به گزارش خبرگزاری تسنیم از زنجان، بازار زنجان تنها یک گذرگاه تجاری برای خرید و فروش کالا نیست؛ این مجموعه تاریخی و اقتصادی، قلب تپنده شهری است که هویت اجتماعی، فرهنگی و معیشتی آن در تار و پود حجرهها، تیمچهها و سراهایش تنیده شده است. هر سال با فرارسیدن نوروز، نگاهها دوباره به این شریان حیاتی شهر دوخته میشود؛ اینکه چراغ مغازهها از چه روزی روشن میشود، چه میزان از واحدهای صنفی فعالیت خود را آغاز میکنند و آیا بازار آمادگی لازم برای پذیرایی از شهروندان و مسافران نوروزی را دارد یا نه.
ایام ابتدایی سال نو، از یکسو زمان اوج سنتهای خانوادگی، دید و بازدیدها و صلهرحم است و از سوی دیگر، دورهای است که برخی شهرها تلاش میکنند با فعال نگه داشتن مراکز تجاری، از ظرفیت گردشگری و رونق اقتصادی بهره بیشتری ببرند. در این میان، بازار زنجان نیز مانند هر سال با پرسشها و تحلیلهایی درباره نحوه بازگشایی، درصد فعالیت واحدهای صنفی و نقش اصناف اثرگذار روبهروست. آیا تعطیلی یا فعالیت محدود در روز نخست عید نشانه رکود است یا بخشی از یک الگوی فرهنگی و اقتصادی ریشهدار؟ آیا میتوان بازار را با دستورالعملهای اداری مدیریت کرد یا منطق عرضه و تقاضا تعیینکننده اصلی است؟
واقعیت آن است که بازار، برخلاف تصور برخی، یک ساختار خشک و دستوری نیست؛ بلکه شبکهای زنده از روابط اقتصادی، اعتماد متقابل، تجربههای چندینساله و تصمیمگیریهای مبتنی بر عقلانیت معیشتی است. کسبه بر اساس برآورد دقیق از حضور مشتری، هزینههای جاری، وضعیت تقاضا و فضای عمومی شهر، درباره زمان بازگشایی واحدهای خود تصمیم میگیرند. از سوی دیگر، هماهنگی با صنوف عمده، ملاحظات امنیتی، خدمات شهری و آمادگی زیرساختی نیز در شکلگیری این روند تأثیرگذار است.
از این منظر، بررسی نحوه فعالیت بازار زنجان در ایام نوروز، تنها یک موضوع صنفی نیست؛ بلکه بازتابی از تعامل میان فرهنگ عمومی، اقتصاد محلی، مدیریت شهری و مسئولیت اجتماعی کسبه به شمار میرود. برای واکاوی دقیقتر این مسئله، خبرنگار تسنیم گفتوگویی تفصیلی با رئیس هیأت امنای بازار زنجان انجام داده است تا ابعاد مختلف این موضوع، از منطق تدریجی بازگشایی تا مقایسه با سایر شهرها و حتی تجربههای بینالمللی، مورد بررسی قرار گیرد. آنچه در ادامه میخوانید، مشروح این گفتوگوی مبسوط درباره نبض نوروزی بازار زنجان است.
تسنیم: در سالهای اخیر همواره درباره نحوه بازگشایی بازار زنجان در روزهای ابتدایی نوروز بحثهایی مطرح میشود. روند فعالیت بازار در این ایام چگونه است؟
علویون: بازار زنجان یک موجود زنده اقتصادی و اجتماعی است، نه یک سازه بتنی که با یک دستور روشن یا خاموش شود. روند بازگشایی بازار در ایام نوروز طی دهههای گذشته تقریباً یک الگوی ثابت و تجربهشده داشته است. معمولاً از روز سوم یا چهارم فروردین، حدود 40 تا 50 درصد واحدهای صنفی فعالیت خود را آغاز میکنند و از روز پنجم و ششم این میزان به 70 تا 80 درصد میرسد. این یک تصمیم دستوری نیست، بلکه نتیجه یک عقلانیت جمعی در میان کسبه است.
کسبه ما بر اساس واقعیتهای اقتصادی تصمیم میگیرند؛ اگر احساس کنند تقاضا در بازار شکل گرفته، حضور مشتری قابل توجه است و هزینه باز بودن مغازه توجیه اقتصادی دارد، طبیعتاً خودشان پیشقدم میشوند. اما اگر بازار در روز اول یا دوم عید هنوز در حالت رکود طبیعی پس از پایان خریدهای شب عید باشد، باز بودن واحد صنفی نه برای کاسب منفعت دارد و نه برای اقتصاد بازار منطقی است.
تسنیم: برخی معتقدند بازار میتواند از روزهای نخست عید فعالتر باشد، بهویژه برای مسافران نوروزی. آیا این امکان وجود دارد؟
علویون: ببینید، ما باید واقعبین باشیم. بازار زنجان در مقیاس ملی، یک بازار مهم و تاریخی است، اما با بازارهایی مانند بازار اصفهان یا مشهد که مقصد اصلی گردشگران داخلی و خارجی هستند، تفاوت دارد. حجم ورودی مسافر و نوع تقاضا در آن شهرها متفاوت است. بنابراین انتظار باز بودن کامل بازار در روز اول عید، بدون وجود تقاضای کافی، انتظار منطقی نیست.
