سیاستگذاری کشاورزی
دست از دخالت بردارید

تسهیل‌گر صادرات نیستید تخریب‌گر نباشید

صادرکنندگان، به مثابه سفیران کشور ما در دیگر کشورها هستند؛ به طوری که کار آنها تنها صادر کردن یک کالا نیست، بلکه همه گونه روابط سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و... برای کشور به ارمغان می‌آورند. در بحث اقتصادی نیز، صادرکنندگان یکی از مهم‌ترین حلقه‌های ارتباطی بین تولیدکنندگان و بازار فروش هستند.

در بسیاری از محصولات کشاورزی، باغی و طیور و... ما با مازاد تولید داخلی مواجه هستیم که می‌شود از طریق صادرات، ضمن جلوگیری از ضایع شدن آن از ارزآوری این محصولات و تقویت اقتصاد کشاورزی نیز بهره‌مند شد.

با توجه به اهمیت بسیار بالای صادرات برای اقتصاد هر کشوری، دولت‌ها باید همه توان خود را جهت تسهیل‌گری در امر صادرات به کار گیرند تا صادرات از یک روند منطقی و مستمر برخوردار باشد.

برای بررسی این موضوع وکم و کیف تسهیل‌گری دولت در بحث صادرات طی میزگردی نظر چند تن از اعضای اتحادیه ملی محصولات کشاورزی ایران را جویا شده‌ایم:

تصمیمات خلق‌الساعه مسبب همه این مشکلات هستند

سیدرضا نورانی، رئیس هیأت‌مدیره اتحادیه ملی تولیدکنندگان محصولات کشاورزی ایران که از 35 سال پیش در انبار و دفتر صادراتی خود شخصاً بر کار درجه‌بندی و سورت میوه، بسته‌بندی مطابق میل و استاندارد خریدار اروپایی و صادرات منظم آن نظارت داشت، چهره نام‌آشنای صدور محصولات باکیفیت ایرانی است. وی که مدیرعامل اتحادیه محصولات ارگانیک است، جوانی و سرمایه خود را صرف توسعه صادرات محصولات کشاورزی، اشتغال‌زایی و ارزآوری کرده است.

نورانی در میزگرد صادراتی مجله دام، کشت و صنعت اعلام کرد: سال قبل با تصمیم یک شبه‌ای که گرفتند صادرات محصولات کشاورزی از ریل خارج و متوقف شد. قیمت داخلی بالا رفت، تنظیم بازار داخلی به هم خورد و نارضایتی‌ها از قیمت‌ها بالا گرفت و دولت بی‌توجه به سهم بازار خارجی کسب شده و خطوط صادراتی، با تصمیمات خلق‌الساعه خود مسبب همه مشکلات شد. عدم کنترل و نظارت بر صادرات، نتیجه تصمیمات خلق‌الساعه است و باعث شد کسانی که متخصص صادرات بودند کنار بنشینند و صادرکنندگان یکبار مصرف وارد کار شدند. این روند موجب شد تا مثلاً کامیون‌های کشور ترکیه در محصولات عمده داخلی که مخصوص تنظیم بازار داخلی است ورود کنند و هرچه دلشان می‌خواهد بخرند و جارو کنند و ببرند که بازار داخلی ما این‌گونه بشود.

 جالب توجه اینکه در بازارهای بین‌المللی، قیمت یک تن پیاز160 دلار است یعنی با ارز آزاد کیلویی2000 تومان می‌شود. چرا در کشور ما پیاز این‌قدر گران شد؟

الان با سیاست‌های اشتباه دولت، صادرات مثلاً شده باعث گرانی و صادرکننده از دید مردم شده قاچاقچی. من 35 سال از عمرم را گذاشته‌ام برای صادرات میوه و سبزی و محصولات کشاورزی ایران. چرا یک شبه سهم بازار صنف مرا از بین بردند؟! کجای دنیا وسط سال کتاب قانون صادرات و واردات را کنار می‌گذارند و می‌گویند از حالا به بعد من قانون را تعیین می‌کنم؟!

چه کسانی سود ارز 4200 تومانی را بردند؟! ما دلمان پر است از این همه کم لطفی‌ها. تصمیمات خلق‌الساعه و یک شبه مسبب همه این مشکلات هستند. وی گفت: دولت اگر می‌خواهد راجع به هر بخشی تصمیم بگیرد باید تشکل مربوط به آن را هم در تصمیم‌گیری دخیل کند.

