صنعت دام و طیور و آبزیان
زنبورعسل نهاده بی‌ بدیل کشاورزی

وقتی که صحبت از نهاده‌های کشاورزی می‌شود، بلافاصله همه نگاه‌ها به سمت کود، سم، بذر و‭ ... ‬می‌رود‭. ‬اما کم‌ترکسی به این موضوع توجه میکند که زنبورعسل نیز یکی از اساسی‌ترین نهاده‌های کشاورزی است‭. ‬شاید بپرسید چگونه؟‭! ‬
در کنار هزاران فوایدی که زنبورعسل و تولیدات آن برای انسان دارد، نقش بسیار اساسی این موجود باارزش برای اکوسیستم‌های طبیعی و مزارع کشاورزی و باغ‌ها دارد در گرده‌افشانی است‭. ‬
در شماره‌های قبل مجله به این موضوع اشاره کرده‌ایم که اصولاً اگر زنبورها و مخصوصاً زنبورعسل نبود، ادامه حیات بر روی کره زمین با ابهام جدی روبرو می‌شد‭. ‬آن هم به علت نقشی است که در گرد افشانی گل‌ها بازی میکند‭. ‬
نقش مهمی که زنبورعسل در‭  ‬کشاورزی ایفا میکند، همان گرده‌افشانی گیاهان است که بعضاً باعث افزایش چند برابری محصول در مزارع کشاورزی و باغات می‌شود‭.‬
70 درصد نهاندانگان توسط حشرات گرده‌افشانی می‎شوند‭. ‬در عالم واقعیت، ارزش اقتصادی که از تولیدات زنبورها حاصل می‌شود در مقایسه با این نقش بسیار ناچیز است‭. ‬علاوه بر نقش زنبورعسل در افزایش تولید محصولات کشاورزی، این موجود در اروپا گرده افشانی 80 درصد فلور گیاهان را بر عهده دارد‭.‬
به عنوان مثال در اروپا‭  - ‬در سال 2009‭ -  ‬ارزش اقتصادی زنبورعسل بخاطر گرده‌افشانی در زنبورهایی که به صورت مدیریت شده نگهداری می‎شدند، سالانه حدود 1200 یورو به ازای هر کلنی برآورد شده است و این مقدار با توجه به تعداد کل کلنی‌ها، مبلغی معادل2‭/‬14 میلیارد یورو محاسبه شده است‭.‬
همچنین ارزش اقتصادی که از گرده‌افشانی این موجود در کل دنیا برآورد شده، مبلغی معادل 65 تا 75 میلیارد دلار در سال 2000 بوده است‭.‬
در ایران نیز طبق بعضی بررسی‌ها‭ - ‬در سال 79‭ - ‬، ارزش زنبورعسل در افزایش محصولا ت کشاورزی تا 90 برابر ارزش تولیدات مستقیم کلنی‌ها برآورد شده است‭. ‬که این میزان معادل 4 درصد تولید ناخالص ملی بوده است‭.‬
اگرچه در صنعت زنبورداری کلیه توجهات بر روی محصولات زنبورعسل مانند عسل، موم، بره موم، ژل رویال، زهر عسل و‭ ... ‬است اما در اغلب کشورهای پیشرفته نگهداری زنبورعسل در درجه اول به دلیل نقشی است که این حشره در عمل گرده‌افشانی گیاهان، حفظ فلور گیاهی، حفظ محیط زیست، حفظ جنگل‎ها و مراتع و به طور کلی افزایش محصولات کشاورزی است‭. ‬
اهمیت این نقش زنبورعسل در کشورهای صاحب کشاورزی پیشرفته، به حدی مشخص و پذیرفته شده است که کشاورزان و باغداران را مجاب میکند تا از زنبورداران بخواهند، کلنی‌های زنبورشان را در این مزارع و باغات مستقر کنند که از فواید گرده‌افشانی زنبورها بهره ببرند و برای این خدمات زنبورداران به آنها اجرت و هزینه پرداخت می‌نمایند‭.‬
