خبرگزاری تسنیم ـ لیلا عبادی| در دل کوهستان‌های البرز، میراثی پنهان وجود دارد که ارزش آن تنها به زیبایی‌های طبیعی و جذابیت برای گردشگران محدود نمی‌شود؛ غارها بخشی از چرخه آب‌های زیرزمینی، زیست‌بوم‌های حساس، میراث زمین‌شناختی و در برخی موارد، شواهدی از تاریخ و حضور انسان در گذشته هستند. با این حال، بخش قابل‌توجهی از این سرمایه طبیعی همچنان نیازمند شناسایی، مطالعه و حفاظت جدی است.
تصور عمومی از غار، اغلب به حفره‌ای تاریک در دل کوه، قندیل‌های سنگی و شاید محلی برای ماجراجویی و گردشگری محدود می‌شود اما واقعیت این است که در زیر همین کوهستان‌ها، جهانی پیچیده و شکننده شکل گرفته که کوچک‌ترین تغییر در دما، رطوبت، مسیر جریان آب یا ورود بی‌ضابطه انسان می‌تواند تعادل آن را بر هم بزند.
استان البرز به دلیل قرار گرفتن در محدوده البرز مرکزی، از ظرفیت قابل‌توجهی در زمینه پدیده‌های غاری برخوردار است. بر اساس آخرین اطلاعات اعلام‌شده از سوی اداره کل حفاظت محیط‌زیست استان البرز، تاکنون 84 غار در البرز شناسایی شده و 11 غار به دلیل ارزش‌های اکولوژیکی، علمی و زیست‌محیطی در اولویت برنامه‌های حفاظتی قرار گرفته‌اند.
در این میان، غار یخ‌مراد جایگاه ویژه‌ای دارد؛ غاری در محدوده گچسر که سازندهای یخی، قندیل‌ها و ساختار چندسطحی آن، این پدیده طبیعی را به یکی از شاخص‌ترین غارهای البرز تبدیل کرده است. با این حال، همین ویژگی‌های منحصربه‌فرد، ضرورت حفاظت از آن را نیز دوچندان کرده است؛ به‌ویژه آنکه ورود و گردشگری بی‌ضابطه می‌تواند به ساختار طبیعی و شکننده غار آسیب وارد کند.
از سوی دیگر، توسعه فعالیت‌های عمرانی، راه‌سازی، معدن‌کاری، تغییر کاربری اراضی، آلودگی منابع آب و حتی تغییرات اقلیمی، پرسش‌های جدی درباره آینده این میراث زیرزمینی ایجاد کرده است؛ پرسش‌هایی که در روز ملی غار، بیش از هر زمان دیگری نیازمند پاسخ و البته اقدام عملی هستند.
در همین راستا، کیوان رحیمی، معاون محیط طبیعی و تنوع زیستی اداره‌کل حفاظت محیط‌زیست استان البرز، در گفت‌وگوی تفصیلی با خبرنگار تسنیم از کرج به تشریح آخرین وضعیت غارهای استان، ظرفیت‌های طبیعی و زیست‌محیطی آنها، مهم‌ترین تهدیدهای پیش‌رو، وضعیت حفاظتی غار یخ‌مراد و برنامه‌های مطالعاتی و حفاظتی محیط‌زیست پرداخته است. مشروح این گفت‌وگو را در ادامه می‌خوانید:
تسنیم: بر اساس آخرین مطالعات، چه تعداد غار در استان البرز شناسایی شده و کدام‌یک از این غارها از نظر طبیعی و زیست‌محیطی اهمیت بیشتری دارند؟ چه تعداد از آنها در اولویت حفاظت قرار گرفته‌اند؟
براساس آخرین اطلاعات و مطالعات انجام‌شده، تاکنون 84 غار در استان البرز شناسایی شده است که از میان آنها، 11 غار به دلیل برخورداری از ارزش‌های اکولوژیکی، علمی و زیست‌محیطی، در اولویت برنامه‌های حفاظتی قرار گرفته‌اند.
