭ ‬کارشناسان‭ ‬معتقدند‭ ‬خروج‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬سایه‭ ‬شوم‭ ‬زمان‭ ‬و‭ ‬هزینه‭ ‬بالایی‭ ‬را‭ ‬بر‭ ‬دوش‭ ‬دولت‌ها‭ ‬تحمیل‭ ‬میکند‭.‬

اصلاحات‭ ‬اراضی‭ ‬هزینه‭ ‬ای‭ ‬بر‭ ‬دوش‭ ‬دولت

عیسی‭ ‬کلانتری،‭ ‬دبیرکل‭ ‬خانه‭ ‬کشاورز‭ ‬و‭ ‬مشاور‭ ‬معاون‭ ‬اول‭ ‬رئیس‌جمهور،‭ ‬در‭ ‬خصوص‭ ‬اصلاحات‭ ‬ارضی‭ ‬و‭ ‬تاثیر‭ ‬آن‭ ‬بر‭ ‬توسعه‭ ‬کشاورزی‭ ‬به‭ ‬دام،‭ ‬کشت‭ ‬و‭ ‬صنعت‭ ‬گفت‭: ‬متاسفانه‭ ‬شاهد‭ ‬تاثیر‭ ‬منفی‭ ‬اصلاحات‭ ‬ارضی‭ ‬بر‭ ‬کشاورزی‭ ‬هستیم‭ ‬به‭ ‬گونه‌ای‭ ‬که‭ ‬به‭ ‬دلیل‭ ‬سلب‭ ‬مالکیت‭ ‬زمین‭ ‬در‭ ‬تمام‭ ‬این‭ ‬سالها،‭ ‬اعتماد‭ ‬کشاورزان‭ ‬سلب‭ ‬شده‭ ‬و‭ ‬رغبتی‭ ‬برای‭ ‬سرمایه‌گذاری‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬بخش‭ ‬وجود‭ ‬ندارد‭.‬
وی‭ ‬در‭ ‬ادامه‭ ‬توسعه‭ ‬کشاورزی‭ ‬را‭ ‬نیازمند‭ ‬یکپارچه‌سازی‭ ‬اراضی‭ ‬دانست‭ ‬و‭ ‬گفت‭: ‬برای‭ ‬توسعه‭ ‬کشاورزی‭ ‬قبل‭ ‬از‭ ‬هرگونه‭ ‬اقدامی‭ ‬ابتدا‭ ‬باید‭ ‬نسبت‭ ‬به‭ ‬یکپارچه‌سازی‭ ‬اراضی‭ ‬اقدام‭ ‬کرد‭ ‬که‭ ‬این‭ ‬موضوع‭ ‬مستلزم‭ ‬تحمیل‭ ‬هزینه‌های‭ ‬مختلف‭ ‬همچون‭ ‬خرید‭ ‬اراضی‭ ‬کشاورزان‭ ‬و‭ ‬ایجاد‭ ‬تشکل‌های‭ ‬مختلف‭ ‬برای‭ ‬تجمیع‭ ‬اراضی‭ ‬و‭ ‬همچنین‭ ‬تأمین‭ ‬زیر‭ ‬ساخت‌های‭ ‬زنجیره‭ ‬تولید‭ ‬است‭.‬
کلانتری‭ ‬تاکید‭ ‬کرد‭: ‬دولت‭ ‬برنامه‌های‭ ‬مختلفی‭ ‬برای‭ ‬یکپارچه‌سازی‭ ‬اراضی‭ ‬کشاورزی‭ ‬دارد‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬رابطه‭ ‬می‌توان‭ ‬به‭ ‬تصویب‭ ‬قانون‭ ‬منع‭ ‬تفکیک‭ ‬اراضی‭ ‬به‭ ‬قطعات‭ ‬کوچکتر‭ ‬از‭ ‬استاندارد‭ ‬تعریف‭ ‬شده‭ ‬اشاره‭ ‬کرد‭. ‬اما‭ ‬انچه‭ ‬مسلم‭ ‬است‭ ‬تحقق‭ ‬این‭ ‬هدف‭ ‬علاوه‭ ‬بر‭ ‬اعتبارات‭ ‬بالا،‭ ‬به‭ ‬زمان‭ ‬زیادی‭ ‬نیاز‭ ‬دارد‭

