سیاستگذاری کشاورزی
پرچم هوشمندسازی کشاورزی

هویت‌سازی در سازمان نظام مهندسی کشاورزی
پرچم هوشمندسازی کشاورزی

مهم‌ترین اقدام در راهبری یک سازمان، تعیین اولویت‌ها و استراتژی، نقشه راه، بیانیه مأموریت و اهداف نهایی آن است.
سازمان نظام مهندسی کشاورزی و منابع طبیعی که پوشش حداکثری از دانش آموختگان کشاورزی را عهده‌دار است در دوره پنجم با رویکردهای جدید، تحولی اساسی به سوی تعالی و تکامل صورت دارد.
این سازمان تا پیش از این، عمدتاً حول رسالت مرتبط با امور عضویت اعضاء، صدور کارت عضویت و تا حدودی مسائل صنفی آن‌ها فعالیت می‌کرد اما اینک سازمان به سمت کارآمدتر کردن کشاورزی و کشاورزان، مشارکت در افزایش بهره‌وری، توسعه کسب و کارهای نوین کشاورزی به‌‌ویژه هوشمندسازی کشاورزی گام برداشته است.
هم اینک گفتمانی جدید در پیشانی سازمان نقش بسته که بسیار نو و مفهومی است. مفاهیمی نظیر: «دانش مزد محوری»، «سهم‌بری دانش از تولید»، «مردمی کردن بهره‌وری کشاورزی»، «مشارکت مهندسین در افزایش تولید» و «تجاری‌سازی کشاورزی».

توسعه مهارت‌محوری به جای ادبیات‌محوری
استارتاپ‌ها و کسب و کار‌های جدید، توسعه «تولیدات صادرات محور»، «هم‌پیوندی نظام تولید و بازار» با راه‌اندازی «نابکا»، «هوشمندسازی کشاورزی» به جای کشاورزی قضا و قدری، «مراکز خدمات نوین کشاورزی غیردولتی» و... مواردی است که در دوره پنجم فعالیت سازمان، نهادینه شده و اعضاء بسیاری را به خود جلب و جذب کرده است.
البته طرح موضوعات جدید، مسئولیت‌آور است و مطالبات اعضاء را افزایش می‌دهد. شاهرخ رمضان نژاد در نخستین هفته اسفند ماه سال 98 در یک صبحانه کاری با مدیران رسانه‌های تخصصی، مروری بر نوآوری‌ها و طرح‌های آماده اجرای سازمان داشت که بخش‌هایی از اهداف راه‌اندازی مرکز کشاورزی هوشمند در اجرای طرح ملی هوشمندسازی کشاورزی در اینجا مطرح می‌شود:

گام نخست
در نخستین گام دوره پنجم فعالیت سازمان، راهبردی اتخاذ شد تا سازمان را به اهداف اصلی برساند. نه اینکه این استراتژی از گذشته نبوده، بلکه شاید جامع و مطابق با شرایط روز مطرح نشده و کارایی پیدا نکرده بود؛ به‌‌ویژه اینکه از سال 81 و تأسیس سازمان، عمده برنامه‌ها و سیاست‌هایمان متمرکز بر خدماتی بود که مناسب حال اعضای دانش آموخته بود. در این صورت وجهه ملی سازمان و نقش آن در بین بهره‌برداران کم رنگ یا کم اهمیت می‌شود. سازمان نقش‌آفرینی خود را از دست می‌دهد و مرعوب تصمیم گیرندگان دولتی می‌گردد. 
خوشبختانه در دوره پنجم فعالیت سازمان، با توجه به جامعیت سازمان و اعضای خوشنام پرکار و جدی، استراتژی سازمان را بر این قرار دادیم که با سیاست متمرکز و برنامه مدون، مشخص شود چه خدماتی به مهندسان حرفه‌ای و کارآزموده قابل ارائه است و چه راهکاری در راستای افزایش بهره‌وری، کاهش قیمت تمام شده و پایداری برای کشاورزان و کشاورزی قابل انجام است. از طرفی اعضای جدید نیاز به مهارت‌آموزی و سپس مشارکت در تولید و بهره‌وری دارند.
این بود که رسالت اصلی سازمان در مسیر «دانش‎گستری در محیط کشاورزی» قرار گرفت تا دانش نوین به‌عنوان یک نهاده اصلی برای کشاورزی، مستمراً در اختیار بهره‌برداران قرار داده شود.
پس اولین گام، تدوین این استراتژی بود که آن را به‌عنوان یک بیانیه مأموریت درآوردیم و الزامات رسیدن به این هدف تبیین شد.