در میان غارهای شناسایی‌شده، غار یخ‌مراد یکی از شاخص‌ترین غارهای استان محسوب می‌شود و از نظر ویژگی‌های طبیعی و زمین‌شناختی اهمیت ویژه‌ای دارد. همچنین غارهای مناطق طالقان نیز به دلیل ویژگی‌های طبیعی و زمین‌شناسی قابل‌توجه هستند و برخی از آنها ارزش تاریخی نیز دارند.
اهمیت این غارها فقط به ساختار زمین‌شناختی آنها محدود نمی‌شود و برخی از آنها از نظر اکولوژیکی و زیست‌محیطی نیز دارای حساسیت و ارزش بالایی هستند. به همین دلیل، حفاظت از غارهای شاخص استان باید در کنار معرفی ظرفیت‌های علمی و گردشگری آنها مورد توجه قرار گیرد تا بهره‌برداری‌های انسانی به ساختار طبیعی و زیست‌بوم این مناطق آسیب وارد نکند.
در مجموع، شناسایی 84 غار نشان‌دهنده ظرفیت قابل‌توجه البرز در حوزه میراث طبیعی است و 11 غار اولویت‌دار حفاظتی نیز نیازمند توجه و برنامه‌ریزی ویژه برای صیانت از ارزش‌های طبیعی، علمی و زیست‌محیطی هستند.
تسنیم: شاخص‌ترین غارهای استان البرز در چه مناطق و شهرستان‌هایی قرار دارند و مهم‌ترین ویژگی‌های طبیعی، زمین‌شناختی و تاریخی این غارها چیست؟
بخش قابل‌توجهی از غارهای شاخص استان البرز در مناطق کوهستانی البرز مرکزی قرار گرفته‌اند و به‌ویژه در محدوده طالقان و محور کرج ـ چالوس پراکندگی بیشتری دارند. این مناطق به دلیل شرایط زمین‌شناختی و توپوگرافی خاص، از ظرفیت قابل‌توجهی در زمینه پدیده‌های غاری برخوردار هستند.
در میان این غارها، غار یخ‌مراد در محدوده گچسر و حوالی روستاهای کهنه‌ده و آزادبر یکی از مهم‌ترین و شناخته‌شده‌ترین پدیده‌های طبیعی استان است. مهم‌ترین ویژگی این غار، وجود سازندهای یخی، قندیل‌ها و ساختار چندسطحی و مطبق آن است که از منظر زمین‌شناسی و ژئومورفولوژی اهمیت ویژه‌ای دارد.
غار یخ‌مراد در ارتفاع حدود 2640 متر از سطح دریا قرار گرفته و ویژگی‌های خاص آن، این غار را به یکی از نمونه‌های قابل‌توجه میراث طبیعی استان تبدیل کرده است. بنابراین اهمیت آن صرفاً به جنبه گردشگری محدود نمی‌شود و از نظر مطالعات زمین‌شناسی و شناخت فرآیندهای شکل‌گیری عوارض طبیعی نیز ارزشمند است.
در شهرستان طالقان نیز غارهای متعددی شناسایی شده‌اند که از جمله آنها می‌توان به پنجعلی، وی یا خولی‌زرد، زالن‌گاه و بادامستان اشاره کرد. این غارها از نظر ویژگی‌های طبیعی و زمین‌شناختی دارای اهمیت هستند و برخی از آنها علاوه بر ارزش‌های طبیعی، شواهد و نشانه‌هایی از جنبه‌های تاریخی و انسان‌شناختی نیز در خود دارند.
در مجموع، تنوع غارهای البرز نشان‌دهنده ظرفیت بالای این استان در حوزه میراث طبیعی است و شناخت دقیق، مطالعه علمی و حفاظت از این غارها باید همزمان با استفاده از ظرفیت گردشگری آنها دنبال شود تا ویژگی‌های طبیعی و ارزش‌های علمی و تاریخی این میراث برای آینده نیز حفظ شود.
