زراعت و باغبانی و منابع طبیعی
نیشکر‭ ‬تلخ

بررسی‭ ‬برخی‭ ‬از‭ ‬مشکلات‭ ‬موجود‭ ‬در‭ ‬صنعت‭ ‬تولید‭ ‬نیشکر

نیشکر‭ ‬تلخ

نسیم‭ ‬منجزی‭*‬
حسن‭ ‬ذکی‭ ‬دیزجی‭* *‬


نیشکر‭ ‬یکی‭ ‬از‭ ‬مهم‌ترین‭ ‬گیاهان‭ ‬صنعتی‭ ‬در‭ ‬ایران‭ ‬می‌باشد‭ ‬و‭ ‬سطحی‭ ‬بیش‭ ‬از‭ ‬۱۱۰‭ ‬هزار‭ ‬هکتار‭ ‬از‭ ‬اراضی‭ ‬فاریاب‭ ‬استان‭ ‬خوزستان‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬خود‭ ‬اختصاص‭ ‬داده‭ ‬استکشت‭ ‬نیشکر‭ ‬در‭ ‬خوزستان‭ ‬بدلیل‭ ‬شرایط‭ ‬اقلیمی‭ ‬و‭ ‬تفاوت‭ ‬عمده‭ ‬آن‭ ‬با‭ ‬سایر‭ ‬مناطق‭ ‬نیشکرکاری‭ ‬جهان،‭ ‬نیاز‭ ‬به‭ ‬مراقبت‭ ‬خاص‭ ‬دارد‭ ‬و‭ ‬با‭ ‬هرگونه‭ ‬تغییر‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬شرایط‭ ‬که‭ ‬عمدتا‭ ‬قابل‭ ‬پیش‌بینی‭ ‬و‭ ‬کنترل‭ ‬نیز‭ ‬می‌باشند،‭ ‬رشد‭ ‬گیاه‭ ‬و‭ ‬عملکرد‭ ‬محصول‭ ‬نیشکر‭ ‬تحت‌تأثیر‭ ‬قرار‭ ‬می‌گیرد‭.‬
بنابراین‭ ‬همه‭ ‬ساله‭ ‬وضعیت‭ ‬تولید‭ ‬و‭ ‬علل‭ ‬کاهش‭ ‬عملکرد‭ ‬نیشکر‭ ‬در‭ ‬کشت‭ ‬و‭ ‬صنعت‌ها‭ ‬مورد‭ ‬بررسی‭ ‬قرار‭ ‬می‌گیرد‭ ‬که‭ ‬به‭ ‬عنوان‭ ‬بخشی‭ ‬از‭ ‬پروسه‭ ‬تولید‭ ‬به‭ ‬شمار‭ ‬می‌رود‭. ‬این‭ ‬موضوع‭ ‬به‌عنوان‭ ‬نقطه‭ ‬قوت‭ ‬تولید‭ ‬صنعتی‭ ‬نیشکر‭ ‬تلقی‭ ‬می‌گردد‭ ‬و‭ ‬می‌تواند‭ ‬به‭ ‬عنوان‭ ‬راهکاری‭ ‬اساسی‭ ‬جهت‭ ‬رفع‭ ‬نقاط‭ ‬ضعف‭ ‬و‭ ‬تهدیدهای‭ ‬موجود‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬صنعت‭ ‬قلمداد‭ ‬گردد‭. ‬از‭ ‬طرفی،‭ ‬در‭ ‬بخش‭ ‬کشاورزی‭ ‬نیاز‭ ‬به‭ ‬تولید‭ ‬بهینه‭ ‬افزایش‭ ‬یافته‭ ‬و‭ ‬تولید‭ ‬بیشتر‭ ‬در‭ ‬واحد‭ ‬سطح،‭ ‬فاکتوری‭ ‬مهم‭ ‬و‭ ‬تعیین‭ ‬کننده‭ ‬در‭ ‬اقتصاد‭ ‬کشاورزی‭ ‬محسوب‭ ‬می‌شود‭.‬
زراعت‭ ‬نیشکر‭ ‬نیز‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬امر‭ ‬مستثنی‭ ‬نیست‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬بین،‭ ‬محدودیت‌های‭ ‬موجود‭ ‬در‭ ‬صنعت‭ ‬نیشکر‭ ‬از‭ ‬مهم‌ترین‭ ‬موانع‭ ‬در‭ ‬مسیر‭ ‬تولید‭ ‬بهینه‭ ‬است‭. ‬لذا‭ ‬وجود‭ ‬عوامل‭ ‬و‭ ‬محدویت‌های‭ ‬موجود‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬صنعت‭ ‬سبز‭ ‬باعث‭ ‬شده‭ ‬تا‭ ‬انگیزه‭ ‬کافی‭ ‬برای‭ ‬پرداختن‭ ‬به‭ ‬این‭ ‬موضوع‭ ‬فراهم‭ ‬شود‭.

