صنعت دام و طیور و آبزیان
کشتی شیلات در اقیانوس صادرات

کشتی شیلات در اقیانوس صادرات

ایران با توجه به موقعیت جغرافیایی خود و دسترسی به آبهای آزاد از یک‌سو وبزرگ‌ترین دریاچه جهان که مهد خاویار دنیا به حساب می‌آید از سوی دیگر، مستعد رونق در فعالیت‌های شیلاتی است.
بر‌اساس آمار سازمان خاروبار جهانی(فائو) در سال 2015، ایران در مجموع تولیدات شیلاتی رتبه 27جهان، تولید آبزیان پرورشی رتبه 19، بخش صید آبزیان رتبه 29 و در تجارت آبزیان به لحاظ مقدار و ارزش، رتبه 71جهانی را کسب کرده است. این در‌حالی است که مصرف سرانه محصولات شیلاتی در کشور 10کیلو گرم در سال، برای هر نفر است.
با توجه به موارد فوق، ماهنامه سراسری دام و کشت و صنعت در مصاحبه اختصاصی با دکتر علی اکبر خدایی، دبیرکل اتحادیه تولید و تجارت آبزیان ایران ضمن مرور فعالیت‌های اتحادیه، به چالش‌های زنجیره تولید، فراوری، بازاریابی، بازارسازی و صادرات پرداخته است.
اتحادیه تولید و تجارت آبزیان ایران، در سال 1376 با نام "اتحادیه صادرکنندگان آبزیان ایران" در زیر مجموعه تشکل‌های اتاق بازرگانی فعالیت خود را با هدف توسعه تولید و صادرات محور محصولات آبزیان آغاز کرد.
اتحادیه با بیش از 20سال فعالیت، همواره پیگیر مطالبات اعضا و ایفاکننده نقش به‌عنوان نماینده صنف تولید و تجارت آبزیان بوده و هم‌زمان با ایجاد تنوع محصولات و فراورده‌های نوین آبزیان به تبلیغ، معرفی و ترویج مصرف آن به‌عنوان غذای سلامتی اهتمام ورزیده است.
اعضاء هیأت مدیره اتحادیه عبارتند از: 
• آقای مهندس حسین معصومی، ریاست هیأت مدیره اتحادیه و مدیریت شرکت فانوس مکران 
• آقای هادی سنگانیان، نایب رئیس اول اتحادیه و مدیریت شرکت زیست میگوی کیهان 
• آقای مهرداد بازرگان، نایب رئیس دوم اتحادیه و مدیریت شرکت تولیدات مواد غذایی خلیج فارس 
• آقای جهانشاه سلطانعلی، خزانه دار اتحادیه و مدیریت شرکت دریازاد 
• آقای حسن احمدی جزنی، عضو هیأت مدیره اتحادیه و مدیریت شرکت لیان موج
• آقای امیر شهریاری، عضو هیأت مدیره اتحادیه و مدیریت شرکت آبزیان مرجان نور بوشهر 
• آقای صالح ادیب زاده، عضو هیأت مدیره اتحادیه و مدیریت شرکت آرمان جنوب و برند تحفه 
• آقای ابراهیم خطیبی، بازرس اتحادیه 
اعضاء علی البدل عبارتند از: 
• آقای داود نوری، عضو علی البدل اتحادیه و مدیریت شرکت مروارید تجارت پدیده 
• آقای مهندس حسن دیانی، عضو علی البدل اتحادیه و مدیریت شرکت شیل آبزی گلستان. 

جلسات هیأت مدیره به صورت منظم آخرین دوشنبه هر ماه در دفتر مرکزی برگزار می‌شود و مسائل عمده صنعت شیلات به‌ویژه مسائل صادرات در آن مورد بحث و بررسی قرار می‌گیرد. ضمنا مجمع عمومی عادی سالیانه اتحادیه امسال 25 تیرماه در محل اتاق بازرگانی کشوری برگزار می‌گردد.  

برای مطالعه مطلب «واردات تیلاپیا ممنوع شد» کلیک کنید

مشکل فقط تولید نیست، در بازار مشکل داریم

مهم‌ترین چالش صنعت شیلاتی کشور از دید اتحادیه چیست؟
مهم‌ترین چالش این است که دولت همچنان به بحث تولید بهاء می‌دهد درصورتی که ریل‌گذاری بخش تولید انجام شده است. مشکل فقط تولید نیست، ما دربخش بازاریابی، بازاررسانی و غیره مشکل داریم. طبق آمار شیلات، سرانه مصرف ماهی در کشور 10 کیلوگرم است. از طرفی درصورتی که تولید مازاد قزل‌آلا داریم، در همان حال از نروژ حدود هزار تن ماهی سالمون وارد می‌شود.
اگرچه خوشبختانه توجه بخش خصوصی به سرمایه‌گذاری در بخش بازار و ایجاد تنوع محصول و تبلیغ و ترویج مصرف آبزیان در سالهای اخیر خوب بوده اما این کافی نیست و لازم است تمام توان بخش دولتی هم در زمینه هدایت سرمایه‌گذاری و اعتبارات به سمت بازار معطوف شود.