تسنیم: آیا غارهای البرز از نظر زمین‌شناسی، تنوع زیستی یا آثار طبیعی، ویژگی‌های منحصربه‌فردی دارند؟
پاسخ: بله، غارهای استان البرز از نظر ساختار زمین‌شناختی، شرایط طبیعی و زیست‌محیطی از تنوع قابل توجهی برخوردارند و برخی از آنها ویژگی‌هایی دارند که ارزش علمی و حفاظتی آنها را افزایش می‌دهد. برای نمونه، غار یخ‌مراد به دلیل شرایط دمایی خاص و ساختار ویژه خود، دارای سازندهای یخی است و ساختار مطبق و چندلایه آن نیز از ویژگی‌های قابل توجه این غار به شمار می‌رود.
اهمیت غارهای البرز البته تنها به ویژگی‌های زمین‌شناختی و اشکال طبیعی آنها محدود نمی‌شود. غارها بخشی از سامانه آب‌های زیرزمینی و از زیست‌بوم‌های بسیار حساس و شکننده محسوب می‌شوند و هرگونه تغییر در شرایط محیطی آنها می‌تواند بر فرایندهای طبیعی و زیستی این محیط‌ها اثرگذار باشد.
بر همین اساس، ارزش غارهای البرز باید با نگاهی چندبعدی مورد توجه قرار گیرد؛ به این معنا که علاوه بر جنبه‌های زمین‌شناسی و ژئومورفولوژیک، ویژگی‌های آب‌شناختی، تنوع زیستی و در برخی موارد ارزش‌های میراث طبیعی و فرهنگی آنها نیز باید در نظر گرفته شود. این نگاه جامع، ضرورت مطالعه علمی، حفاظت اصولی و مدیریت مسئولانه این منابع طبیعی را بیش از پیش نشان می‌دهد.
تسنیم: چه گونه‌های جانوری یا گیاهی خاصی در غارهای البرز زیست می‌کنند؟ آیا گونه‌های نادر یا در معرض تهدید نیز شناسایی شده‌اند؟
پاسخ: اکوسیستم غارها به دلیل شرایط خاص محیطی، از جمله تاریکی دائمی، رطوبت، دمای نسبتاً پایدار و محدودیت منابع غذایی، تفاوت قابل توجهی با زیست‌بوم‌های سطح زمین دارد. همین شرایط باعث شده است که برخی گروه‌های جانوری و میکروارگانیسم‌ها برای زندگی در محیط‌های غاری سازگاری‌های ویژه‌ای پیدا کنند.
در میان جانوران مرتبط با غارها، خفاش‌ها از مهم‌ترین گونه‌ها به شمار می‌روند و بسیاری از غارها می‌توانند به‌عنوان محل استراحت، پناهگاه یا زیستگاه آنها مورد استفاده قرار گیرند. در کنار آنها، گروه‌های مختلفی از بی‌مهرگان و میکروارگانیسم‌های غارزی نیز در این محیط‌ها حضور دارند که بررسی آنها می‌تواند از نظر شناخت تنوع زیستی و شرایط اکولوژیک غارها اهمیت داشته باشد.
البته درباره شناسایی گونه‌های نادر یا در معرض تهدید در یک غار مشخص، نمی‌توان صرفاً بر اساس ویژگی‌های عمومی غارها اظهار نظر کرد. اعلام نام و وضعیت حفاظتی یک گونه نیازمند نتایج مطالعات تخصصی، نمونه‌برداری و بررسی‌های علمی در همان غار است. بنابراین در شرایط فعلی، بهتر است از تعمیم دادن یافته‌های مربوط به یک غار به تمامی غارهای استان البرز خودداری کنیم و درباره وجود گونه‌های خاص یا در معرض تهدید، صرفاً بر مبنای مطالعات مستند هر غار اظهارنظر شود.
تسنیم: وضعیت فعلی غارهای شاخص استان از نظر حفاظت و سلامت اکوسیستم چگونه است؟
پاسخ: وضعیت غارهای استان البرز از نظر شرایط حفاظتی و سلامت اکوسیستم یکسان نیست و هر غار با توجه به ویژگی‌های طبیعی، میزان دسترسی و نوع بهره‌برداری، شرایط خاص خود را دارد. با این حال، قرار گرفتن 11 غار در اولویت برنامه‌های حفاظتی، نشان‌دهنده اهمیت این زیست‌بوم‌ها و ضرورت توجه جدی‌تر به حفاظت از آن‌هاست.