شرایط‭ ‬آب‌وهوایی‭ ‬و‭ ‬اقلیمی
سرمازدگی

نیشکر‭ ‬تحت‌تأثیر‭ ‬بارندگی،‭ ‬رطوبت‭ ‬هوا،‭ ‬نور،‭ ‬طول‭ ‬مدت‭ ‬شب،‭ ‬ارتفاع‭ ‬از‭ ‬سطح‭ ‬دریا،‭ ‬باد‭ ‬و‭ ‬درجه‭ ‬حرارت‭ ‬است‭. ‬درجه‭ ‬حرارت‭ ‬محیط‭ ‬یکی‭ ‬از‭ ‬عوامل‭ ‬مهم‭ ‬و‭ ‬موثر‭ ‬در‭ ‬رشد‭ ‬و‭ ‬نمو‭ ‬نیشکر‭ ‬می‌باشد‭ ‬چرا‭ ‬که‭ ‬نیشکر‭ ‬نسبت‭ ‬به‭ ‬سرما‭ ‬و‭ ‬درجه‭ ‬حرارت‌های‭ ‬پایین‭ ‬حساس‭ ‬است‭. ‬وجود‭ ‬سرما‭ ‬و‭ ‬یخبندان‭ ‬در‭ ‬مزارع‭ ‬نیشکر‭ ‬خوزستان‭ ‬سبب‭ ‬کاهش‭ ‬عملکرد‭ ‬نیشکر‭ ‬می‌گردد‭.‬
در‭ ‬استان‭ ‬خوزستان‭ ‬به‭ ‬علت‭ ‬مصادف‭ ‬شدن‭ ‬فصل‭ ‬برداشت‭ ‬با‭ ‬سرما‭ ‬و‭ ‬کاهش‭ ‬شدید‭ ‬درجه‭ ‬حرارت‭ ‬هوا،‭ ‬میزان‭ ‬درجه‭ ‬خلوص‭ ‬و‭ ‬درصد‭ ‬قند‭ ‬محصول‭ ‬کاهش‭ ‬می‌یابد‭. ‬سرمای‭ ‬شدید‭ ‬باعث‭ ‬می‌شود‭ ‬که‭ ‬برگ‌های‭ ‬نیشکر‭ ‬خشک‭ ‬شده‭ ‬و‭ ‬سوزاندن‭ ‬مزرعه‭ ‬قبل‭ ‬از‭ ‬درو،‭ ‬می‌تواند‭ ‬باعث‭ ‬آسیب‭ ‬رساندن‭ ‬به‭ ‬پوسته‭ ‬خارجی‭ ‬ساقه‭ ‬نیشکر‭ ‬و‭ ‬موجب‌‭ ‬تراوش‭ ‬بیشتر‭ ‬شهد‭ ‬از‭ ‬ساقه‭ ‬گردد‭. ‬این‭ ‬رخداد،‭ ‬هجوم‭ ‬میکروب‌های‭ ‬کاهنده‭ ‬کیفیت‭ ‬شربت‭ ‬به‭ ‬ساقه‭ ‬و‭ ‬مشکلات‭ ‬قندگیری‭ ‬را‭ ‬افزایش‭ ‬می‌دهد‭.‬
همچنین،‭ ‬سرما‭ ‬سبب‭ ‬کاهش‭ ‬تعداد‭ ‬ساقه‭ ‬در‭ ‬هکتار،‭ ‬طغیان‭ ‬علف‭ ‬هرز‭ ‬در‭ ‬اثر‭ ‬از‭ ‬بین‭ ‬رفتن‭ ‬سبزینگی‭ ‬نیشکر‭ ‬برای‭ ‬رقابت‭ ‬و‭ ‬تأثیر‭ ‬بر‭ ‬روی‭ ‬جوانه‏های‭ ‬نزدیک‭ ‬سطح‭ ‬خاک‭ ‬می‌گردد‭.‬