صادرکننده با تلاش، زحمات و هزینه زیاد با طرف خارجی قرارداد بسته و وقتی که یک سیاست غلط می‌گذارند ما زیر بار تعهدات‌مان می‌مانیم و اعتبار کشور نابود می‌شود. هزینه‌های صادرکننده (کارگر، حمل‌ونقل‌، بسته‌بندی و...) با ارز آزاد است اما می‌گویند پس از دریافت وجوه حاصل از صادرات و ورود ارز به کشور، آن را به قیمت ارز نیمایی بفروشیم. ما صادرات را مقدس می‌دانستیم برای اینکه عاملی بود برای نزدیکی ملت‌ها و فرهنگ‌ها و برای توسعه اقتصاد و رونق تولید داخلی، اما الان از دید مردم شده‌ایم قاچاقچی و عامل گرانی بازار.

تازه مدیر دولتی فکر نمی‌کند همین ارز حاصل از صادرات چگونه و از طریق کدام سیستم قابل ورود به کشور است. پیشنهاد می‌شود با توجه به اینکه در کشورهای خلیج فارس بانک ایرانی داریم، صادر‌کننده در آن بانک‌ها دلار را تحویل دهد و در ایران معادل ریالی ارز به نرخ روز به صادر‌کننده پرداخت گردد ولی این کار را نمی‌کنند و برای انتقال پولمان مشکل داریم.

رتبه 140 رنکینگ سازمان تجارت جهانی زیبنده ما نیست

دکتر کیومرث فتح‌‌الله کرمانشاهی که زمانی معاون صادراتی سازمان توسعه تجارت نیز بوده یکی از اعضای هیأت‌مدیره اتحادیه ملی محصولات کشاورزی است.

سیدرضا نورانی، رئیس هیأت مدیره اتحادیه ملی تولیدکنندگان محصولات کشاورزی ایران در باره ایشان می‌گوید: یکی از مدیران دلسوز و از کسانی بود که از دل و جان در سازمان توسعه تجارت کار می‌کرد تا صادرات را رونق دهد و ایشان همیشه عقیده داشتند که باید تمام سنگ‌های جلوی پای صادرات برداشته شود تا بتوانیم اشتغال را توسعه دهیم و ارزآوری به معنای واقعی انجام شود.

به دلیل همین توانایی‌ها و خصوصیات ایشان بود که بعد از بازنشستگی از ایشان دعوت کردیم تا عضویت هیأت مدیره ما را بپذیرد و از تجربیات ارزشمندشان استفاده کنیم.

کرمانشاهی طی صحبت‌هایش در میزگرد نشریه عنوان کرد: صادرات یک موضوع فرابخشی است و کار یک نفر یا یک دستگاه نیست. در سازمان توسعه تجارت اعلام شده که برای صادرات حداقل 30 دستگاه اجرایی مختلف مانند وزارتخانه‌ها، گمرک، قرنطینه، بانک، حمل‌ونقل و... دخیل هستند.

وی گفت: چون ما نفت داریم همه توجه‌مان به نفت است. رهبری نظام یک زمانی فرمودند: آرزوی من این است که روزی در چاهای نفت را ببندیم و بنای اقتصاد کشور را بر اساس صادرات غیرنفتی ایجاد کنیم.

اما متاسفانه همه نگاه‌ها به نفت است. نفت نعمت است ولی صادرات غیرنفتی همت است و بر اساس همت یک عده افراد برقرار می‌شود.

کرمانشاهی افزود: در شرایط فعلی که معلوم شده نفت یک کالای سیاسی است و دشمنان همه تلاش‌شان این است که جلوی صادرات نفت را بگیرند، به نظر می‌رسد بهتر است نگاهمان را به سمت صادرات غیرنفتی ببریم. برای این کار بسترسازی، آموزش و عزم ملی لازم است.

عضو هیأت‌مدیره اتحادیه ملی محصولات کشاورزی ادامه داد: امسال «رونق تولید» نام‌گذاری شده است اما مگر رونق تولید ملی و ایجاد اشتغال و استمرار فعالیت واحدهای تولیدی بدون صادرات ممکن است؟!