یکی از مهم‌ترین رویکردها در این زمینه، جلوگیری از ورود و بهره‌برداری‌های بدون ضابطه و همچنین افزایش شناخت علمی از وضعیت غارهاست. حفاظت مؤثر زمانی امکان‌پذیر است که ویژگی‌های زمین‌شناختی، زیستی و آب‌شناختی هر غار به‌صورت دقیق مورد مطالعه قرار گیرد و بر اساس همین شناخت، نحوه دسترسی و استفاده از آن تعیین شود.
در مورد غار یخ‌مراد این موضوع اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا ساختار و شرایط طبیعی این غار حساس است. حتی در بررسی‌های پیشین کارگروه غارشناسی کشور نیز تأکید شده بود که ساختار یخ‌مراد برای گردشگری عمومی مناسب نیست و ورود بی‌ضابطه گردشگران می‌تواند به ساختارهای طبیعی و شرایط اکولوژیک آن آسیب وارد کند. بنابراین در مورد چنین غارهایی، اولویت باید بر حفاظت، پایش و مدیریت علمی ورود و بازدید باشد تا ارزش‌های طبیعی آنها در بلندمدت حفظ شود.
تسنیم: مهم‌ترین تهدیدهایی که امروز غارهای البرز با آن مواجه هستند چیست؟
پاسخ: مهم‌ترین تهدیدی که امروز متوجه غارهای استان البرز است، ورود و گردشگری بدون ضابطه و نبود مدیریت متناسب با ظرفیت و حساسیت هر غار است. غارها برخلاف بسیاری از جاذبه‌های طبیعی، محیط‌هایی بسیار حساس و شکننده هستند و فرایندهای طبیعی شکل‌گیری و تکامل آنها در مقیاس زمانی بسیار طولانی اتفاق می‌افتد. بنابراین حتی یک مداخله به ظاهر ساده، مانند شکستن یا جابه‌جایی یک غارنهشته، ممکن است آسیبی ایجاد کند که در کوتاه‌مدت قابل جبران نباشد.
تخریب سازندهای غاری، برداشت یا دستکاری غارنهشته‌ها، لمس و آسیب رساندن به ساختارهای حساس، رهاسازی زباله و ایجاد آلودگی از جمله تهدیدهای مهم در این زمینه هستند. حضور کنترل‌نشده گردشگران علاوه بر آسیب فیزیکی به ساختار غار، می‌تواند شرایط طبیعی داخل آن از جمله دما، رطوبت و وضعیت زیستی را نیز تحت تأثیر قرار دهد. در مورد غارهایی که دارای شرایط خاص و سازندهای حساس هستند، این مسئله اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
موضوع دیگر، آلودگی منابع آب است. بسیاری از غارها بخشی از سامانه‌های پیچیده آب‌های زیرزمینی هستند و ارتباط میان ساختارهای کارستی، غارها و منابع آب باعث می‌شود که آلودگی ایجادشده در یک نقطه، در صورت وجود شرایط مناسب، به بخش‌های دیگر این سامانه منتقل شود. بنابراین حفاظت از غار فقط به معنای جلوگیری از تخریب فضای داخلی آن نیست و باید کیفیت منابع آب و محیط پیرامونی نیز همزمان مورد توجه قرار گیرد.
در کنار تهدیدهای ناشی از حضور انسانی، فعالیت‌های عمرانی و تغییرات کاربری اراضی در مناطق کارستی نیز می‌تواند بر وضعیت غارها اثرگذار باشد. اجرای برخی طرح‌های عمرانی، ایجاد راه، ساخت‌وساز، برداشت مصالح یا تغییر در الگوی زهکشی و نفوذ آب می‌تواند به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم ساختارهای زیرسطحی و مسیرهای جریان آب را تحت تأثیر قرار دهد. به همین دلیل، هرگونه برنامه‌ریزی عمرانی در مناطق دارای پدیده‌های کارستی باید با شناخت دقیق زمین‌شناسی و آب‌شناسی منطقه انجام شود.