تداوم‭ ‬برنامه‭ ‬دولت‭ ‬برای‭ ‬یکپارچه‌سازی‭ ‬اراضی

همچنین‭ ‬احمد‭ ‬کبیری،‭ ‬رئیس‭ ‬سازمان‭ ‬نظام‭ ‬مهندسی‭ ‬کشاورزی‭ ‬کشور‭ ‬نیز‭ ‬در‭ ‬گفت‌و‌گو‭ ‬با‭ ‬دام،‭ ‬کشت‭ ‬و‭ ‬صنعت‭ ‬با‭ ‬بیان‭ ‬اینکه‭ ‬اصلاحات‭ ‬ارضی‭ ‬در‭ ‬چند‭ ‬دهه‭ ‬گذشته‭ ‬در‭ ‬2‭ ‬جهت‭ ‬مشکلاتی‭ ‬را‭ ‬بر‭ ‬کشاورزی‭ ‬کشور‭ ‬تحمیل‭ ‬کرده‭ ‬است،‭ ‬اظهار‭ ‬داشت‭: ‬خرد‭ ‬شدن‭ ‬اراضی‭ ‬بزرگ‭ ‬و‭ ‬عدم‭ ‬توان‭ ‬مدیریت‭ ‬کشاورزان،‭ ‬زمینه‭ ‬رهاسازی‭ ‬اراضی‭ ‬و‭ ‬مهاجرت‭ ‬روستاییان‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬حاشیه‭ ‬شهرها‭ ‬فراهم‭ ‬آورد‭. ‬از‭ ‬سوی‭ ‬دیگر‭  ‬فارغ‭ ‬از‭ ‬مشکلات‭ ‬رفتاری‭ ‬نظام‭ ‬ارباب‭ ‬رعیتی،‭ ‬برهم‭ ‬خوردن‭ ‬سیستم‭ ‬مدیریت‭ ‬یکپارچه‭ ‬تولید‭ ‬و‭ ‬توزیع‭ ‬زمینه‭ ‬کاهش‭ ‬تولید‭ ‬و‭ ‬برهم‭ ‬خوردن‭ ‬عرضه‭ ‬و‭ ‬تقاضا‭ ‬را‭ ‬فراهم‭ ‬کرد‭.‬
وی‭ ‬افزود‭: ‬با‭ ‬توجه‭ ‬به‭ ‬بروز‭ ‬این‭ ‬مشکلات،‭ ‬رژیم‭ ‬سابق‭ ‬شرکت‌های‭ ‬سهام‭ ‬زراعی‭ ‬را‭ ‬پایه‌گذاری‭ ‬کرد،‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬آن‭ ‬کشاورزان‭ ‬خرد‭ ‬بر‭ ‬اساس‭ ‬میزان‭ ‬زمین‭ ‬در‭ ‬قالب‭ ‬سهامداران‭ ‬شرکت‭ ‬شناخته‭ ‬شده‭ ‬و‭ ‬مدیران‭ ‬شرکت‭ ‬وظیفه‭ ‬هدایت‭ ‬تولید‭ ‬را‭ ‬برعهده‭ ‬داشتند‭.‬
وی‭ ‬به‭ ‬تشکیل‭ ‬هیات‌های‭ ‬هفت‭ ‬نفره‭ ‬پس‭ ‬از‭ ‬پیروزی‭ ‬انقلاب‭ ‬اسلامی‭ ‬اشاره‭ ‬کرد‭ ‬و‭ ‬گفت‭: ‬با‭ ‬پیروزی‭ ‬انقلاب‭ ‬فعالیت‭ ‬شرکت‌های‭ ‬سهام‭ ‬زراعی‭ ‬مسکوت‭ ‬ماند‭ ‬و‭ ‬زمین‌ها‭ ‬مجدداً‭ ‬به‭ ‬کشاورزان‭ ‬بازگردانده‭ ‬شد‭. ‬اما‭ ‬در‭ ‬نهایت‭ ‬طرح‭ ‬قانون‭ ‬نحوه‭ ‬احیاء‭ ‬و‭ ‬واگذاری‭ ‬اراضی‭ ‬کشاورزی‭ ‬در‭ ‬تاریخ‭ ‬26‭/‬01‭/‬1359‭ ‬به‭ ‬تصویب‭ ‬شورای‭ ‬انقلاب‭ ‬رسید‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬راستای‭ ‬همین‭ ‬قانون،‭ ‬هیئت‌های‭ ‬هفت‭ ‬نفره‭ ‬برای‭ ‬اجرای‭ ‬بندهای‭ ‬این‭ ‬قانون‭ ‬تشکیل‭ ‬شد‭.‬