فشردگی‭ ‬خاک

تردد‭ ‬و‭ ‬وزن‭ ‬ماشین‌های‭ ‬کشاورزی‭ ‬یکی‭ ‬از‭ ‬دلایل‭ ‬فشردگی‭ ‬خاک‭ ‬است‭. ‬عملیات‭ ‬زراعی‭ ‬نیشکر‭ ‬به‭ ‬دلیل‭ ‬استفاده‭ ‬از‭ ‬ماشین‌های‭ ‬سنگین‭ ‬و‌تردد‭ ‬سبدهای‭ ‬حمل‭ ‬نی،‭ ‬ترددهای‭ ‬غیرضروری‭ ‬در‭ ‬مزرعه،‭ ‬بار‭ ‬غیرمجاز‭ ‬تریلی‏های‭ ‬حمل‭ ‬نی‭ ‬و‭ ‬تردد‭ ‬از‭ ‬روی‭ ‬پشته‏ها‭ ‬و‭ ‬ورود‭ ‬و‭ ‬خروج‭ ‬نامناسب‌‭ ‬تریلی‏های‭ ‬حامل‭ ‬نیشکر‭ ‬از‭ ‬مزرعه‭ ‬می‌تواند‭ ‬موجب‭ ‬افزایش‭ ‬فشردگی‭ ‬خاک‭ ‬گردد‭. ‬از‭ ‬مهم‌ترین‭ ‬اثرات‭ ‬فشردگی‭ ‬خاک‭ ‬مزرعه‭ ‬می‌توان‭ ‬به‭ ‬کاهش‭ ‬تعداد‭ ‬ساقه‭ ‬در‭ ‬متر‭ ‬مربع‭ ‬و‭ ‬عدم‭ ‬رشد‭ ‬مناسب‭ ‬نیشکر‭ ‬در‭ ‬سال‭ ‬بعد‭ ‬اشاره‭ ‬کرد‭.‬

بالا‭ ‬بودن‭ ‬سطح‭ ‬آب‭ ‬زیرزمینی

در‭ ‬بخش‌های‭ ‬مرکزی‭ ‬و‭ ‬جنوبی‭ ‬استان‭ ‬خوزستان‭ ‬که‭ ‬محل‭ ‬تجمع‭ ‬کشت‭ ‬و‭ ‬صنعت‌های‭ ‬نیشکر‭ ‬می‌باشد،‭ ‬سطح‭ ‬آب‌های‭ ‬زیرزمینی‭ ‬بالا‭ ‬بوده‭ ‬و‭ ‬با‭ ‬توجه‭ ‬به‭ ‬پایین‭ ‬بودن‭ ‬کیفیت‭ ‬آب‌های‭ ‬زیرزمینی،‭ ‬این‭ ‬امر‭ ‬سبب‭ ‬افزایش‭ ‬شوری‭ ‬خاک‭ ‬مزارع‭ ‬نیشکر‭ ‬گردیده‭ ‬است‭.‬
بالا‭ ‬بودن‭ ‬سطح‭ ‬آب‭ ‬زیرزمینی‭ ‬مشکلات‭ ‬دیگری‭ ‬مانند‭ ‬عدم‭ ‬تهویه‭ ‬ریشه‭ ‬و‭ ‬خفگی‭ ‬گیاه،‭ ‬کم‭ ‬عمق‭ ‬ماندن‭ ‬ریشه‭ ‬و‭ ‬عدم‭ ‬استفاده‭ ‬از‭ ‬آب‭ ‬و‭ ‬مواد‭ ‬غذائی‭ ‬لایه‌های‭ ‬زیرین‭ ‬خاک،‭ ‬حساسیت‭ ‬به‭ ‬ورس‭ ‬در‭ ‬اثر‭ ‬عدم‭ ‬استقرار‭ ‬کافی‭ ‬ریشه،‭ ‬افزایش‭ ‬ریشه‏های‭ ‬هوائی‭ ‬و‭ ‬مشکلات‭ ‬بعدی‭ ‬در‭ ‬استحصال‭ ‬قند‭ ‬در‭ ‬کارخانه،‭ ‬مشکلات‭ ‬تهیه‭ ‬زمین‭ ‬و‭ ‬کشت،‭ ‬عدم‭ ‬امکان‭ ‬برداشت‭ ‬به‭ ‬موقع‭ ‬در‭ ‬اثر‭ ‬رطوبت‭ ‬بالای‭ ‬خاک‭ ‬و‭ ‬گسترش‭ ‬و‭ ‬غلبه‭ ‬علف‏های‭ ‬هرز‭ ‬آب‏دوست‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬دنبال‭ ‬دارد‭.‬

