به گزارش خبرگزاری تسنیم از قزوین، رسانههای دیجیتال امروز به بخشی جداییناپذیر از زندگی خانوادگی تبدیل شدهاند و نقش آنها در شکلدهی رفتار، اخلاق و ارتباطات بین اعضای خانواده غیرقابل انکار است. گوشیهای هوشمند، تبلتها و شبکههای اجتماعی اگرچه ابزارهایی برای یادگیری، تسهیل امور روزمره و تقویت مهارتها هستند، اما استفاده نادرست یا بیش از حد آنها میتواند فاصله عاطفی، کاهش انسجام و آسیبهای اخلاقی در خانواده ایجاد کند. بررسی و مدیریت این ابزارها، به ویژه در ماه مبارک رمضان که فرصت خودسازی و توجه به روابط خانوادگی فراهم است، اهمیت ویژهای دارد.
کارشناسان رسانه بر این باورند که سواد رسانهای و آموزش نحوه استفاده صحیح از محتواهای دیجیتال، نخستین گام برای حفظ انسجام خانوادگی و تقویت اخلاق است. با ایجاد گفتوگوی مستمر بین والدین و فرزندان، تحلیل محتوای رسانهای و قاعدهگذاری هوشمند برای زمان و مکان استفاده از رسانهها، خانوادهها میتوانند از فرصتهای رشد و آموزش این ابزارها بهرهمند شوند و همزمان از تهدیدهای اخلاقی و فردگرایی ناشی از فضای مجازی جلوگیری کنند. به همین بهانه گفتوگویی با رقیه امینی، مدرس حوزه و کارشناس رسانه ترتیب دادیم تا در خصوص این موضوع به صحبت بپردازیم که در ادامه میخوانید.
تسنیم: به نظر شما با توجه به ماه مبارک رمضان، جایگاه رسانهها در خانواده و تاثیرشان بر اخلاق و انسجام خانوادگی چگونه است؟
امینی: همانطور که امام صادق(ع) در رساله توحید مفضل فرمودهاند، همه اشیا و ابزارهای زندگی از جمله رسانهها برای خدمت به انسان و رفع نیازهای او آفریده شدهاند. این ابزارها میتوانند امکان یادگیری، رشد و تسهیل زندگی روزمره را فراهم آورند، اما در عین حال اگر مدیریت و استفاده صحیح نشوند، میتوانند باعث فاصله عاطفی، کاهش انسجام خانواده و تضعیف اخلاق شوند.
امروزه با پیشرفت فناوری و ظهور رسانههای دیجیتال، ابزارهای ارتباطی تبدیل به عضوی ثابت از زندگی خانوادگی شدهاند. گوشیهای هوشمند، تلویزیون، تبلت و سایر ابزارهای دیجیتال در خانهها حضور دارند و هدفشان کمک به انجام امور روزمره و برقراری ارتباط است. با این حال، بسیاری اوقات نقش این ابزارها بیش از حد پررنگ میشود و باعث میشود گفتگوی خانوادگی، توجه به یکدیگر و اخلاقیات در خانه کمرنگ شود.
تحقیقات نشان میدهد که استفاده گسترده از شبکههای اجتماعی و رسانههای دیجیتال با کاهش انسجام خانواده مرتبط است. در یک مطالعه انجامشده در تهران، مشخص شد هرچه زمان صرف استفاده از این ابزارها بیشتر باشد، ارتباط عاطفی میان آنان کاهش یافته و فردگرایی افزایش مییابد. افراد ممکن است در یک اتاق حضور داشته باشند، اما هر کدام غرق در دنیای مجازی خود باشند؛ این همان پدیدهای است که جامعهشناسان آن را «حضور غایب» مینامند.
تسنیم: آیا میتوان گفت رسانهها بهطور مستقیم باعث بیاخلاقی میشوند؟
امینی: نه، رسانهها خودشان عامل بیاخلاقی نیستند، بلکه شیوه استفاده ما از آنهاست که تعیینکننده است. رسانهها میتوانند هم بستری برای رشد و آموزش اخلاقی باشند و هم محیطی برای شکلگیری رذائل و ناهنجاریها، بسته به مهارتها و سواد رسانهای خانوادهها.
سواد رسانهای یعنی توانایی درک، تحلیل و انتخاب پیامهای رسانهای و آگاهی از اهداف و پیامهای پنهان پشت این محتوا. وقتی خانوادهها سواد رسانهای داشته باشند، میتوانند فرزندان خود را در تحلیل محتوا و تشخیص پیامهای درست و نادرست همراهی کنند. بهعبارت دیگر، فرزندانی که از کودکی با تحلیل محتوای رسانهای آشنا شوند، میتوانند تمایز میان محتوای مناسب و غیر مناسب را درک کنند و به مرور تصمیمگیرندههای آگاه و اخلاقمدار شوند.
تسنیم : مشکلات رایج استفاده نادرست از رسانهها چیست؟
امینی: مهمترین مسئله کاهش ارتباط عاطفی و صمیمیت بین اعضای خانواده است. وقتی هر عضو خانواده بیشتر وقت خود را با گوشی یا شبکههای اجتماعی میگذرانند، گفتگوی واقعی کاهش مییابد. حضور فیزیکی به تنهایی کافی نیست؛ بدون گفتگو و تحلیل مشترک، اعضا هر کدام در دنیای خود غرق میشوند و فاصله روانی ایجاد میشود.