وزیر شیلات نروژ: ایرانی‌ها بازاریابی بلد نیستند!

رئیس اتحادیه تولید و تجارت آبزیان در پاسخ به سوال خبرنگار نشریه مبنی به اینکه ؛اگر ایران بازار خوبی برای محصولات شیلاتی است، چرا تولیدات داخلی فروش خوبی ندارند گفت: اتفاقا این سوال من هم بود که طرف نروژی پاسخ آن را این گونه بیان کرد: "ایرانی‌ها بازاریابی بلد نیستند! ما بازار فروش محصولات خود را در ایران به شیوه خودمان پیدا میکنیم". واقعا هم نروژی‌ها بازاریابی قوی در این مورد داشتند. نمونه‌ای از بازاریابی جالب نروژی‌ها که اتفاقا در فضای مجازی، بسیار منتشر شد، حضور آقای پرسنت برک وزیر تجارت، صنعت و شیلات نروژ در فروشگاه «هایپراستار تهران» بود.
وزیر نروژ شخصا برای تبلیغ ماهی وارد کشور شد و در یک فروشگاه تهران حاضر شد، لباس آشپزی پوشید، به طبخ ماهی پرداخت و به توضیح فواید مصرف آن برای مردم اقدام کرد که اتفاقا مورد اقبال هم قرار گرفت. به نظر بنده خوب است مسئولین ما از این اقدام «پرسنت برک» درس بگیرند.
در‌حال حاضر صادرات محصولات شیلاتی کشور در چه وضعیتی قرار دارد؟
در سه بخش وضع مناسبی داریم اما در چند بخش دیگر تولیدات صادراتی نداریم.
در تولید میگو، ماهیان غیرمأکول(آبزیان حرام گوشت) و تولید خاویار وضع صادرات خوب است. البته میگو و خاویار از گذشته در سبد صادرات شیلاتی کشور بوده است. اما صادرات ماهی‌های غیر مأکول اقدامی نوین در صادرات کشور است. در گذشته این ماهی‌ها به پودر ماهی تبدیل می‌شدند و بازارپسندی مقبولی نداشتند اما امروزه چین خریدار این ماهی‌هاست. صادرات عمده ما محدود به آبزیانی نظیر میگو، خاویار و آبزیانی غیرمأکول است و چین مهم‌ترین بازار میگو ایران به‌شمار می‌رود که خود بزرگترین تولیدکننده میگو در جهان است. آمار نشان می‌دهد 117 میلیون دلار صادرات میگو و 150 میلیون دلار صادرات ماهیان غیرمأکول به چین از میزان 507 میلیون دلار صادرات سال 1396 سهم به‌سزایی داردکه بیانگر رشد کشور در این دو زمینه است.
از طرفی بازار روسیه نسبت به گذشته در زمینه واردات میگو از ایران کمی متعادل‌تر شده است و حدود 270 تن به این کشور صادرات داریم که یک درصد از کل تولید میگو ما است. در زمینه صادرات خاویار وضع بینابین است و تمام صادرات خاویاری ما از ماهی‌های پرورشی می‌باشد. سهم صادرات ایران از خاویار در کل، یک تن خاویار به ارزش حدود یک میلیون و 800 هزار دلار است.

در حوزه شیلات چه میزان واردات داریم؟

عمده واردات ما چیست؟
عمده واردات برای بخش صنعتی است مثل ماهی‌های تن برای شرکت‌های کنسرو‌سازی و صنایع وابسته آن زیرا با توجه به ظرفیت‌های موجود در کشور بدون هیچگونه امکان‌سنجی تعداد 140کارخانه کنسرو تن‌ماهی احداث شده که در این میان چهار یا پنج شرکت، تولیدات بالایی دارند و برند‌سازی کرده‌اند و دیگر واحدهای صنعتی تولیدکننده یا با ظرفیت پایین تولید میکنند و یا تعطیل میباشند. البته ایران با حدود 130هزارتن بیشترین ظرفیت صید ماهی تن در منطقه را نسبت به پاکستان، عمان و کشورهای عربی منطقه دارد و سالانه حدود25  تا 35 هزار تن کسری صنایع تبدیلی، توسط واردات تأمین می‌گردد. بخش دیگری از واردات شیلاتی ایران، مربوط به ماهی‌های تجاری اعم از تیلاپیا حدود10الی 12 هزار تن و سایر ماهی‌های شوریده و شیر در حدود 5 الی 6 هزار تن است که عدد خیلی بزرگی نیست. باید خاطر نشان کرد واردات ماهی در خدمت تولیدات است، حتی شیر و شوریده در فصولی از سال وارد میشوند که تولید داخلی یا نیست یا به مقدار بسیار اندکی است.