گام بعدی
گام بعدی مشخص کردن چالش‌های مرتبط با اعضای سازمان در این مسیر بود که باید اصلاح و مرتفع می‌شد. مهم‌ترین چالش، مقبولیت اجتماعی و اشتغال بخش خصوصی مهندسان کشاورزی نسبت به سایر فارغ‌التحصیلان حرفه‌ای بود. چراکه یک مهندس ساختمان، IT یا برق و تأسیسات، انگیزه‌ها و اقبال زیادی برای کار در بخش خصوصی دارد و کمتر به کارمندی و کار دولتی فکر می‌کند، اما متأسفانه مهندس کشاورزی، دولتی فکر می‌کند و عمدتاً در آرزوی کارمند شدن، حقوق ثابت و پشت میزنشینی است. این ضعف شاید ناشی از عدم باور به مهارت‌ورزی باشد و در هر صورت ابتدا با تقویت عضو و مهارت‌آموزی وی باید این چالش و پذیرش وی در بخش خصوصی حل شود.
چالش دیگر، مشاوره پذیر نبودن جامعه سنتی کشاورزی است؛ بهره‌برداران کشاورزی هنوز به این نتیجه نرسیده‌اند که کارشناس کشاورزی می‌تواند نقش کلیدی در افزایش محصول و کاهش هزینه تمام شده داشته باشد یا شاید چنین آثاری از مهندسین ندیده‌اند.
برای رفع این چالش‌ها نیز ابتدا باید سیاست سازمان و استراتژی آن تغییر می‌کرد (حتی اگر نتوانیم سیاست آموزشی و سطح کیفی آموزش دانشگاهی را دستخوش تغییر کنیم) به همین جهت برنامه‌ریزی شد تا سیاست‌های آموزشی از «ادبیات محوری» و آموزش‌های شفاهی به «مهارت محوری» تغییر پیدا کند. در ادامه، اشتغال از «دستمزد محوری» و کارمندی به «دانش مزدمحوری» و شراکت در تولید و افزایش تولید سوق داده شد. خوشبختانه در سال 89 این تغییرات بنیادی نهادینه شد تا نگاه بهره‌بردار به مهندس کشاورزی تغییر کند و نسخه مهندس کشاورزی در مزرعه حکم نسخه یک دکتر برای بیمار داشته باشد. البته این تغییر نگاه با مهارت‌ورزی، توان‌افزایی و نقش‌آفرینی دانش آموخته کشاورزی ممکن می‌شود نه با کارمند محوری.

هزینه این آموزش و عملیاتی کردن اهداف چگونه تأمین می‌شود؟ 
از آنجا که سازمان نهادی مردمی و خودگردان است و وابسته به اعتبارات و بودجه دولتی نیست، یک سازمان غیرانتفاعی است و تمام برنامه‌های سازمان، خود اعتباریست و نوآوری سازمان در مردمی کردن آن است. براین اساس دستورالعمل توان افزایی و مهارت‌آموزی با جان‌مایه مردمی تهیه و تنظیم شده و مهارت‌آموزی به‌عنوان یک الگوی جدید با رویکردی کاملاً خصوصی (تا به حال در کشور اجرایی نشده بود) مطرح شد. 
واحدهای پیشرو، بهره‌ور و مدرن که نام‌آور و مورد قبول بهره‌برداران هستند، به‌عنوان مراکز توان‌افزایی و مهارت‌آموزی برگزیده شدند و با همان جان‌مایه مردمی مهارت‌آموزی را به‌صورت داوطلبانه آغاز کردند، به نحوی که در حال حاضر 91 مرکز در سراسر ایران در هر دوره اقدام به پذیرش تعدادی مهندس داوطلب می‌کند و طی یک دوره، به‌صورت رایگان، مهندسین کاردان، توانمند و مهارت آموخته را به جامعه بهره‌برداران تحویل می‌دهند.

نحوه امتحان و قبول مهارت آموز چگونه است؟ 
امتحانی در کار نیست، ملاک، پذیرش و آموزش و اقناع عضو فن‌آموز است؛ زیرا بهره‌بردار بی‌توجه به مدرک و نمره و امتحان، تنها با کارشناسی قرارداد می‌بندد که توانمند بوده و سطح تولید را از عملکرد سال گذشته بالاتر ببرد و مهندسی که به این درجه و رتبه نرسد، اعتماد به نفسی در خود نمی‌بیند که با زمین و سرمایه بهره‌بردار ریسک کند. 
سازمان با توسعه و تکمیل دانش و گسترش این مناسبات می‌تواند دانش‌مزد محوری را تقویت کند و موجبات ارتقای دانش فنی در عضو و بالا رفتن سطح دانش و فناوری در کشاورزی را فراهم نماید. اینجاست که صاحب زمین و سرمایه قرارداد سهم‌بری از دانش و دخالت مهندس کشاورزی را می‌پذیرد. 