موضوع بعدی مسئله فردگرایی افراطی است. شبکههای اجتماعی میتوانند باعث تقویت خودمحوری و کاهش توجه به نیازهای دیگران شوند. علاوه بر این، رسانهها سبکهای زندگی متنوع و گاهی متضاد با ارزشهای خانوادگی را به نمایش میگذارند که میتواند نسبیگرایی اخلاقی را افزایش دهد و پایههای خانواده را تضعیف کند.
یکی دیگر از آسیبهای مهم، عادیسازی رفتارهای ناهنجار است. فیلمها و سریالهای شبکههای خانگی گاهی خشونت، روابط خارج از چارچوب خانواده و رفتارهای غیر اخلاقی را بهصورت عادی نمایش میدهند. نوجوانان و حتی بزرگسالان ممکن است بدون آگاهی، این محتوا را به عنوان واقعیت بپذیرند و حساسیت اخلاقی آنها کاهش یابد. علاوه بر این، مقایسههای مخرب و نمایش زندگی ایدهآل دیگران در فضای مجازی میتواند نارضایتی زناشویی و انتظارات غیرواقعی از همسر و فرزندان ایجاد کند.
تسنیم: شما چه راهکارهای عملی برای کاهش این آسیبها دارید؟
امینی: نخست تقویت پایگاه خانواده و ایجاد محیطی جذاب و دلگرمکننده بسیار مهم است. خانوادهای که فضای امن، دلپذیر و جذاب داشته باشد، اعضا ترجیح میدهند وقت خود را با یکدیگر بگذرانند و گفتگوی واقعی داشته باشند. این امر میتواند در برابر جذابیت رسانههای دیجیتال مؤثر باشد و حضور اعضا در کنار یکدیگر را افزایش دهد.
دوم آموزش عملی سواد رسانهای در بستر خانواده ضروری است. به جای محدود کردن صرف رسانهها، باید به فرزندان آموزش دهیم که چگونه محتوای رسانهای را تحلیل کنند، پیامها و اهداف پنهان آن را درک کنند و تصمیم بگیرند چه محتوایی مناسب است. این آموزش میتواند از طریق گفتوگوهای روزمره، تحلیل فیلمها و بحثهای خانوادگی صورت گیرد و ذهن فرزندان را تحلیلگر و پژوهشگر پرورش دهد.
سوم قاعدهگذاری هوشمند برای زمان و مکان استفاده از رسانهها اهمیت زیادی دارد. به عنوان مثال، کنار گذاشتن گوشیها و سایر رسانهها در زمان صرف شام یا برنامههای خانوادگی باعث افزایش تعامل و گفتگو میشود. والدین باید خودشان نیز این قواعد را رعایت کنند تا الگوی مناسبی برای فرزندان باشند.
چهارم پر کردن شکاف دیجیتال بین والدین و فرزندان از اهمیت ویژهای برخوردار است. والدین باید مهارتهای اولیه استفاده از رسانهها و سیستمها را فرا بگیرند، حتی اگر لازم باشد از فرزندان کمک بگیرند. این امر نه تنها فاصله بین نسلها را کاهش میدهد، بلکه احترام متقابل و اعتماد را تقویت میکند و گفتگوهای بین نسلی را تسهیل میکند.
در نهایت رسانهها ابزارهایی هستند که میتوانند برای آموزش، یادگیری مهارتها، آشپزی، پژوهش و حتی حل مشکلات روزمره مورد استفاده قرار گیرند. اگر خانوادهها سواد رسانهای داشته باشند و استفاده آگاهانه از رسانهها را تمرین کنند، این ابزارها نه تنها تهدید نمیشوند، بلکه به تقویت روابط خانوادگی، اخلاق و انسجام کمک میکنند.
تسنیم: صحبت پایانی؟
رسانهها و ابزارهای دیجیتال، همانطور که امام صادق(ع) بیان کردهاند، در خدمت انسان هستند و هدفشان تسهیل زندگی و ارتقای دانش و مهارت است. خانوادهها با مدیریت هوشمندانه، آموزش سواد رسانهای و ایجاد محیط جذاب و دلگرمکننده میتوانند رسانهها را به ابزاری برای رشد اخلاقی و تحکیم روابط خانوادگی تبدیل کنند. گفتوگوهای بین نسلی، تحلیل محتوا و تعیین قوانین مشخص برای استفاده از رسانهها، باعث میشود اعضای خانواده نه تنها از آسیبهای اخلاقی و فردگرایی اجتناب کنند، بلکه مهارت تفکر انتقادی، تحلیل و تصمیمگیری درست را بیاموزند. در نهایت، بهرهگیری آگاهانه از رسانهها فرصت ارزشمندی برای رشد، یادگیری و انسجام خانوادگی ایجاد میکند و خانواده را به محیطی امن و پرمعنا برای همه اعضا تبدیل میکنند.
انتهای پیام/
نظرات کاربران