شوری‭ ‬خاک‭ ‬مزارع‭ ‬نیشکر
زهکشی‭ ‬و‭ ‬نارسائی‌های‭ ‬آن

تزریق‭ ‬بی‌رویه‭ ‬و‭ ‬چندین‭ ‬برابر‭ ‬میزان‭ ‬طراحی‭ ‬شده‭ ‬آب‭ ‬به‭ ‬سفره‭ ‬آبی،‭ ‬از‭ ‬علل‭ ‬اصلی‭ ‬مشکلات‭ ‬زهکشی‭ ‬است‭. ‬مصرف‭ ‬زیاد‭ ‬آب‭ ‬در‭ ‬هر‭ ‬نوبت‭ ‬آبیاری،‭ ‬آبیاری‭ ‬در‭ ‬زمانی‭ ‬که‭ ‬رطوبت‭ ‬خاک‭ ‬بالا‭ ‬بوده‭ ‬و‭ ‬نشتی‌های‭ ‬زیاد‭ ‬از‭ ‬سیستم‭ ‬هیدروفلوم‭ ‬و‭ ‬متعلقات‭ ‬آن‭ ‬می‌آید‭ ‬و‭ ‬نیز‭ ‬آبیاری‭ ‬به‭ ‬شیوه‭ ‬فعلی‭ ‬یعنی‭ ‬باز‭ ‬کردن‭ ‬دریچه‌های‭ ‬زیاد‭ ‬با‭ ‬دبی‌های‭ ‬پایین،‭ ‬همگی‭ ‬موجب‭ ‬افزایش‭ ‬حجم‭ ‬زه‌آب‭ ‬می‌شود‭.‬
این‭ ‬زه‌آب‭ ‬در‭ ‬صورتیکه‭ ‬تخلیه‭ ‬نگردد‭ ‬با‭ ‬هر‭ ‬آبیاری‭ ‬موجب‭ ‬بالاتر‭ ‬آمدن‭ ‬سفره‭ ‬آب‭ ‬زیرزمینی‭ ‬در‭ ‬مزرعه‭ ‬گردیده‭ ‬و‭ ‬با‭ ‬قرار‭ ‬گرفتن‭ ‬ریشه‌ها‭ ‬در‭ ‬محیط‭ ‬آب‭ ‬و‭ ‬به‌ویژه‭ ‬آب‌شور،‭ ‬موجب‭ ‬عدم‭ ‬جذب‭ ‬آن‭ ‬توسط‭ ‬ریشه‭ ‬و‭ ‬وقفه‭ ‬در‭ ‬رشد‭ ‬نیشکر‭ ‬می‌گردد‭ ‬و‭ ‬این‭ ‬کار‭ ‬متقابلا‭ ‬بر‭ ‬میزان‭ ‬آب‭ ‬لازم‭ ‬جهت‭ ‬تخلیه‭ ‬توسط‭ ‬شبکه‭ ‬زهکشی‭ ‬می‌افزاید‭. ‬
حل‭ ‬مشکل‭ ‬زهکشی‭ ‬عمدتا‭ ‬در‭ ‬گرو‭ ‬تغییر‭ ‬و‭ ‬اصلاح‭ ‬روش‭ ‬آبیاری‭ ‬نامناسب‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬متأسفانه‭ ‬موجب‭ ‬تزریق‭ ‬چند‭ ‬برابری‭ ‬میزان‭ ‬آب‭ ‬طراحی‭ ‬به‭ ‬سفره‭ ‬می‌شود‭. ‬مرمت‭ ‬نقاط‭ ‬مشکل‭ ‬دار‭ ‬زهکشی‭ ‬نیز‭ ‬باید‭ ‬انجام‭ ‬شود‭ ‬و‭ ‬علاوه‭ ‬بر‭ ‬آن‭ ‬همه‭ ‬اقداماتی‭ ‬که‭ ‬به‭ ‬شبکه‭ ‬زهکشی‭ ‬آسیب‭ ‬می‌رسانند‭ ‬ولو‭ ‬ظاهرا‭ ‬مطلوب‭ ‬باشند‭ ‬باید‭ ‬متوقف‭ ‬گردند‭. ‬به‌عنوان‭ ‬مثال‭ ‬کاشت‭ ‬هر‭ ‬نوع‭ ‬گیاه‭ ‬در‭ ‬حریم‭ ‬مزارع‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬تناقض‭ ‬با‭ ‬شبکه‭ ‬زهکشی‭ ‬باشد‭ ‬نه‭ ‬تنها‭ ‬نباید‭ ‬کشت‭ ‬گردد‭ ‬بلکه‭ ‬آن‭ ‬تعداد‭ ‬نیز‭ ‬که‭ ‬موجود‭ ‬است‭ ‬باید‭ ‬قطع‭ ‬و‭ ‬منهدم‭ ‬شوند‭  - ‬مانند‭ ‬اکالیپتوس‭ - . ‬