فراموش نکنیم که صادرات یک شبه و یک ساله سهم بازار و مشتری پیدا نمی‌کند. صادرکننده سال‌ها زحمت می‌کشد و بازاریابی می‌کند، مشتریانی پیدا می‌کند و بر اساس سلیقه و سفارش آنها محصول تولید می‌نماید اما یک‌دفعه با مصوبه و تعرفه یا دستورالعملی صادرات را ممنوع می‌کنند. مثلا سیب زمینی داخل کم می‌شود، جلوی صادرات آن را می‌گیرند؛ پیاز گران می‌شود ممنوع‌الصدور می‌شود. بدون اینکه توجه کنند خریدار خارجی بلافاصله سراغ تولیدکننده ترک و هند و... می‌رود و اطمینان وی از بازار ایران سلب می‌گردد.

در تولید یک محصول باید کل زنجیره تولید تا مصرف و صادرات را با هم ببینند و هدف‌گذاری کنند. اما چون ما داریم کشور را به صورت روزمره اداره می‌کنیم همه توجه‌مان به پول حاصل از نفت است. درست است که نفت نعمت است اما این نعمت متعلق به همه نسل‌ها است. این حرف‌ها همیشه و همه جا گفته شده ولی گوش شنوایی نیست که یک بار برای همیشه برای اقتصاد کشور برنامه‌ریزی کنند.

وی در بخش دیگری از صحبت‌هایش بیان کرد: زمانی که به آمار صادراتی کشورمان رجوع می‌کنیم، طبق آمار گمرک؛ سال 57 صادرات غیرنفتی ما 500 میلیون دلار بود، در سال 67 یک میلیارد، سال 77 پنج میلیارد دلار، سال 83-82 به حدود 10میلیارد دلار رسید. در سال 87-86 کشور ما، جشن 20 میلیارد دلار صادرات را گرفت و بعد از آن حجم صادرات غیرنفتی تا 40 میلیارد دلار رسید. از این 40 میلیارد دلار مقدار زیادی سهم برخی شرکت‌های دولتی‌ مانند: پتروشیمی و معدن و... بود و سهم بخش خصوصی حدود 12-10 میلیارد دلار است.

حالا چرا سهم بخش خصوصی کمتر است؛ چون اساساً در اقتصاد ما، بخش خصوصی سهم بیشتری ندارد و ما اجازه نداده‌ایم بخش خصوصی توسعه بیشتری پیدا کند وگرنه بخش خصوصی توانمند است.

کرمانشاهی ادامه می‌دهد: در کار اقتصادی، بازاریابی مقدم بر تولید است. شما اول باید ببینید مشتری چه می‌خواهد و براساس نیاز بازار و مشتری، محصولی را تولید کنید. برای اینکه بازاریابی درست انجام شود باید تمام عوامل تسهیل‌کننده در خدمت کار صادرات باشند. در حالی‌که ابتدای کار در مبناها مشکل داریم. بحث فرهنگ‌سازی و آموزش صادرات تازه داشت راه می‌افتاد که متأسفانه با سیاست‌های اشتباه، صادرات غیر نفتی ما به سمت نابودی سوق داده شد.

به طوری که بانک جهانی به صورت سالانه تجارت کشورها در حوزه صادرات را رصد و رتبه‌بندی می‌کند. برای این رتبه‌بندی هم از مبداء تا مقصد بر اساس اطلاعاتی مانند: هزینه کمتر، زمان کمتر، بوروکراسی مناسب‌تر، ایستگاه‌های کمتر و توقف کمتر کالا و... کشورها را دسته‌بندی می‌نماید و متأسفانه در این رتبه‌بندی ما داریم مرتب سقوط می‌کنیم و رنکینگ ما، بین کشورها 140 است. در صورتی که داشتیم کم‌کم رشد می‌کردیم و بهتر می‌شدیم.

دولت مداخله‌گر

دولت و حاکمیت سیاست‌گذار است و بخش خصوصی، بخش اجرایی است. دولت حق ندارد خودش به تنهایی تصمیم بگیرد و باید بخش خصوصی را در تصمیم‌گیری‌ها دخیل بداند.

کارآفرین مشکلاتی با بانک، مالیات، تأمین اجتماعی، گمرک و... دارد که اینها در قیمت تمام شده خودش را نشان می‌دهد، در نتیجه کالای او از نظر قیمت قابل رقابت نیست. برای صادرات باید کیفیت مناسب باشد که با حمایت دولت، ارائه تسهیلات و یارانه ممکن می‌شود.