تیلاپیا یا باقلوا ؟

به نظر شما دلیل استقبال مردم از ماهی تیلاپیا با وجود ممانعت‌های محیط‌زیست و سازمان دامپزشکی چیست؟
این ماهی دارای سایز مناسب، رنگ گوشت استاندارد و از همه مهم‌تر فیله و بدون استخوان است که مجموع این عوامل به جذب مشتری کمک میکند.
تیلاپیا به‌صورت فیله شده وارد ایران می‌شود و این یعنی خروج ارز بیشتر. بنا به نظر اداره دامپزشکی هیچ ماهی شکم پری اجازه واردات ندارد درصورتی که اگر ماهی شکم‌پر وارد شود حداقل در بخش فرآوری شاهد اشتغال‌زایی خواهیم بود. به هر صورت تیلاپیا به دلایل ذکرشده و همچنین قیمت مناسب، مورد اقبال مردم قرار گرفته است.
با توجه به مزیت‌هایی که تیلاپیا دارد، تولید کنندگان داخلی چه عکس‌العملی نسبت به رقابت با آن نشان دادند؟
پرورش‌دهنده‌های قزل‌آلا بعد از دیدن موفقیت تیلاپیا خود را با استانداردهای مورد تایید بازار نظیر فیلهکردن و بسته‌بندی و اندازه مناسب ماهی تطبیق دادند و همین امر موجب کاهش 4 تن از واردات تیلاپیا به کشور وگرایش روسیه به واردات قزل‌آلا از ایران شده است.
آیاخطوطی برای صادرات شیلات در ایران تعریف کرده‌اید؟
محصولاتی مثل قزل آلا که در گذشته صرفا جهت مصرف داخلی تولید می‌شد قوانین و قواعد کشور‌های خریدار محصولات شیلاتی را نیاز نداشت.
اما زمانی که افزایش تولید مازاد بر مصرف حاصل شدتولیدکننده بدون رعایت این قواعد از ما توقع صادرات محصول کمکیفیت(غیرقابل تطبیق با استانداردکشورهای واردکننده) و بعضا بیکیفیت خود را دارد که این کار ممکن نیست. البته اخیرا پیشرفت‌های خوبی حاصل شده و پرورش‌دهندگان ماهی قزل‌آلا به سمت رعایت این استانداردها حرکت کرده‌اند. خاطرنشان کنم در محصولاتی نظیر میگو و خاویار که از ابتدا کالای لوکس وصادراتی محسوب می‌شد همواره از طرف تولیدکننده اصول استاندارد رعایت می‌شود.
تسهیلات را به سمت تولیدات صادراتی ببریم
آیا تفکر تولید صادراتی در کشور شکل گرفته است؟
بله، و این تفکر حاصل یک کار همگانی است. چرا که اگر یک بار، بیکیفیتی در محصول تولید ایران برای کشور واردکننده مشهود شود، هرگز دیگر از ایران خرید نخواهند کرد و کالای ایرانی اعتبار خود را از دست می‌دهد.
اگر تفکر صادراتی در کشور گسترش یابد کیفیت تولیدات داخلی نیز افزایش مییابد و این به نفع مصرفکننده داخلی است، فراموش نکنیم برای صادرات محصولات شیلاتی انواع و اقسام آزمایشات اعم از آلودگی باکتریایی، شیمیایی، باقی مانده فلزات سنگین و ... با دقت انجام می‌شود.
آنچه مهم است باید همزمان و همراه با ترویج تفکر صادراتی، برای ایجاد خطوط تولید صادراتی تسهیلات را به سمت تولیدات صادراتی ببریم و از صفر تا صد پروسه تولید از تولیدکننده حمایت کنیم.
در بحث آموزش تولید تجاری به تولیدکننده چه اقدامی صورت گرفته است؟
در مبحث شیلات برای صادرات نیاز به گواهی نامه GMP و EC وجود دارد و ما ملزم به رعایت آن‌ها هستیم.
دراین راستا در صددیم تا مشاوران و مربیان مورد نیاز را به کشور دعوت کنیم تا آموزش‌های لازم به واحد‌های تولیدی ارائه شود.
در بحث آموزش باید بخش دامپزشکی را تقویت کنیم، بعضا در این بخش تشخیص‌های غلطی داده می‌شود که باعث بی‌اعتمادی تولیدکنندگان می‌شود.
خوشبختانه در کشور، مهندسین شیلات کارآزموده خوبی داریم که حتی از دامپزشک‌ها شناخت بیشتری از آب و ماهی دارند و تشخیص درست‌تری ارائه می‌دهند اما فقط تایید دامپزشک موثر واقع می‌شود و به عقیده بنده باید این موضوع پیگیری شود. من خود دامپزشک هستم و از دید حرفه‌ای باید از این امر حمایت کنم اما واقعیت چیزی است که توضیح دادم.
درمورد تولید مازاد قزل آلا آیا خطوطی هست که موجب شود تولیدکننده مجوز صادرات بگیرد؟ 
در چهارمحال‌وبختیاری که مرکز تولید قزل‌آلا است تعدادی از مزارع که با صادرکننده‌ها رایزنی کرده و توانستند با استفاده از کمک فنی و مالی صادرکننده‌ها و نظارت و همکاری شیلات و دامپزشکی خطوط تولید صادراتی ایجاد و از آن بهره ببرند، همان مراکز به‌دلیل کیفیت بالای تولید توانستند مجوز‌های لازم صادرات را کسب کنند.
کل صادرات قزل‌آلای ایران چقدر است؟
کل صادرات قزل‌آلا ایران در گذشته بین200 تا 300 تن درسال بود که امروز به 3هزار تن رسیده است و بازار اصلی آن کشورهای عراق، آذربایجان و روسیه می‌باشد. البته کشورهای اروپایی هم خواستار خرید قزل‌آلای ایران هستند که باید مسایل و استاندارهای مورد نظر آن‌ها رعایت شود.
با توجه به اینکه پرورش ماهی درقفس روش جدید تولید ماهی پرورشی در کشور است، اتحادیه چه اقداماتی در این زمینه انجام داده است؟
در این خصوص اتحادیه کارگروهی را تشکیل داده است تا حدی مشکلات تعدادی از واحدهای تولیدی را حل کند. ما در بحث پرورش ماهی در قفس چند شرکت اصلی داریم و در بحث مذاکرات با خریداران اروپایی با آن‌ها مشارکت‌های لازم را انجام می‌دهیم. وی با اظهار امیدواری از پرورش ماهی‌های جنوب در قفس تصریح کرد: این ماهی‌ها همچون ماهی «سی‌بس» به‌علت اینکه در دریا هستند کیفیت خوبی دارند اما میزان تولید کشور فعلا در حد بازار داخلی است.
در زمینه تولید قفس‌های پرورش باید گفت تا جایی که من اطلاع دارم و از دوستان پرورش دهنده شنیده‌ام به جز نروژی‌ها بقیه قفس‌ها مشکل دارند. متاسفانه در مورد قفس‌های ساخت داخل گفته می‌شود تعدادی بخاطر تجمع جلبک یا به داخل دریا سقوط کرده یا امواج آن‌ها را به دل دریا کشیده‌است. البته باید از شرکت‌های دانش‌بنیان و سرمایه‌گذاری‌هایی که برای تولید ادوات و تجهیزات در داخل شده حمایت کرد و ما این کار را میکنیم.