مشکلات‭ ‬برداشت‭ ‬و‭ ‬حمل‭ ‬نی

اغلب‭ ‬به‭ ‬علت‭ ‬مصادف‭ ‬شدن‭ ‬فصل‭ ‬برداشت‭ ‬با‭ ‬بارندگی‭ ‬که‭ ‬عدم‭ ‬گاورو‭ ‬بودن‭ ‬زمین‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬پی‭ ‬دارد،‭ ‬عملیات‭ ‬برداشت‭ ‬به‭ ‬موقع‭ ‬انجام‭ ‬نگرفته‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬تعویق‭ ‬می‌افتد،‭ ‬در‭ ‬نتیجه‭ ‬میزان‭ ‬درجه‭ ‬خلوص‭ ‬و‭ ‬درصد‭ ‬قند‭ ‬محصول‭ ‬کاهش‭ ‬می‌یابد‭. ‬
همچنین،‭ ‬تأخیر‭ ‬در‭ ‬برداشت‭ ‬نیشکر‭ ‬در‭ ‬سال‭ ‬گذشته‭ ‬سبب‭ ‬تأخیر‭ ‬در‭ ‬عملیات‭ ‬بازروئی‭ ‬و‭ ‬کاهش‭ ‬دوره‭ ‬رشد‭ ‬راتون‭ ‬آینده‭ ‬می‌شود‭. ‬برای‭ ‬جلوگیری‭ ‬از‭ ‬مصادف‭ ‬شدن‭ ‬عملیات‭ ‬برداشت‭ ‬با‭ ‬بارندگی‌های‭ ‬فصلی‭ ‬اقدام‭ ‬به‭  ‬قطع‭ ‬زود‭ ‬هنگام‭ ‬آب‭ ‬در‭ ‬مزارع‭ ‬نیشکر‭ ‬می‌گردد،‭ ‬زیرا‭ ‬جهت‭ ‬شروع‭ ‬برداشت‭ ‬لازم‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬حدود‭ ‬یک‭ ‬ماه‭ ‬قبل‭ ‬از‭ ‬آن‭ ‬آبیاری‭ ‬مزرعه‭ ‬قطع‭ ‬گردد‭. ‬
علت‭ ‬این‭ ‬کار‭ ‬در‭ ‬وهله‭ ‬اول‭ ‬بخاطر‭ ‬اعمال‭ ‬تنش‭ ‬خشکی‭ ‬و‭ ‬کم‭ ‬آبی‭ ‬به‭ ‬گیاه‭ ‬جهت‭ ‬رسیدگی‭ ‬فیزیولوژیکی‭ ‬و‭ ‬افزایش‭ ‬درصد‭ ‬قند‭ ‬آن‭ ‬می‌باشد‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬وهله‭ ‬دوم‭ ‬جهت‭ ‬کاهش‭ ‬رطوبت‭ ‬خاک‭ ‬مزرعه‭ ‬است‭ ‬تا‭ ‬در‭ ‬زمان‭ ‬برداشت،‭ ‬رطوبت‭ ‬خاک‭ ‬مناسب‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬اثر‌تردد‭ ‬دستگاه‌ها‭ ‬خاک‭ ‬فشرده‭ ‬نشود‭. ‬
این‭ ‬قطع‭ ‬زود‭ ‬هنگام‭ ‬آب‭ ‬مزارع‭ ‬سبب‭ ‬کاهش‭ ‬وزن‭ ‬تک‭ ‬ساقه‌ها‭ ‬می‌گردد‭ ‬که‭ ‬می‌تواند‭ ‬بر‭ ‬روی‭ ‬عملکرد‭ ‬نهایی‭ ‬مزرعه‭ ‬تاثیرگذار‭ ‬باشد‭. ‬کیفیت‭ ‬نامناسب‭ ‬برداشت‭ ‬نیز‭ ‬از‭ ‬جمله‭ ‬مشکلات‭ ‬موجود‭ ‬در‭ ‬صنعت‭ ‬نیشکر‭ ‬استان‭ ‬خوزستان‭ ‬است‭.‬
آتش‭ ‬زدن‭ ‬مزرعه‭ ‬نیشکر،‭ ‬عملکرد‭ ‬نامناسب‭ ‬دروگرها،‭ ‬فرسودگی‭ ‬دروگرهای‭ ‬برداشت،‭ ‬انتقال‭ ‬بیماری‭ ‬از‭ ‬گیاه‭ ‬ناسالم‭ ‬به‭ ‬سایر‭ ‬قسمت‌های‭ ‬مزرعه‭ ‬توسط‭ ‬تیغه‭ ‬برش‭ ‬دروگر،‭ ‬ضایعات‭ ‬ناشی‭ ‬از‭ ‬جمع‌آوری‭ ‬دستی‭ ‬باقیمانده‌های‭ ‬نی‭ ‬در‭ ‬مزرعه‭ ‬پس‭ ‬از‭ ‬برداشت‭ ‬ماشینی،‭ ‬ریزش‭ ‬نی‭ ‬در‭ ‬جاده‌ها‭ ‬و‭ ‬مسیر‭ ‬حمل‭ ‬نی‭ ‬به‭ ‬کارخانه،‭ ‬ضایعات‭ ‬ناشی‭ ‬از‭ ‬خاشاک‭ ‬همراه‭ ‬نیشکر،‭ ‬ضایعات‭ ‬ناشی‭ ‬از‭ ‬شرایط‭ ‬مزرعه‭ ‬مانند‭: ‬خوابیده‭ ‬بودن‭  - ‬ورس‭ -  ‬نیشکر،‭ ‬تاخیر‭ ‬در‭ ‬انتقال‭ ‬نی‭ ‬درو‭ ‬شده،‭ ‬تأخیر‭ ‬و‭ ‬یا‭ ‬توقف‭ ‬در‭ ‬کارخانه‭ ‬و‭ ‬به‌هم‌‌‬ریختگی‭ ‬ناوگان‭ ‬برداشت‭ ‬و‭ ‬حمل‭ ‬و‭ ‬تردد‭ ‬ماشین‌های‭ ‬سنگین‭ ‬برداشت‭ ‬و‭ ‬فشردگی‭ ‬خاک‭ ‬از‭ ‬دیگر‭ ‬مشکلات‭ ‬و‭ ‬نقاط‭ ‬ضعف‭ ‬موجود‭ ‬در‭ ‬مرحله‭ ‬برداشت‭ ‬و‭ ‬حمل‭ ‬نی‭ ‬در‭ ‬صنعت‭ ‬نیشکر‭ ‬استان‭ ‬خوزستان‭ ‬می‌باشد‭.‬

