زراعت و باغبانی و منابع طبیعی
میلیاردها دلار گردش مالی تجارت چای

نام خاور خانم و رستوران او را در سرولات و چابکسر شنیده‌اید. دوست دارید بدانید رستوران و پارکینگ‌های اطراف آن و ده‌ها رستوران دور و نزدیک به خاور خانم و همه اراضی دور و بر آن، در سال‌های گذشته، مراکز و باغات تولید چای مرغوب ایرانی بوده‌اند!! که به دلیل اقتصادی نبودن کشت‌وکار چای باکیفیت تولیدی ایران و یا تبلیغات گسترده چای خارجی و... تغییر کاربری داده و به رستوران تبدیل شده‌اند. 
دامنه‌های سرسبز سابق لاهیجان، لنگرود، رودسر و باغات سابق چای آن هم به ویلاهای رنگارنگ، تغییر کاربری داده‌اند به نحوی که امروز یک مزرعه 10 هکتاری چای یا کارخانه تولیدی چای، قیمتی بسیار کمتر از ویلای کنار بام سبز لاهیجان دارد. چرا که باغدار چای با کشت‌وکار چای به جایی نمی‌رسید اما با فروش زمین، خانه‌ای و ماشینی در شهر تدارک می‌دید. 
اگر بپذیریم که تولید چای ایرانی درنهایت20 تا 25 درصد نیاز کشور را تامین می‌کند و سالانه به 100 تا 120 هزارتن واردات چای نیاز داریم؛ اگر قرار باشد با آن همه کبکبه و دبدبه آقا بالا سرهای باغدار ازجمله؛ سازمان چای و سازمان تعاون روستایی و خدماتی مانند؛ خرید برگ سبز فقط تاج مرصع بر سر مدیران سازمان چای و وزراتخانه و واسطه‌ها و رانت‌خواران جابه‌جا کننده یا خریداران چای سنواتی و... بنشانند و هرگز باغدار چای را از این نمد کلاهی نباشد؛ سوال این است که حق با ویلاسازی و رستوران‌داری چایکاران سابق است یا ادامه ضرر و زیان باغدار چای که همواره قربانی سیاست‌های متناقض است‭.‬
تحریریه

فیض‌ا... ارض‌پیما‭ *‬
چای، یکی از گسترده‌ترین زراعت‌ها در تعدادی از کشورها از جمله ایران است. محصولی که از این زراعت حاصل می‌شود ماده اولیه صنعت پول‌سازی به نام صنعت چای خشک‌کنی - فرآوری - و بسته‌بندی آن است‭.‬
در مرحله بعد، تجارت چای آماده مصرف از جمله تجارت‌های پردامنه و سودآور جهان است. این تجارت چنان رونقی دارد که برای آن در لندن، بورس و بازار ویژه‌ای دایر است و هر ساله میلیاردها دلار گردش مالی دارد. از این نکات گذشته، چای رایج‌ترین نوشیدنی در جهان از جمله کشور خودمان محسوب می‌شود‭.‬

چای، نوشابه سرد و گرم

بشر از دیرباز چای را می‌شناخته و با خواص آن آشنا بوده است. مورخین دورترین تاریخ و محل مصرف چای به ازمنه بسیار قدیم در بین مردم قبایل چادرنشین جنوب شرقی کشور چین ذکر کرده‌اند. آنها نوشته‌اند که در آن روزگار، طرز مصرف چای به این ترتیب بوده که مردم قبایل مزبور برگ‌های ظریف و تازه چای را بین دو کف دست خود مالش داده و سپس آن را در برابر آفتاب می‌گذاشتند و خشک می‌کردند یا آن را با آتش بو داده و خشک می‌کردند و سپس دم کرده‎اش را می‌نوشیدند. 
نوشابه سرد و گرم چای - بیشتر گرم - از دورترین نقطه قطبی تا درون کلبه‌های روستاییان آمازون در منطقه استوایی و در مجلل‌ترین کاخ‌ها، هتل‌ها و رستوران‌ها احساس خستگی را از همه می‌زداید. در کشور پهناور ایران از آلاچیق‌نشینان، چادرنشینان و شبانان و روستاییان گرفته تا کاخ‌نشینان مرفه و در رستوران‌های دوار برج‌های بلند شهرهای بزرگ، همه جا این نوشابه دلچسب حاضر است. 

چای نوشیدن سفیر آلمان در درباره شاه صفی

در ایران اولین بار نام چای در نوشته‌های مورخین و جهان‌گردان قرن هفت هجری و از آن جمله در کتاب ‮«‬فلاحت‌نامه غازان‮»‬ آمده است. اولین بار سفیر آلمان در دربار شاه صفی - نوه شاه عباس - به مصرف چای در دربار ایران اشاره کرده و نوشته است ‮«‬... در ایران در دربار شاه صفی مثل هندوستان با چای از من پذیرایی کردند‭ ...‬‮»‬ بدین ترتیب مشخص می‌شود چای‌نوشی در دربار پادشاهان صفوی در ایران خیلی زودتر از چای‌نوشی در دربار انگلیس رواج یافته است‭.‬