کبیری‭ ‬در‭ ‬ادامه‭ ‬به‭ ‬تشکیل‭ ‬شرکت‌های‭ ‬تعاونی‭ ‬روستای‭ ‬اشاره‭ ‬کرد‭ ‬و‭ ‬گفت‭: ‬به‭ ‬واسطه‭ ‬مشکلات‭ ‬توسعه‌ای‭ ‬ناشی‭ ‬از‭ ‬کوچک‌سازی‭ ‬اراضی‭ ‬در‭ ‬نهایت‭ ‬شرکت‌های‭ ‬تعاونی‭ ‬روستایی‭ ‬زراعی‭ ‬با‭ ‬هدف‭ ‬تجمیع‭ ‬اراضی‭ ‬و‭ ‬اجرای‭ ‬مدیریت‭ ‬یکپارچه‭ ‬پایه‌گذاری‭ ‬شدند،‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬شرکت‌ها‭ ‬مالکیت‭ ‬زمین‭ ‬همچنان‭ ‬در‭ ‬اختیار‭ ‬کشاورز‭ ‬قرار‭ ‬داشته،‭ ‬اما‭ ‬هرگونه‭ ‬تصمیم‌گیری‭ ‬برای‭ ‬تولید،‭ ‬به‭ ‬مدیران‭ ‬شرکت‭ ‬واگذار‭ ‬شده‭ ‬است‭.‬
رئیس‭ ‬سازمان‭ ‬نظام‭ ‬مهندسی‭ ‬کشاورزی‭ ‬ایران‭ ‬با‭ ‬تاکید‭ ‬بر‭ ‬تداوم‭ ‬یکپارچه‭ ‬سازی‭ ‬اراضی‭ ‬گفت‭: ‬یکی‭ ‬دیگر‭ ‬از‭ ‬عوامل‭ ‬موثر‭ ‬در‭ ‬خرد‭ ‬شدن‭ ‬اراضی‭ ‬موضوع‭ ‬قوانین‭ ‬مالکیت‭ ‬ارث‭ ‬است‭ ‬به‭ ‬گونه‌ای‭ ‬که‭ ‬پس‭ ‬از‭ ‬فوت‭ ‬کشاورز‭ ‬زمین‭ ‬بین‭ ‬وراث‭ ‬تقسیم‭ ‬می‌شود‭ ‬که‭ ‬خود‭ ‬عاملی‭ ‬مهم‭ ‬در‭ ‬کوچک‭ ‬شدن‭ ‬اراضی‭ ‬است‭. ‬
وی‭ ‬بر‭ ‬فرهنگ‌سازی‭ ‬در‭ ‬راستای‭ ‬جلوگیری‭ ‬از‭ ‬خرد‭ ‬شدن‭ ‬اراضی‭ ‬موروثی‭ ‬تاکید‭ ‬کرد‭ ‬و‭ ‬گفت‭: ‬علاوه‭ ‬بر‭ ‬فرهنگ‌سازی‭ ‬نیازمند‭ ‬الزامات‭ ‬قانونی‭ ‬هستیم‭ ‬تا‭ ‬در‭ ‬خصوص‭ ‬زمین‌های‭ ‬کشاورزی‭ ‬نقل‭ ‬و‭ ‬انتقالات‭ ‬به‭ ‬صورت‭ ‬سهام‭ ‬صورت‭ ‬گرفته‭ ‬و‭  ‬زمین‭ ‬فقط‭ ‬در‭ ‬قالب‭ ‬سهام‭ ‬و‭ ‬بدون‭ ‬مالکیت‭ ‬جداگانه‭ ‬به‭ ‬وراث‭ ‬واگذار‭ ‬شود‭.‬