قرارداد بین کشاورز و مهندس چگونه منعقد می‌شود؟
سازمان با هدف تسهیل‌گری پیش‌نویس قرارداد سهم‌بری از دانش را تهیه نموده که در آن کار و سرمایه از سوی بهره‌بردار تأمین می‌شود و دانش فنی توسط مهندس ارائه و ترویج می‌گردد. در این قرارداد براساس توافق طرفین، میزان تولید افزون بر برداشت سال قبل به نسبت معینی بین طرفین تقسیم می‌شود که در مواردی ده‌ها برابر حقوق دولتی است.

معضل سرمایه پذیر نبودن کشاورزی 
به نظر می‌رسد 80 درصد و شاید بیشتر فعالیت‌های کشاورزی آباء و اجدادی است و کمتر کسی سرمایه خود را از بخش صنعت، معدن و تجارت به بخش کشاورزی می‌آورد، چرا؟ 
چون تاکنون درآمد حاصل از سرمایه‌گذاری کشاورزی ناپایدار، نامشخص و مجموعاً دارای ریسک بالاست و توجیه اقتصادی ندارد. به همین دلایل ورود سرمایه‌های مردمی به بخش کشاورزی ضعیف است. قسمتی به دلیل ویژگی‌های کشاورزی و شرایط اقلیمی‌ خارج از مدیریت شدن است و بخش مهم‌تر متأثر از مجموعه رفتارها، مقررات، ناپایداری تعرفه‌ها، سیاسی‌کاری در کشاورزی و تصمیماتی است که موجبات کم‌رغبتی و کم‌اقبالی سرمایه و سرمایه‌گذار در کشاورزی را فراهم می‌کند. سود در تجارت، بازرگانی، صنایع و خدمات تعریف شده و با بازده مشخص است ولی از کشاورزی حدود و ثقوری تعریف و تأیید و تضمین نمی‌شود.
سازمان با آسان‌سازی سرمایه‌گذاری و معرفی، شکل‌گیری و راه‌اندازی کسب و کارهای نوین کشاورزی به دنبال تقویت ورود سرمایه‌های مردمی به کشاورزی است. این راهکار به‌عنوان دروازه ورود سرمایه کمک می‌کند، سازمان نظام مهندسی با صدور مجوزهای کشاورزی در حداقل زمان، الکتریکی کردن آنها و حذف استعلام‌های اضافی، سعی دارد به همه درخواست‌های منطقی به سرعت پاسخ گوید به نحوی که این آسان‌سازی موجب افزایش صدور مجوز در سال 98 شده است. 
البته هنوز مشکل اصلی (درخواست استعلام‌های غیرضرور توسط فرمانداری‌ها، بخشداری‌ها و شهرداری‌ها) پابرجاست که سازمان براساس ماده 27 قانون برنامه ششم درصدد یکپارچه کردن مرجع صدور مجوزها است و آمادگی دارد به‌عنوان مرجع یکپارچه کردن صدور مجوزها از جمله پروانه احداث ساختمان عمل نماید تا سرمایه‌گذار با سرعت بیشتری وارد بخش شود.

آیا یکپارچه کردن مرجع صدور پروانه هیچ یک از استان‌ها عملیاتی شده است؟ 
در استان‌های البرز و قزوین پیشنهاد داده شد و مسئولان شورای نظام مهندسی مذاکرات خود را با مقامات استان شروع کرده‌اند و با قول مساعد مدیران ارشد استان همراه بوده است که منتظر نهایی شدن آن هستیم.

ممنوعیت کهنه‌پرستی در کشاورزی
مشکل دیگری که سازمان نظام مهندسی در اقتصادی کردن کشاورزی با آن مواجه است. مسئله رایج نشدن استفاده از فناوری‌های جدید در کشاورزی و ناباوری یا عدم توجیه هزینه‌های آن است و متأسفانه علی‌رغم دانش بالا در بسیاری از حوزه‌ها، انتقال این دانش (شاید به دلیل کم‌سوادی یا بی‌سوادی بخشی از بهره‌برداران، عدم توجیه هزینه - فایده، ناآشنایی با تکنولوژی و دستگاه‌ها و تجهیزات جدید چون پهپادها، تراکتور هوشمند بدون راننده و...) به محیط کشاورزی صورت نمی‌گیرد یا به سختی ورود می‌کند.
سازمان نظام مهندسی کشاورزی با درک این ضرورت و شرایط امنیت غذایی، یک نهاد و شبکه غیردولتی تحت عنوان «مراکز خدمات کشاورزی و روستایی غیردولتی» بدون هزینه و به دور از بروکراسی اداری ایجاد کرده که اصلی‌ترین کار آن انتقال دانش و فناوری‌های جدید به محیط و مزارع است و بنا به درخواست مهندسین کشاورزی مجوز فعالیت برای هر دهستان صادر خواهد شد.
این مراکز به‌صورت خوداتکا و با رویکرد کارآفرینی، مجموعه‌ای از خدمات نوین فنی تخصصی را به کشاورزان ارائه می‌دهند و هزینه آن را دریافت می‌کند.
در صورت عمومیت یافتن این مراکز در هر دهستان «کانون‌های انتقال دانش و فناوری» جریان روان‌سازی کارکرد تکنولوژی جدید در حوزه کشاورزی را عهده‌دار خواهند شد و کشاورزان با دیدن مزارع نمونه و شاهد همسایگان خود، به انقلاب سبز حاصل از خدمات سازمان نظام مهندسی خواهند پیوست.