قهوه‌خانه‌ها

چای تا مدتی از دو کشور چین و هند توسط بازرگانان خارجی و ایرانی به ایران وارد می‌شده است و قبل از مصرف قهوه در ایران مرسوم بوده است. به همین دلیل دکان‌هایی که امروزه در آن‌ها چای دم کرده عرضه می‌شود به قهوه‌خانه موسومند. 
وسایل دم کردنی و نوشیدنی چای و ظروف، آلات و ادواتی که برای این منظور مورد استفاده بوده و هست، از آن تاریخ تاکنون تنوع بسیار یافته و شامل ظرف‌های سفالی، مسی، ورشویی، آهنی، حلبی، چینی و غیره به نام‌های سماور، کتری، قوری و... می‌شود‭.‬
اکثریت مردم کشور ما در روستا‌ها و به‌خصوص کوه‌نشینان و صحرانوردان، چادرنشینان و به‌‌ویژه دامداران، چای دم کشیده را درون پیاله و یا کاسه ریخته و می‌نوشند. 
در کشورهای مختلف جهان چای به روش‌های گوناگونی تولید و مصرف می‌شود که آنها را می‌توان به چهار دسته مشخص تقسیم کرد: 
چای سیاه - Black Tea - که دو سوم مصرف چای مردم جهان را تشکیل می‌دهد و بیشترین مصرف چای در ایران هم همین چای سیاه است. این چای به روش رسمی یا اورتودوکس Orthodox تولید می‌شود. چای سیاه به اصطلاح غیررسمی یا آنورتودوکس Unorthodox یا سی‭.‬تی‭.‬سی C.T.C هشتاد درصد تولید چای هندوستان را تشکیل می‌دهد و مصرف آن نیز در کشورهای هندوستان، کنیا، مصر، سودان و انگلستان از همه جا بیشتر است‭.‬
همچنین در اکثر کشورهای اروپایی و آمریکایی به روش‌های مختلف در بسته‌بندی‭ - ‬Packing - یا چای کیسه‌ای - Tea Bag‭ - ‬ و چای فوری - Instant - مصرف می‌کنند. 
چای سبز - Green Tea - که 25 درصد از محصول چای را دربر‌ می‌گیرد و کشورهای چین و ژاپن تولید 80 درصد آن را به عهده دارند. در عین حال این دو کشور 85 درصد چای سبز تولیدی جهان را مصرف می‌کنند. مردم کشورهای اندونزی، اتحاد شوروی سابق و ویتنام نیز از مصرف‌کنندگان چای سبز هستند. 
چای اولنگ ‭ - ‬Oolang Tea -  که یک نوع دیگر از چای نیمه تخمیری است و در کشورهای چین، ژاپن و جزیره تایوان مصرف می‌شود‭.‬
چای قالبی - Brick Tea - است که در چین تهیه می‌شود و برای تهیه آن برگ و ساقه و حتی شاخه چای مورد استفاده قرار می‌گیرد و آن را در عملیات چای‌سازی به‌صورت قرص یا قالبی تحت فشار در قالب‌های چوبی به عمل می‌آورند. مصرف مردم کشورهای مغولستان و تبت و چین و روسیه بیشتر از این نوع چای است

طرز طبخ چای 

قبلاً باید یادآور شد که میزان مصرف چای در جهان به عوامل چندی بستگی دارد که مهم‌ترین آنها میزان مصرف در وفور یا کمبود چای، مصرف سایر نوشابه‌های تخدیری چون قهوه و کاکائو و قیمت آنها و حتی قیمت شکر است‭.‬
میزان کشش درآمدی چای برای گروه‌های مختلف مصرف‌کننده و نسبت این قیمت‌ها با قهوه و کاکائو و تأثیرگذاری آنها در بازارهای داخلی بین‌المللی و همچنین کیفیت چای و نسبت اختلاط و ترکیب آن و از همه مهم‌تر ذائقه و سلیقه مصرف‌کننده و طرز طبخ و روش مصرف چای با شرایط مختلف اقلیمی و فصول مختلف سال نیز در افزایش یا کاهش مصرف چای مؤثر است. 
نوشندگان حداکثری چای اکثر مردم کشورهای جهان چای را به‌صورت داغ می‌نوشند و آن را نوشابه‌ای گرم می‌دانند، اما نحوه استفاده از چای و میزان مصرف آن در همه جای جهان یکسان نیست. مثلاً در کشور ما مردم کوچنده - عشایر - بیشتر از مردم روستاها و جوامع روستایی بیشتر از مردم شهرنشین چای مصرف می‌کنند. در بین شهرنشینان نیز طبقات کارگر و پیشه‌ور بیش از سایر طبقات چای می‌نوشند. 
شیرچای مردم کشورهای دیگر چون انگلیس و هند که چای را با شیر می‌نوشند بیشتر طالب چای پررنگ هستند و به سبب مخلوط کردن آن با شیر چندان به عطر و طعم و بوی آن اهمیتی نمی‌دهند. 
چای لیمو مردم اکثر کشورهای اروپایی چون اتریش، بلغارستان، چک و آلمان چای را با لیموی تازه یا با یک نوع نوشابه محلی می‌نوشند. لذا آنها هم به طعم چای اهمیتی نمی‌دهند‭.‬

تقلب در افزودن اسانس و رنگ به چای

در این میان، عده‌ای از سودجویان جهان از ذائقه‌های متفاوت مصرف‌کنندگان چای سوءاستفاده کرده و با افزودن اسانس یا رنگ به پست‌ترین و نامرغوب‌ترین چای، مخصوصاً برای مردم پردرآمدی چون اهالی کشورهای حاشیه خلیج‌فارس که طالب چای معطر هستند، آنها را با سود کلانی به فروش می‌رسانند. 

ماهنامه دام و کشت و صنعت - شماره ۲۳۰ - ۱۳۹۸
 

مدیر سایت
info@iranagrimagazine.com

به این مطلب امتیاز دهید:

کارشناسان ما در مورد مشکلات تولید محصولات، که نمی‌توانید برای آن جوابی پیدا کنید؛ می‌توانند به شما کمک کنند

info@iranAgriMagazine.com
arrow