تصویب‭ ‬قانون‭ ‬جلوگیری‭ ‬از‭ ‬خرد‭ ‬شدن‭ ‬اراضی‭ ‬کشاورزی‭ ‬

کوچک‭ ‬شدن‭ ‬اراضی‭ ‬کشاورزی‭ ‬آسیب‌های‭ ‬زیادی‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬کشاورزان‭ ‬وارد‭ ‬کرده‭ ‬است‭ ‬به‭ ‬گونه‌ای‭ ‬که‭ ‬هم‭ ‬اکنون‭ ‬سرانه‭ ‬اراضی‭ ‬قابل‭ ‬کشت‭ ‬آبی‭ ‬برای‭ ‬هر‭ ‬ایرانی‭ ‬در‭ ‬حدود‭ ‬100‭ ‬مترمربع‭ ‬است،‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬چهار‭ ‬دهه‌‭ ‬اگر‭ ‬چه‭ ‬در‭ ‬برخی‭ ‬زمان‌ها،‭ ‬اندکی‭ ‬از‭ ‬مسئولان‭ ‬به‭ ‬آسیب‌های‭ ‬اراضی‭ ‬اشاره‌ای‭ ‬داشتند،‭ ‬اما‭ ‬اراده‌ای‭ ‬مبتنی‭ ‬بر‭ ‬چاره‭ ‬کار‭ ‬از‭ ‬آن‌ها‭ ‬دیده‭ ‬نشد‭. ‬اولین‭ ‬مصوبه‭ ‬ایجاد‭ ‬قطعات‭ ‬اراضی‭ ‬مناسب‭ ‬فنی‭ ‬و‭ ‬اقتصادی‭ ‬اعم‭ ‬از‭ ‬زراعی‭ ‬و‭ ‬باغی‭ ‬به‭ ‬منظور‭ ‬جلوگیری‭ ‬از‭ ‬خرد‭ ‬شدن‭ ‬آن‌ها‭ ‬در‭ ‬سال‭ ‬1385‭ ‬تدوین‭ ‬و‭ ‬ابلاغ‭ ‬شد،‭ ‬
در‭ ‬این‭ ‬قانون‭ ‬جلوگیری‭ ‬از‭ ‬خرد‭ ‬شدن‭ ‬اراضی‭ ‬مؤکداً‭ ‬به‭ ‬دفاتر‭ ‬ثبت‭ ‬اسناد‭ ‬دستور‭ ‬داده‭ ‬شده‭ ‬بود‭ ‬تا‭ ‬از‭ ‬ثبت‭ ‬اراضی‭ ‬خرد‭ ‬شده‭ ‬خودداری‭ ‬شود،‭ ‬اما‭ ‬از‭ ‬آن‭ ‬جایی‭ ‬که‭ ‬همیشه‭ ‬راه‌های‭ ‬غیرقانونی‭ ‬بسیاری‭ ‬برای‭ ‬دور‭ ‬زدن‭ ‬این‭ ‬گونه‭ ‬قوانین‭ ‬وجود‭ ‬دارد‭ ‬این‭ ‬تمهید‭ ‬راه‭ ‬به‭ ‬جایی‭ ‬نبرد‭. ‬از‭ ‬طرف‭ ‬دیگر،‭ ‬قوانین‭ ‬فقهی‭ ‬ارث‭ ‬مانع‭ ‬بزرگی‭ ‬در‭ ‬جلوگیری‭ ‬از‭ ‬خرد‭ ‬شدن‭ ‬اراضی‭ ‬است،‭ ‬چرا‭ ‬که‭ ‬پس‭ ‬از‭ ‬فوت‭ ‬هر‭ ‬مالک‭ ‬زمین،‭ ‬ورثه‌خواهان‭ ‬سهم‭ ‬الارث‭ ‬خود‭ ‬هستند‭.‬
در‭ ‬آخرین‭ ‬روزهای‭ ‬سال‭ ‬1395،‭ ‬با‭ ‬استناد‭ ‬به‭ ‬ماده‭  - ‬1‭ -  ‬قانون‭ ‬جلوگیری‭ ‬از‭ ‬خرد‭ ‬شدن‭ ‬اراضی‭ ‬کشاورزی‭ ‬و‭ ‬ایجاد‭ ‬قطعات‭ ‬مناسب‭ ‬فنی‭ ‬و‭ ‬اقتصادی‭ ‬مصوب‭ ‬1385،‭ ‬دستورالعمل‌هایی‭ ‬تصویب‭ ‬شد‭ ‬که‭ ‬بر‭ ‬اساس‭ ‬آن‭ ‬برای‭ ‬اراضی‭ ‬زراعی‭ ‬آبی،‭ ‬حد‭ ‬نصاب‭ ‬فنی‭ ‬و‭ ‬اقتصادی‭ ‬اراضی‭ ‬بر‭ ‬اساس‭ ‬استان‌های‭ ‬مختلف‭ ‬بین‭ ‬5‭ ‬تا‭ ‬10‭ ‬هکتار‭ ‬و‭ ‬اراضی‭ ‬زراعی‭ ‬دیم‭ ‬بین‭ ‬10‭ ‬تا‭ ‬25‭ ‬هکتار‭ ‬است‭. ‬در‭ ‬قسمت‭ ‬باغ‌ها‭ ‬نیز،‭ ‬اراضی‭ ‬آبی‭ ‬بین‭ ‬5‭/‬2‭ ‬تا‭ ‬5‭ ‬هکتار‭ ‬و‭ ‬اراضی‭ ‬باغی‭ ‬دیم‭ ‬بین‭ ‬5‭ ‬تا‭ ‬10‭ ‬هکتار‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬بالاترین‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬مقادیر‭ ‬قابلیت‭ ‬خرد‭ ‬شدن‭ ‬دارند‭. ‬

ماهنامه دام و کشت و صنعت -  شماره ۲۰۵ -  سال ۱۳۹۶
 

مدیر سایت
info@iranagrimagazine.com

به این مطلب امتیاز دهید:

کارشناسان ما در مورد مشکلات تولید محصولات، که نمی‌توانید برای آن جوابی پیدا کنید؛ می‌توانند به شما کمک کنند

info@iranAgriMagazine.com
arrow