از این منظر، حفاظت از غارهای البرز نیازمند یک نگاه جامع است؛ یعنی همزمان باید گردشگری مدیریت شود، از تخریب و برداشت غارنهشته‌ها جلوگیری شود، ورود به غارهای حساس تحت ضابطه قرار گیرد، آلودگی منابع آب کنترل شود و آثار فعالیت‌های عمرانی و تغییر کاربری اراضی نیز پیش از اجرا مورد ارزیابی قرار گیرد. مهم این است که غارها صرفاً به‌عنوان یک جاذبه گردشگری دیده نشوند، بلکه به‌عنوان بخشی از میراث طبیعی و سامانه‌های حساس زمین‌شناختی، آبی و زیستی استان مورد حفاظت قرار گیرند.
تسنیم: آیا فعالیت‌های عمرانی، معدن‌کاری، جاده‌سازی یا توسعه سکونتگاه‌ها خطری برای غارهای استان ایجاد کرده است؟
پاسخ: هرگونه فعالیت عمرانی، معدنی، راه‌سازی و حتی توسعه سکونتگاه‌ها در مناطقی که دارای ساختارهای کارستی هستند، باید با حساسیت و مطالعات دقیق انجام شود. مناطق کارستی از نظر زمین‌شناسی و آب‌شناسی شرایط ویژه‌ای دارند و ممکن است یک فعالیت عمرانی فقط به سطح زمین محدود نماند و ساختارهای زیرسطحی، پدیده‌های غاری و مسیر جریان آب‌های زیرزمینی را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
یکی از نکات مهم در این زمینه آن است که پیش از اجرای پروژه‌های بزرگ، شناخت دقیقی از وضعیت منطقه وجود داشته باشد. ممکن است یک پدیده غاری در محدوده‌ای قرار داشته باشد که در بررسی‌های اولیه سطح زمین به‌سادگی قابل شناسایی نباشد، اما اجرای عملیات عمرانی یا تغییر در شرایط زمین و آب بتواند بر آن اثر بگذارد. به همین دلیل، شناسایی پدیده‌های غاری و بررسی ویژگی‌های زمین‌شناختی و آب‌شناختی مناطق کارستی باید بخشی از مطالعات پیش از اجرای پروژه‌ها باشد.
از سوی دیگر، غارها در بسیاری از موارد با سامانه آب‌های زیرزمینی ارتباط دارند. بنابراین اگر یک پروژه باعث تغییر در مسیر جریان یا وضعیت آب‌های زیرزمینی شود، آثار آن ممکن است تنها به ساختار فیزیکی غار محدود نشود و شرایط زیست‌بوم وابسته به آن را نیز تحت تأثیر قرار دهد. این موضوع به‌ویژه در پروژه‌های بزرگ عمرانی، معدنی و راه‌سازی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند و ضرورت بررسی دقیق پیامدهای احتمالی آنها را نشان می‌دهد.
بر همین اساس، تأکید ما این است که پیش از اجرای پروژه‌های بزرگ در مناطق حساس، ابتدا پدیده‌های غاری و ساختارهای کارستی منطقه به‌طور دقیق شناسایی شوند و سپس آثار احتمالی پروژه بر غارها، منابع آب زیرزمینی و زیست‌بوم‌های مرتبط مورد بررسی قرار گیرد. این موارد باید در مطالعات زیست‌محیطی پروژه‌ها مورد توجه جدی قرار داشته باشد.
هدف از این رویکرد، مخالفت با توسعه و اجرای پروژه‌های عمرانی نیست، بلکه تأکید بر این است که توسعه در مناطق حساس باید بر پایه شناخت دقیق ظرفیت‌ها و محدودیت‌های طبیعی انجام شود. در مناطقی که احتمال وجود ساختارهای کارستی و غاری وجود دارد، پیشگیری و شناسایی دقیق می‌تواند از بروز آسیب‌های احتمالی به میراث طبیعی، منابع آب زیرزمینی و اکوسیستم‌های غاری جلوگیری کند و زمینه را برای اجرای مسئولانه‌تر طرح‌های توسعه‌ای فراهم آورد.