اهداف اصلی یا پیشران سازمان در هوشمندسازی کشاورزی از طریق مراکز خدمات چیست؟ 
توجه ویژه به امنیت غذایی، اجماع عمومی در کاهش مداخلات دولتی، ایجاد اشتغال پایدار، مولد و درآمدزا برای دانش‌آموختگان عضو، اقتصادی کردن کشاورزی، سرمایه‌پذیر کردن کشاورزی، تأکید عمومی بر لزوم قواعد زنجیره‌ای کردن تولید محصولات کشاورزی، خواست عمومی در بازنگری سیاست و مقررات محرومیت‌زدایی. 

مرکز هوشمندسازی و مقر اصلی آن در کجا قرار دارد؟ 
این مرکز متکی به پشتیبانی یا بودجه دولتی نیست و خوداعتبار است. مرکز کشاورزی هوشمند دارای یک شورای راهبردی و سیاست‌گذاریست که یک مرکز شتاب دهنده است. مدیر مرکز، سابقه دانش و اجرا در هوا-فضا دارد. مرکز در نخستین اقدام قراردادها و توافق‌هایی برای پایش تالاب‌ها و با استفاده از دانش هوا-فضا با سازمان محیط‌زیست منعقد نموده است. البته در این مسیر به ارتباطات بین‌المللی نیز نیاز داریم و در این زمینه تعاملاتی با صاحبان واحدهای بزرگ مقیاس متکی به بخش خصوصی خواهیم داشت.
این مراکز مردمی از اعضای فعال با دانش وسیع در حوزه ماهواره‌ها، فضا، سنجش از دور، پایش تحلیل عکس‌های ماهواره‌ای و... برخوردار و جهت هوشمندسازی کشاورزی، عکس‌العمل به موقع و مناسب در مقابل شرایط اقلیمی و جوی، طغیان آفات، استرس‌ها و... آماده‌سازی شده‌اند. 
با راه‌اندازی، تکمیل، تجهیز و توسعه این مراکز (که مجوز آن برای اعضای متقاضی صادر می‌شود) و ارائه خدمات مراکز به بهره‌برداران کشاورزی، دامداران، مرغداران و مزرعه‌داران در صورت استفاده از خدمات هوشمندسازی، بهره‌برداران می‌توانند هرگونه عملیات و اجرای طرح‌های مراکز خدمات را به‌طور آنلاین و هوشمند بر روی موبایل یا صفحه ابزارهای الکترونیکی در دفتر کار یا منزل و حتی مسافرت ببینند؛ فرمول تغذیه، زمان و مقدار آبیاری، کوددهی، سمپاشی و مشاوره‌های لازم را مشاهده و بررسی نمایند و به مرور 4 میلیون و اندی بهره‌بردار به سمت هوشمندسازی کشاورزی پیش بروند. 
در آن صورت قبل از عملیات کاشت، بازارسازی و بازاریابی و علایق خریدار از جمله واریته، نوع محصول، رنگ و سایز و... مورد توجه قرار می‌گیرد و به نوعی کشاورزی قراردادی، جاری و ساری می‌گردد تا محصول روی دست تولیدکننده نماند.

... و سخن آخر
امیدواریم هر تابلوی مراکز خدمات کشاورزی غیردولتی با مدیریت اعضای خوش‌فکر و مبتکر بتواند پرچم هوشمندسازی کشاورزی را در دهستان بالا ببرد و مدیریت بحران به سمت مدیریت ریسک برود. 

ماهنامه دام و کشت و صنعت- شماره ۲۳۸- اسفند ۱۳۹۸
 

مدیر سایت
info@iranagrimagazine.com

به این مطلب امتیاز دهید:

کارشناسان ما در مورد مشکلات تولید محصولات، که نمی‌توانید برای آن جوابی پیدا کنید؛ می‌توانند به شما کمک کنند

info@iranAgriMagazine.com
arrow