با این حال، تجربه نشان داده اگر هماهنگیهای لازم با صنوف تأثیرگذار انجام شود، بهویژه صنف طلافروشان که نقش مهمی در شکلگیری هسته اولیه فعالیت بازار دارند، و همچنین ملاحظات امنیتی و خدماتی فراهم باشد، حتی از روز دوم عید هم میتوان شاهد بازگشایی 40 تا 50 درصد بازار بود. اما باز هم تأکید میکنم این موضوع باید بر اساس منطق عرضه و تقاضا باشد، نه فشار و اجبار.
تسنیم: اشاره کردید که بازار یک مجموعه دستوری نیست. این مسئله را بیشتر توضیح میدهید؟
علویون: بازار بر پایه اعتماد، تجربه و عقل معیشتی اداره میشود. هیچکس نمیتواند یک کاسب را مجبور کند مغازهاش را باز کند. اگر مشتری وجود نداشته باشد، هزینه برق، نیروی کار، استهلاک و سایر مخارج بر دوش کاسب میماند بدون اینکه بازگشت اقتصادی داشته باشد.
کسبه ما سالها تجربه دارند و میدانند چه زمانی بازار به حرکت درمیآید. وقتی احساس کنند فضای عمومی شهر از دید و بازدیدهای خانوادگی به سمت فعالیتهای خرید و گردش سوق پیدا کرده، خودشان مغازه را باز میکنند. این تصمیمها نه از سر بیتفاوتی نسبت به مسافر است و نه کمکاری، بلکه نتیجه یک عقلانیت اقتصادی و فرهنگی است که طی سالها شکل گرفته است.
تسنیم: برخی این تعطیلی روز اول عید را به زنجان نسبت میدهند. آیا این پدیده مختص این شهر است؟
علویون: خیر، اصلاً اینطور نیست. تعطیلی روز اول عید یک پدیده فرهنگی است که در بسیاری از کشورها وجود دارد. حتی در کشورهای گردشگرپذیر مانند ترکیه هم در روز نخست عید فطر یا سال نو میلادی، بسیاری از مراکز تجاری و حتی برخی جاذبههای گردشگری تعطیل هستند یا با ظرفیت محدود فعالیت میکنند. این موضوع ریشه در فرهنگ عمومی دارد؛ روز اول عید، روز دید و بازدید، صلهرحم و حضور در کنار خانواده است.
در جامعه ما هم همین فرهنگ وجود دارد. طبیعی است که کاسب هم بخواهد روز اول سال را کنار خانوادهاش باشد. بنابراین باید بین الزامات اقتصادی و ملاحظات فرهنگی توازن برقرار کرد.
تسنیم: وضعیت بازار در روزهای پایانی سال چگونه است و آیا این حجم فعالیت بر آمادگی بازار در نوروز تأثیر میگذارد؟
علویون:روزهای پایانی سال، بازار زنجان بهشدت پرتردد و پرکار است. حجم خریدهای شب عید، رفتوآمد شهروندان و حتی مسافران بسیار بالاست. طبیعی است که در چنین شرایطی، موضوع نظافت و ساماندهی بازار با دشواریهایی همراه باشد.
اما خوشبختانه نیروهای خدمات شهری و پاکبانان زحمتکش شهرداری هر سال با تلاش شبانهروزی، در کوتاهترین زمان ممکن بازار را به شرایط مطلوب بازمیگردانند. واقعاً باید از این عزیزان قدردانی کرد. همکاری خوب بین کسبه، شهرداری و دستگاههای خدماترسان باعث شده است که بازار پس از بازگشایی تدریجی، با نظم، امنیت و آمادگی مناسب به شهروندان و مسافران خدمات ارائه دهد.
تسنیم: برخی تعطیلی بازار در روزهای ابتدایی سال را نشانه کمکاری یا بیتوجهی به گردشگری میدانند. پاسخ شما چیست؟
علویون: این برداشت دقیق نیست. تعطیلی یا فعالیت محدود بازار در یکی دو روز نخست عید، نه نشانه کمکاری است و نه بیتوجهی به مسافران. بلکه بخشی از یک الگوی اجتماعی و اقتصادی تثبیتشده است. بازار زنجان بر پایه عقلانیت جمعی کاسبان اداره میشود؛ عقلانیتی که هم فرهنگ را میشناسد و هم اقتصاد را.
ما معتقدیم هر اقدامی باید بر اساس واقعیتهای میدانی انجام شود. اگر تقاضا شکل بگیرد، بازار خودبهخود فعال میشود. اگر هم در روزهای نخست عید، تقاضا محدود باشد، باز بودن صوری بازار کمکی به رونق اقتصادی نمیکند.
در نهایت باید گفت بازار زنجان همواره تلاش کرده میان سنتهای فرهنگی، منطق اقتصادی و مسئولیت اجتماعی تعادل برقرار کند. این تعادل رمز پویایی و ماندگاری بازار در طول سالهای گذشته بوده و امیدواریم در سالهای آینده نیز همین مسیر با همدلی کسبه و همکاری دستگاهها ادامه یابد.
انتهای پیام/
نظرات کاربران