مشکلات‭ ‬کاشت‭ ‬و‭ ‬داشت‭ ‬مزارع

یکی‭ ‬از‭ ‬گلوگاه‌های‭ ‬دیگر‭ ‬که‭ ‬می‌تواند‭ ‬باعث‭ ‬عدم‭ ‬رسیدن‭ ‬به‭ ‬تولید‭ ‬مناسب‭ ‬در‭ ‬کشت‭ ‬و‭ ‬صنعت‌های‭ ‬نیشکری‭ ‬گردد،‭ ‬مسائل‭ ‬مربوط‭ ‬به‭ ‬عملیات‭ ‬کاشت‭ ‬و‭ ‬داشت‭ ‬نیشکر‭ ‬است‭.‬
عواملی‭ ‬نظیر‭: ‬ارقام‭ ‬نیشکر،‭ ‬عدم‭ ‬سالم‭ ‬و‭ ‬خالص‭ ‬بودن‭ ‬ارقام،‭ ‬عدم‭ ‬استفاده‭ ‬از‭ ‬قلمه‭ ‬مناسب،‭ ‬کیفیت‭ ‬واکاری،‭ ‬آبیاری،‭ ‬کوددهی،‭ ‬هیلینگ‭ ‬آپ،‭ ‬آفات،‭ ‬بیماری‌ها‭ ‬و‭ ‬علف‌های‭ ‬هرز‭ ‬از‭ ‬اهمیت‭ ‬به‌سزایی‭ ‬در‭ ‬عملکرد‭ ‬مزارع‭ ‬نیشکر‭ ‬برخوردار‭ ‬هستند‭. ‬علف‌های‭ ‬هرز‭ ‬از‭ ‬مهم‌ترین‭ ‬عوامل‭ ‬محدودکننده‭ ‬عملکرد‭ ‬در‭ ‬مزارع‭ ‬نیشکر‭ ‬بوده‭ ‬و‭ ‬لذا‭ ‬لازم‭ ‬است‭ ‬برای‭ ‬مدیریت‭ ‬این‭ ‬عوامل‭ ‬محدود‭ ‬کننده‭ ‬که‭ ‬علاوه‌بر‭ ‬خسارت‭ ‬مستقیم‭ ‬خود‭ ‬به‭ ‬محصول‭ ‬نیشکر‭ ‬دارای‭ ‬خسارت‭ ‬غیر‭ ‬مستقیمی‭ ‬چون‭ ‬ایجاد‭ ‬مشکل‭ ‬در‭ ‬سیستم‌های‭ ‬آبیاری‭ ‬و‭ ‬زهکشی،‭ ‬میزبانی‭ ‬آفات‭ ‬و‭ ‬بیماری‌های‭ ‬مهم‭ ‬نیشکر‭ ‬و‭ ‬اتلاف‭ ‬انرژی‭ ‬و‭ ‬هزینه‌های‭ ‬سنگین‭ ‬مبارزه‭ ‬نیز‭ ‬هستند،‭ ‬برنامه‌ریزی‭ ‬شده‭ ‬و‭ ‬این‭ ‬عوامل‭ ‬خسارت‌زا‭ ‬را‭ ‬نیز‭ ‬همچون‭ ‬سایر‭ ‬عوامل‭ ‬محدود‭ ‬کننده‭ ‬عملکرد‭ ‬مورد‭ ‬توجه‭ ‬ویژه‭ ‬قرار‭ ‬داد‭.‬
با‭ ‬توجه‭ ‬به‭ ‬چندساله‭ ‬بودن‭ ‬گیاه‭ ‬نیشکر‭ ‬و‭ ‬نیاز‭ ‬آبی‭ ‬و‭ ‬کودی‭ ‬بالای‭ ‬این‭ ‬گیاه‭ ‬و‭ ‬همچنین‭ ‬افزایش‭ ‬سن‭ ‬بهره‌برداری‭ ‬از‭ ‬مزارع،‭ ‬گونه‌هایی‭ ‬از‭ ‬علف‌های‭ ‬هرز‭ ‬چندساله‭ ‬قادرند‭ ‬دوره‭ ‬زندگی‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬با‭ ‬چرخه‭ ‬رشد‭ ‬و‭ ‬نمو‭ ‬این‭ ‬گیاه‭ ‬هماهنگ‭ ‬نموده‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬جذب‭ ‬آب‭ ‬و‭ ‬منابع‭ ‬غذایی‭ ‬با‭ ‬این‭ ‬گیاه‭ ‬رقابت‭ ‬نمایند‭.  ‬این‭ ‬علف‌های‭ ‬هرز‭ ‬علاوه‭ ‬بر‭ ‬مصرف‭ ‬آب‭ ‬و‭ ‬مواد‭ ‬غذایی‭ ‬خاک‭ ‬و‭ ‬اشغال‭ ‬فضای‭ ‬رشد‭ ‬نیشکر‭ ‬باعث‭ ‬خسارت‭ ‬پایدار‭ ‬به‭ ‬مزارع‭ ‬به‭ ‬دلیل‭ ‬ایجاد‭ ‬لکه‌های‭ ‬خالی‭ ‬از‭ ‬گیاه‭ ‬نیشکر‭ ‬ناشی‭ ‬از‭ ‬کاربرد‭ ‬علفکش‌های‭ ‬عمومی‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬نتیجه‭ ‬از‭ ‬بین‭‌‬رفتن‭ ‬نیشکر‭ ‬می‌شوند‭. ‬ضمنا‭ ‬تبعات‭ ‬ناشی‭ ‬از‭ ‬رفت‭ ‬و‭ ‬آمد‭ ‬کارگران‭ ‬سمپاش‭ ‬در‭ ‬مزارع‭ ‬و‭ ‬باد‭ ‬بردگی‭ ‬علفکش‌های‭ ‬خطرناک‭ ‬در‭ ‬مزارع‭ ‬از‭ ‬خسارات‭ ‬ثانویه‭ ‬این‭ ‬علف‌های‌هرز‭ ‬به‭ ‬شمار‭ ‬می‌آیند‭.‬
از‭ ‬طرفی،‭ ‬اغلب‭ ‬سموم‭ ‬مورد‭ ‬استفاده‭ ‬در‭ ‬مزارع‭ ‬نیشکر‭ ‬در‭ ‬صورتی‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬زمان‭ ‬مناسب‭ ‬و‭ ‬یا‭ ‬با‭ ‬تکنیک‭ ‬مناسب‭ ‬استفاده‭ ‬نشوند،‭ ‬می‌توانند‭ ‬باعث‭ ‬صدمه‭ ‬به‭ ‬محصول‭ ‬نیشکر‭ ‬شده‭ ‬و‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬جهت‭ ‬خسارات‭ ‬قابل‭ ‬توجهی‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬محصول‭ ‬وارد‭ ‬سازند‭. ‬در‭ ‬حال‭ ‬حاضر‭ ‬به‭ ‬دلیل‭ ‬مشکلاتی‭ ‬چون‭ ‬استاندارد‭ ‬نبودن‭ ‬ادوات‭ ‬سمپاشی‭ ‬مورد‭ ‬استفاده‭ ‬در‭ ‬مزارع‭ ‬نیشکر،‭ ‬عدم‭ ‬سازماندهی‭ ‬مناسب‭ ‬پیمانکاران‭ ‬دفع‭ ‬آفات‭ ‬و‭ ‬استفاده‭ ‬از‭ ‬نیروهای‭ ‬غیرتخصصی‭ ‬و‭ ‬عمدتا‭ ‬بی‌تجربه‭ ‬و‭ ‬همچنین‭ ‬برخی‭ ‬مشکلات‭ ‬ساختاری‭ ‬ادارات‭ ‬دفع‭ ‬آفات‭ ‬که‭ ‬توان‭ ‬نظارتی‭ ‬و‭ ‬عملیاتی‭ ‬ندارند،‭ ‬باعث‭ ‬شده‭ ‬تا‭ ‬علاوه‭ ‬بر‭ ‬کاهش‭ ‬دقت‭ ‬در‭ ‬عملیات‭ ‬دفع‭ ‬آفات،‭ ‬دوره‭ ‬مبارزه‭ ‬با‭ ‬علف‌های‌هرز‭ ‬نیز‭ ‬طولانی‌تر‭ ‬شده‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬نهایت‭ ‬به‭ ‬دلیل‭ ‬رشد‭ ‬علف‌های‌هرز‭ ‬در‭ ‬خارج‭ ‬از‭ ‬بازه‭ ‬زمانی‭ ‬تعیین‭ ‬شده‭ ‬برای‭ ‬کنترل‭ ‬آن‌ها،‭ ‬میزان‭ ‬دز‭ ‬مصرفی‭ ‬سموم‭ ‬نیز‭ ‬افزایش‭ ‬یابد‭.‬