در شرایط فعلی که ارزش پول ملی افت کرده باید صادرات صرفه بیشتری داشته باشد و رونق بیشتری پیدا کند. مثلا اقتصاد چین به همین دلیل رشد کرده است ولی چرا این اتفاق در کشور ما نمی‌افتد؟! دلیلش این است که ما سال‌ها نرخ ارز را سرکوب کردیم و به صورت دستوری برای آن قیمت تعیین شد. ارز هم مثل یک کالاست که عرضه و تقاضا باید قیمت آن را تعیین کند. ما الان همان چیزی را برداشت می‌کنیم که کشت کرده‌ایم؛ مشکلات فعلی نتیجه سیاست‌ها و عملکرد بد گذشته است.

بخش خصوصی در تصمیم‌گیری‌ها جایی ندارد

منصور منصوری، دکترای مدیریت، کشاورز‌، صادرکننده و صنعت‌گر در بخش خصوصی و عضو هیأت‌مدیره اتحادیه ملی محصولات کشاورزی در میزگزد صادراتی نشریه دام، کشت و صنعت با تشریح اهداف ملی اتحادیه می‌گوید: گردش مالی اقتصاد جهانی حدود 70هزار میلیارد دلار در سال گردش مالی دارد و سهم ما از این اقتصاد 400 تا 450 میلیارد دلار است که بخش ناچیزی است.

چرا؟! چون استراتژی نداریم و دنبال کردن یک استراتژی مناسب را در اولویت قرار نمی‌دهیم. عموماً برای همه بخش‌ها این مشکل را داریم. درست است که ما برنامه‌های توسعه را داریم اما علی‌رغم اینکه برنامه‌های توسعه‌ای خوبی نوشته‌ایم در اجرای آن بسیار ضعیف بوده‌ایم. الان در برنامه ششم توسعه هستیم. اگر بررسی کنیم، می‌بینیم که بخش کمی از این برنامه‌ها اجرایی شده است و هیچ وقت هم هیچ کس پیگیری نکرده که ببیند تکلیف دستگاه‌های اجرایی با این برنامه‌ها چه بوده و چه کار کرده‌اند.

متأسفانه دولتی‌ها تمام برنامه‌ها را به دور از واقعیت و از یک نگاه بالاتری تنظیم می‌کنند و بخش خصوصی را اصلا دخالت نمی‌دهند؛ چرا که هیچ حقی برای بخش خصوصی قائل نیستند. اما برای پیشرفت کشور و عملیاتی شدن اهداف صادرات، اصلاح این کار با برنامه و مشارکت نیروهای متخصص و نیروهای متعهد امکان‌پذیر است.

منصوری ادامه داد: الان جنجالی که روی ارز صادراتی راه انداخته‌اند را ببینید. من صادرکننده باید ارزم را چگونه وارد کشور کنم. ضمن اینکه ارزی را که از سال 96 وارد کرده‌ام در داخل آن را فریز کرده‌اند و دست مرا از آن کوتاه کرده‌اند. حالا می‌گویند به جای آن «یوان» چین می‌دهیم!

صادر‌کننده ولی با این همه محدودیت‌ها و مشکلات سیاسی باز هم کارش را انجام می‌دهد اما با این قبیل سیاست‌های دولت، دیگر نمی‌شود کاری کرد و شوربختانه 70درصد ظرفیت صادراتی ما کاهش یافته است.

توصیه اتحادیه این است که اگر واقعاً می‌خواهند کاری برای صادرات محصولات کشاورزی انجام دهند، برای 2 سال دست از سر ما بردارند و بگذارند کارمان را انجام بدهیم. صادرات غیر نفتی در حال تبدیل شدن به ارزش بود و همه می‌دانستند که به جز صادرات راهی نداریم اما متأسفانه آن را متوقف کردند.

ماهنامه دام و کشت و صنعت - شماره ۲۳۰ - ۱۳۹۸

مدیر سایت
info@iranagrimagazine.com

به این مطلب امتیاز دهید:

کارشناسان ما در مورد مشکلات تولید محصولات، که نمی‌توانید برای آن جوابی پیدا کنید؛ می‌توانند به شما کمک کنند

info@iranAgriMagazine.com
arrow