گرده افشانی زنبورعسل در برخی باغ‌ها تا 50 درصد و در برخی مزارع ازجمله مزارع دانه‌های روغنی تا 90درصد افزایش محصول در واحد سطح را باعث می‌شود‭. ‬برای بعضی گیاهان که گرده‌افشانی آن توسط باد به خوبی صورت نمی‌گیرد، زنبورعسل بهترین گرده‌افشان است‭.‬
حال با توجه به این نقش مهم است که می‌توانیم نتیجه‌گیری کنیم زنبورعسل یکی از نهاده‌های مهم و اساسی در امر کشاورزی است‭. ‬اما متأسفانه این نقش در کشور ما چندان که باید پذیرفته نشده و به آن اهمیت داده نمی‌شود‭. ‬
به‌عنوان مثال شما در کدام نمایشگاه کشاورزی دیده‌اید که با این رویکرد به زنبورعسل پرداخته شود‭. ‬همین چند روز قبل نمایشگاه نهاده‌های کشاورزی شامل کود، سم و بذر برگزار گردید و در چند روز آینده نیز نمایشگاه‌های بیشتری در این زمینه در شرف برگزاری است اما در هیچ کدام از این نمایشگاه‌های نهاده‌های کشاورزی، کسی اهمیتی برای زنبورعسل به‌عنوان یک نهاده اساسی قائل نیست‭. ‬
تأسف‌بارتر اینکه نه تنها خود زنبورعسل را به‌عنوان یک نهاده کشاورزی در این قبیل نمایشگاه به رسمیت نمی‌شناسند، بلکه بدتر از آن نهاده‌هایی که در این نمایشگاه‌ها عرضه و معرفی می‌شود، خود به‌صورت جدی تهدیدی برای ادامه زندگی زنبورعسل است‭. ‬
مثلا در نظر بگیرید که چه تعداد سموم مختلف از علفکش‌ها گرفته تا آفتکش‌ها و‭ ... ‬در این نمایشگاه‌ها عرضه می‌شود که در ساخت و فرموله کردن آن توجه چندانی به اثرات مخرب آن برای زنبورعسل و دیگر زنبورها و حشرات مفید صورت نگرفته است‭. ‬مشخص است که وقتی این سموم در عرصه‌های کشاورزی استفاده می‌شوند، چه تأثیری بر ادامه زندگی زنبورعسل خواهند گذاشت‭. ‬
پس نه تنها در بین نهاده‌های کشاورزی کسی جایگاهی برای زنبورعسل قائل نیست، بلکه این موجود باارزش و این نهاده مهم، توسط دیگر نهاده‌ها مخصوصاً سموم کشاورزی به‌صورت جدی مورد تهدید هم می‌باشد‭. ‬
با توجه به مطالبی که عنوان شد پیشنهاد می‌شود که اولاً برای شروع در نمایشگاه‌ها و برنامه‌های آتی، زنبورعسل به‌عنوان یک نهاده کشاورزی به رسمیت شناخته شود و ثانیاً در استفاده از دیگر نهاده‌های کشاورزی به‎خصوص انواع سموم، به نقش احتمالی آن‌ها در از بین بردن زنبورعسل و دیگر حشرات مفید توجه شود تا بیش از این شاهد خسارت به زنبور‭  - ‬و صد البته زنبورداران‭ -  ‬نشود‭. ‬


ماهنامه دام و کشت و صنعت- شماره ۲۳۶ – دی ۱۳۹۸
 

مدیر سایت
info@iranagrimagazine.com

به این مطلب امتیاز دهید:

کارشناسان ما در مورد مشکلات تولید محصولات، که نمی‌توانید برای آن جوابی پیدا کنید؛ می‌توانند به شما کمک کنند

info@iranAgriMagazine.com
arrow