در‭ ‬پایان،‭ ‬نقش‭ ‬مدیریت‭ ‬و‭ ‬نیروی‭ ‬انسانی‭ ‬در‭ ‬کاهش‭ ‬مشکلات‭ ‬کشت‭ ‬و‭ ‬صنعت‌های‭ ‬نیشکری‭ ‬می‌تواند‭ ‬بسیار‭ ‬حائز‭ ‬اهمیت‭ ‬باشد‭ ‬و‭ ‬آموزش‭ ‬نیروی‭ ‬انسانی‭ ‬تا‭ ‬حدودی‭ ‬در‭ ‬کاهش‭ ‬و‭ ‬حتی‭ ‬رفع‭ ‬مشکلات‭ ‬موجود‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬صنعت‭ ‬راه‌گشا‭ ‬خواهد‭ ‬بود‭. ‬آموزش‭ ‬مدیریت‭ ‬مزرعه،‭ ‬آموزش‭ ‬فیزیولوژی‭ ‬گیاه‭ ‬نیشکر،‭ ‬آموزش‭ ‬تغذیه‭ ‬گیاه‭ ‬نیشکر،‭ ‬آموزش‭ ‬روش‌های‭ ‬نوین‭ ‬کشاورزی،‭ ‬آشنایی‭ ‬با‭ ‬مراحل‭ ‬مختلف‭ ‬تهیه‭ ‬زمین‭ ‬و‭ ‬دلایل‭ ‬انجام‭ ‬آن،‭ ‬آشنایی‭ ‬با‭ ‬علف‌های‭ ‬هرز‭ ‬موجود‭ ‬و‭ ‬سموم‭ ‬مربوطه‭ ‬که‭ ‬جهت‭ ‬کنترل‭ ‬آن‌ها‭ ‬استفاده‭ ‬می‌شود،‭ ‬آشنایی‭ ‬با‭ ‬سیستم‌های‭ ‬آبیاری‭ ‬و‭ ‬زهکشی،‭ ‬آموزش‭ ‬پیمانکاران‭ ‬بخش‭ ‬کشاورزی‭ ‬در‭ ‬خصوص‭ ‬نوع‭ ‬کاری‭ ‬که‭ ‬انجام‭ ‬می‌دهند،‭ ‬همگی‭ ‬از‭ ‬جمله‭ ‬تدابیری‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬می‌تواند‭ ‬در‭ ‬جهت‭ ‬افزایش‭ ‬بهره‌وری‭ ‬و‭ ‬عملکرد‭ ‬نقش‭ ‬داشته‭ ‬باشند‭. ‬

‭*‬ دانش‭ ‬آموخته‭ ‬دکتری‭ ‬مکانیزاسیون‭ ‬کشاورزی،‭ ‬دانشگاه‭ ‬شهید‭ ‬چمران‭ ‬اهواز‭ ‬
‭* * ‬دکترای‭ ‬ماشین‌های‭ ‬کشاورزی،‭  ‬استادیار‭ ‬دانشگاه‭ ‬شهید‭ ‬چمران‭ ‬اهواز

ماهنامه دام و کشت و صنعت -  شماره ۲۰۳  -  سال ۱۳۹۵

ماهنامه دام و کشت و صنعت پنجره ای به آگاهی و دانش

مدیر سایت
info@iranagrimagazine.com

به این مطلب امتیاز دهید:

کارشناسان ما در مورد مشکلات تولید محصولات، که نمی‌توانید برای آن جوابی پیدا کنید؛ می‌توانند به شما کمک کنند

info@iranAgriMagazine.com
arrow