صنعت دام و طیور و آبزیان
لزوم تهیه خوراک دام و طیور

لزوم تهیه خوراک دام و طیور
در کارخانجات استاندارد

دکتر سید عزیزالله قطب / متخصص تغذیه

تولید‌کنندگان تخصصی خوراک دام و طیور همواره با مشکلات و مصائب عدیده­ای دست به گریبان هستند که بسیاری از آنها به مثابه کوهی عبورناپذیر در برابر صنعت، هرگونه پیشرفت را از کارخانه‌­دارن سلب نموده است. 
بسیاری از این مشکلات نه تنها باعث انفعال صنعت تولید خوراک دام و طیور شده بلکه به صورت کاملاً نامحسوس مزارع پرورشی را نیز درگیر کرده و در نهایت ضرر نهایی خود را به کل پیکره صنعت دامپروری، پرورش طیور و اقتصاد کشور وارد می‌­سازد. 
از جمله این مشکلات که ریشه در سنت قدیم پرورش دام و طیور در ایران دارد، ساخت و تولید خوراک در داخل خود مزارع پرورشی توسط دامدار یا مرغدار می­‌باشد که در دنیای مدرن دامپروری و پرورش مرغ، عملی کاملاً غیرعملی و مشکل‌آفرین است. 
با وجود اینکه سالیان سال است متخصصان تغذیه و صاحبان صنعت خوراک دام و طیور، تولید خوراک در داخل مزارع پرورشی را منع نموده و هشدارهای خود را در باب اثرات مخرب این رفتار غیرعلمی ابراز داشته­‌اند، ولی متاسفانه تاکنون این اعتراضات و هشدارها راه به جایی نبرده است.
حال به صورت مختصر و فهرست‌وار به گوشه­‌هایی از مضرات تولید خوراک در داخل مزارع می­پردازیم:
با توجه به عدم شناخت تخصصی بسیاری از دامداران از علم تغذیه، به‎خصوص در ارزیابی‌­های کیفی مواد اولیه و عدم وجود ساده‌‌ترین دستگاهای کیفیت‌سنجی مواد خام در مزارع، عملاً آنالیز و تعیین میزان مواد مغذی موجود در مواد خام ورودی در مزارع برای دامداران امکان‎پذیر نیست.
از طرفی ارسال نمونه از مواد خام ورودی به آزمایشگاه‌های تخصصی تغذیه برای دامداران اکثراً زمان‌بر و از لحاظ اقتصادی هزینه‌­بر می‌باشد. 
بنابراین بسیاری از دامداران ترجیح می­‌دهند براساس مشاهده ظاهری مواد اولیه و با تکیه بر تجربه و اعتماد به فروشنده اقدام به خرید بسیاری از مواد خام اولیه و نهاده‌های مورد احتیاج خودکنند که در اکثر موارد مشکلات بسیاری برای دامداران به‌وجود می­‌آورد. 
درحالی که کارخانجات خوراک با تکیه بر آزمایشگاه‌­های مجهز خود و با توجه به حجم بالایی از خرید نهاده­ ها و مواد خام اولیه، به‌راحتی کیفیت مواد اولیه ورودی خود را تحت کنترل دارند و در مواردی که توانایی انجام بعضی از آزمایشات نباشد با قراردادهای بلندمدتی که با آزمایشگاهای خصوصی عقد کرده‌­اند، آزمایشات تخصصی تغذیه‌­ای آنها از لحاظ هزینه‌­ای نسبت به ارسال نمونه از جانب دامدار بسیار اقتصادی­‌تر خواهد بود.
با احترام به تمامی دامداران و کارشناسان عزیز شاغل در مزارع، باید یادآور این نکته شد که در مقام مقایسه نسبت به متخصصان تغذیه شاغل در کارخانجات خوراک دام و طیور، آگاهی کمتری نسبت به علم تغذیه به‌خصوص در تولید خوراک دارند و از طرفی دستگاه‌­های موجود در مزارع مانند: ترازو­ها، آسیاب و میکسرها هیچ‎ گاه به دقت و کارآیی دستگاه‌­های موجود در کارخانجات نبوده و اکثراً خوراک تولیدی آنها یکنواختی مناسبی ندارد.
مخصوصاً در بحث ریزمغذی‌ها که به خوبی به‌وسیله میکسرهای عمدتاً مستهلک مزارع مخلوط نمی­‌شود و در نتیجه قابلیت زیست فراهمی مواد مغذی موجود در خوراک را پایین آورده که در نهایت پتانسیل تولیدی گله کاهش می­‌یابد. این در حالی است که در کارخانجات تولید خوراک، وجود تجهیزات مدرن تولیدی و بازرسی و کالیبراسیون به موقع آنها و همچنین حضور متخصصان تغذیه در کلیه مراحل مختلف تولید، باعث افزایش کیفیت خوراک تولیدی در این کارخانجات می­‌شود.
نکته دیگر اینکه، خرید مواد خام اولیه توسط کارخانجات در حجم بسیار بالایی نسبت به مزارع دام و طیور صورت می­‌گیرد؛ بنابراین هزینه حمل و نقل مواد اولیه برای کارخانجات به‌مراتب کمتر از هزینه حمل و نقل این مواد برای مزارع می­ باشد که این مهم در مقیاس بالا، در قیمت نهایی خوراک تمام شده برای دامدار بسیار تعیین‌کننده است. 
از طرفی بسیاری از کارخانجات خوراک دام و طیور در شهرک­‌های صنعتی قرار دارند که به‎وسیله ریل و ایستگاه‌های قطار با بنادر مختلف کشور در ارتباط هستند و در آینده­ای نه‎چندان دور، حمل و نقل مواد اولیه از محل تخلیه آن (بنادر) تا محل هدف (کارخانجات) به‎راحتی و با سیستم ریلی قابل انتقال است.
در چنین شرایطی نه تنها هزینه حمل و نقل مواد خام بسیار اقتصادی خواهد بود بلکه از تردد بیش از اندازه کامیون­‌ها، تریلی‌ها و ... در سطح جاده‌­های کشور کاسته خواهد شد و هزینه­‌های جانبی از جمله هزینه‌های استهلاک این ماشین­‌ها، هزینه لاستیک و استهلاک و بازسازی آسفالت جاده‌­ها نیز کاهش می‌یابد. 
همچنین از لحاظ نقش بهداشتی نیز تولید خوراک در مزارع پرورشی بسیار خطرناک می­‌باشد. بسیار دیده شده است کارگران بخش­‌های مختلف مزرعه بدون رعایت کوچک‌ترین اصول بهداشتی از بخش­های دیگر با چکمه و البسه آلوده خود به‌راحتی وارد بخش تولید خوراک مزرعه شده و بدین شکل کوچک‌ترین آلودگی موجود در بخش خود را به‎راحتی و از طریق خوراک به کل مزرعه پخش می­کنند.

ماهنامه دام و کشت و صنعت – شماره ۲۳۷- بهمن ۱۳۹۸
 

مدیر سایت
info@iranagrimagazine.com

به این مطلب امتیاز دهید:

کارشناسان ما در مورد مشکلات تولید محصولات، که نمی‌توانید برای آن جوابی پیدا کنید؛ می‌توانند به شما کمک کنند

info@iranAgriMagazine.com
arrow