تسنیم: آیا تاکنون غاری در استان به دلیل اهمیت زیست‌محیطی یا زمین‌شناسی در فهرست آثار طبیعی یا مناطق تحت حفاظت قرار گرفته است؟
پاسخ: غار یخ‌مراد مهم‌ترین نمونه در این زمینه است. این غار سال‌هاست به‌عنوان یکی از پدیده‌های شاخص طبیعی استان البرز مورد توجه دستگاه‌های مسئول قرار دارد و به دلیل ویژگی‌های زمین‌شناختی، ساختار طبیعی و شرایط خاص آن، موضوع حفاظت و ارتقای سطح حفاظتی آن نیز همواره مورد توجه بوده است.
در حال حاضر نیز فرآیند ارتقای سطح حفاظتی و ثبت غار یخ‌مراد به‌عنوان اثر طبیعی ملی در حال پیگیری است. بر اساس اعلام مسئولان محیط‌زیست استان، یخ‌مراد قرار است به‌عنوان دومین اثر طبیعی ملی استان البرز به ثبت برسد و این موضوع می‌تواند جایگاه این غار را در برنامه‌های حفاظتی استان تقویت کند.
ثبت یک پدیده طبیعی در فهرست آثار طبیعی ملی صرفاً یک عنوان نیست، بلکه می‌تواند زمینه را برای حفاظت هدفمندتر و علمی‌تر از آن فراهم کند. چنین اقدامی به دستگاه‌های مسئول کمک می‌کند تا برنامه‌ریزی دقیق‌تری برای پایش، حفاظت از ساختارهای طبیعی و مدیریت فعالیت‌های انسانی در محدوده اثر داشته باشند.
این موضوع درباره یخ‌مراد اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا همان‌طور که اشاره شد، ساختار این غار حساس است و ورود و بازدید بدون ضابطه می‌تواند به سازندهای طبیعی آن آسیب وارد کند. بنابراین ارتقای سطح حفاظتی آن می‌تواند زمینه را برای مدیریت بازدیدها، کنترل مداخلات انسانی، جلوگیری از تخریب و حفاظت بلندمدت از ارزش‌های زمین‌شناختی و زیست‌محیطی این پدیده طبیعی فراهم کند.
در مجموع، ثبت یخ‌مراد به‌عنوان اثر طبیعی ملی را باید گامی در جهت شناخته‌شدن بیشتر این میراث طبیعی و ایجاد چارچوب مناسب‌تر برای حفاظت از آن دانست؛ البته مهم‌تر از خود ثبت، اجرای الزامات حفاظتی و مدیریت علمی و مستمر این اثر پس از طی فرآیند قانونی ثبت خواهد بود.
تسنیم: چه بخش‌هایی از غارهای البرز هنوز ناشناخته مانده و آیا مطالعات علمی جدیدی برای شناسایی آنها در حال انجام است؟
پاسخ: با توجه به اینکه تاکنون 84 غار در استان البرز شناسایی شده است، اما بخش‌هایی از مناطق کوهستانی استان همچنان نیازمند بررسی و مطالعه بیشتر است، نمی‌توان گفت که شناسایی غارهای البرز به پایان رسیده است. گستردگی مناطق کوهستانی و وجود ساختارهای کارستی در بخش‌هایی از استان این احتمال را مطرح می‌کند که پدیده‌های غاری دیگری نیز وجود داشته باشد که هنوز شناسایی و مستندسازی نشده‌اند.
در حال حاضر یکی از اولویت‌های مهم، تکمیل بانک اطلاعاتی غارهای استان است. صرفاً شناسایی یک غار و ثبت موقعیت آن کافی نیست؛ بلکه لازم است برای هر غار، اطلاعات دقیق و قابل استنادی از جمله موقعیت جغرافیایی، نقشه، ویژگی‌های زمین‌شناختی، ساختار و مشخصات زیستی و همچنین وضعیت و ارزش حفاظتی آن تهیه و ثبت شود. چنین اطلاعاتی می‌تواند مبنای تصمیم‌گیری‌های آینده برای حفاظت، پژوهش و در صورت امکان، مدیریت بازدید از غارها قرار گیرد.