سخن آخر

من به مردم این اطمینان را می‌دهم که تولیدات آبزیان کشور در بهترین شرایط کیفی انجام می‌شود و مردم ایران آن چیزی را مصرف میکنند که مردم دنیا در سفره‌های خود دارند. مردم ایران باید به تولیدکنندگان و تمامی فعالان این عرصه افتخار کنند که توانسته‌اند محصولی با مقبولیت جهانی تولید کنند و از تولیدکنندگان هم استدعا دارم که زیرساخت‌های خود را تجهیز کنند و به سمت تولیدات صادراتی بروند، چرا که ما پتانسیل بالایی در این بخش داریم.
نرخ صادرات کشاورزی کشور عددی حدود 5 تا 6 میلیارد دلار می‌باشد که 507 میلیون دلار آن حاصل صادرات آبزیان کشور است.این رقم یعنی حدود 10% صادرات کشاورزی مربوط به بخش آبزیان است در‌حالی که ما فقط 1%  بخش تولید کشاورزی را داریم.
امیدوارم بانک‌ها، وزارت جهاد کشاورزی، وزارت صنعت معدن تجارت و وزارت اقتصاد و دارایی خدمات، حمایت‌ها، مشوق‌ها و تسهیلات لازم را در اختیار این صنعت قرار دهند تا ضمن توسعه پایدار فعالیت‌های شیلاتی بتوانیم علاوه بر تامین نیاز داخلی، صادرات مستمر و پایدار نیز داشته باشیم.

نشریه دام و کشت و صنعت - شماره ۲۱۹ - سال ۱۳۹۷
 

ماهنامه دام و کشت و صنعت پنجره ای به آگاهی و دانش

مدیر سایت
info@iranagrimagazine.com

به این مطلب امتیاز دهید:

کارشناسان ما در مورد مشکلات تولید محصولات، که نمی‌توانید برای آن جوابی پیدا کنید؛ می‌توانند به شما کمک کنند

info@iranAgriMagazine.com
arrow