موضوع مهم دیگر، تعیین ارزش حفاظتی هر غار است. همه غارها از نظر ویژگی‌های زمین‌شناختی، زیستی، آب‌شناختی و میراث طبیعی در یک سطح قرار ندارند و لازم است پس از شناسایی و مطالعه، ویژگی‌های هرکدام به‌صورت جداگانه بررسی شود. بر اساس نتایج این مطالعات می‌توان مشخص کرد که کدام غارها نیازمند حفاظت ویژه هستند، کدام پدیده‌ها ارزش علمی و پژوهشی بیشتری دارند و در چه مواردی اساساً باید از هرگونه بهره‌برداری یا ورود عمومی جلوگیری شود.
این مطالعات نیز نمی‌تواند صرفاً از یک منظر انجام شود و نیازمند همکاری متخصصان حوزه‌های مختلف است. زمین‌شناسان، زیست‌شناسان، متخصصان آب‌شناسی و غارنوردان تخصصی هرکدام می‌توانند بخشی از اطلاعات مورد نیاز را فراهم کنند و در کنار هم تصویری دقیق‌تر از وضعیت غارهای استان ارائه دهند. به‌ویژه در مناطق کارستی، شناخت ارتباط میان ساختارهای زمین‌شناختی، غارها و منابع آب زیرزمینی اهمیت ویژه‌ای دارد.
بنابراین رویکرد ما این است که شناسایی غارهای البرز را یک فرآیند مستمر علمی بدانیم، نه یک پروژه محدود که با ثبت یک تعداد مشخص از غارها پایان پیدا کند. تکمیل بانک اطلاعاتی، تهیه نقشه‌های دقیق، مستندسازی ویژگی‌های زمین‌شناختی و زیستی و تعیین ارزش حفاظتی غارها می‌تواند در نهایت به ایجاد یک تصویر جامع از میراث غاری استان منجر شود و زمینه را برای حفاظت علمی‌تر از این زیست‌بوم‌های حساس فراهم کند.
تسنیم: آیا تغییرات اقلیمی و کاهش منابع آب می‌تواند بر اکوسیستم غارهای البرز تأثیر بگذارد؟
قطعاً تغییرات اقلیمی می‌تواند در بلندمدت بر شرایط بسیاری از غارها اثرگذار باشد. غارها ارتباط مستقیمی با چرخه آب‌های زیرزمینی دارند و تغییر در میزان بارش، کاهش ذخایر آب زیرزمینی و افزایش دما می‌تواند شرایط فیزیکی و زیستی آنها را تغییر دهد.
این موضوع در مورد غارهایی مانند یخ‌مراد اهمیت بیشتری دارد، زیرا شکل‌گیری و ماندگاری یخ در آن به شرایط دمایی و رطوبتی خاص وابسته است، بنابراین تغییرات اقلیمی را باید در برنامه‌های بلندمدت پایش و حفاظت از غارهای استان جدی گرفت.
تسنیم: در مجموع، با توجه به روز ملی غار، نگاه محیط‌زیست استان به آینده غارهای البرز چیست و مهم‌ترین اولویت برای حفاظت از این سرمایه طبیعی را چه می‌دانید؟
نگاه ما به غارهای البرز این است که غار صرفاً یک حفره در دل کوه نیست، بلکه بخشی از چرخه آب زیرزمینی، میراث زمین‌شناختی، تنوع زیستی و سرمایه طبیعی استان است. بنابراین حفاظت از غارها نیازمند مدیریت علمی، جلوگیری از بهره‌برداری‌های غیرمسئولانه و مشارکت جوامع محلی است.
همچنین باید شناخت علمی از وضعیت غارها افزایش پیدا کند، مطالعات تخصصی تکمیل شود و در مناطق حساس، فعالیت‌های عمرانی و گردشگری با توجه به ملاحظات حفاظتی و زیست‌محیطی انجام شود.
در نهایت، آنچه برای حفاظت از این میراث طبیعی اهمیت دارد، این است که شناخت و ثبت غارها به حفاظت واقعی از آنها منجر شود و ارزش‌های زمین‌شناختی، زیستی و آبی این زیست‌بوم‌های حساس در تصمیم‌گیری‌های توسعه‌ای استان موردتوجه قرار گیرد.
انتهای پیام/
نظرات کاربران