خبرگزاری مهر، گروه استانها: سیره امام رضا(ع) یکی از برجستهترین جلوههای معارف اهلبیت(ع) در تاریخ اسلام است؛ سیرهای که در آن کرامت انسانی، عقلانیت دینی و تعامل با جامعه به شکلی روشن نمایان شده است. حضور مرقد مطهر هشتمین امام شیعیان در ایران نیز سبب شده است که فرهنگ رضوی در طول قرنها به بخشی جداییناپذیر از هویت دینی و فرهنگی جامعه ایرانی تبدیل شود.
در این میان، بسیاری از اندیشمندان و علمای دینی بر این باورند که بخش قابل توجهی از ارزشها و باورهای اجتماعی در ایران از آموزههای امام رضا(ع) الهام گرفته است. از تأکید بر کرامت انسانها گرفته تا ترویج علم، گفتوگو و همزیستی، همه از عناصر مهمی هستند که در سیره رضوی دیده میشوند و در شکلگیری فرهنگ دینی جامعه ایرانی نقش داشتهاند.
فرهنگ ایران عمیقاً با معارف رضوی گره خورده است
حجت الاسلام هادی صاحبقرانی، مدیرکل تبلیغات اسلامی خراسان رضوی در گفتگو با خبرنگار مهر با تأکید بر نقش محوری فرهنگ رضوی در هویت دینی و فرهنگی ایران اظهار کرد: فرهنگ ایران عمیقاً با معارف رضوی گره خورده است.
مدیرکل تبلیغات اسلامی خراسان رضوی بیان کرد: حضور مرقد مطهر امام رضا(ع) در ایران، این سرزمین را به محور فرهنگ شیعی و جریان مقاومت در جهان اسلام تبدیل کرده است.
وی با اشاره به پیوند عمیق فرهنگ ایرانی با معارف اهلبیت(ع) بیان کرد: با دقت در ارتباط میان فرهنگ ایران و فرهنگ و معارف رضوی، بهروشنی میتوان وابستگی و پیوند همهجانبه فرهنگ ایرانی با این معارف نورانی را مشاهده کرد.
صاحبقرانی افزود: بیجهت نیست که امروز بسیاری از مردم ایران به تعبیر «ایرانِ امام رضا(ع)» باور دارند و آن را بخشی از هویت فرهنگی و معنوی این سرزمین میدانند.
مدیرکل تبلیغات اسلامی خراسان رضوی ادامه داد: هنگامی که امام خمینی(ره) از مشهد به عنوان مرکز ایران یاد میکنند و رهبر معظم انقلاب نیز بارها بر جایگاه والای زیارت امام رضا(ع) و عظمت این بارگاه ملکوتی تأکید داشتهاند، این مسئله نشاندهنده اهمیت و عمق فرهنگ رضوی در حیات دینی و اجتماعی جامعه ایرانی است.
وی خاطرنشان کرد: تأکید مراجع عظام تقلید و علمای بزرگ شیعه بر ترویج فرهنگ رضوی و خدمت به آن نیز گواه دیگری بر جایگاه برجسته این فرهنگ در میان مسلمانان و شیعیان است.
صاحبقرانی با اشاره به جایگاه ایران در جهان تشیع گفت: حضور مرقد مطهر امام رضا(ع) و حضرت فاطمه معصومه(س) در ایران اسلامی، این سرزمین را به کانون تشیع و امالقرای جهان شیعه تبدیل کرده و شکلگیری جریان مقاومت نیز در همین بستر معنوی قابل تحلیل است.
مدیرکل تبلیغات اسلامی خراسان رضوی بیان کرد: این رخداد تاریخی را میتوان حماسهای بزرگ دانست؛ حماسهای که با حضور یک امام و خواهر بزرگوارش در ایران رقم خورد و به نوعی یادآور حماسه کربلاست، با این تفاوت که کربلای ایران در پناه امام رضا(ع) با حضور شیعیانی مقاوم و استوار ادامه یافته است.
وی تأکید کرد: ملت ایران امروز با الهام از معارف اهلبیت(ع) تلاش میکند زیباییهای کلام ائمه اطهار(ع) و فرهنگ ناب اسلامی را در سطح جهانی معرفی کند.
صاحبقرانی ادامه داد: «ایرانِ امام رضا(ع)» از دریای معارف محمدی و علوی ریشه گرفته، با حماسه حسینی شور و حرکت یافته و با دانش و معرفت جعفری و هدایت رضوی در سرزمین مردان و زنانی شکل گرفته که با روحیهای زینبگونه در مسیر آرمانهای اهلبیت(ع) گام برمیدارند.
مدیرکل تبلیغات اسلامی خراسان رضوی اظهار کرد: ایران با تکیه بر سرمایههای عظیم معنوی و فرهنگی خود و در سایه کرامت و مهربانی امام رئوف(ع)، بتواند زمینهساز پیوند عمیقتر جامعه با آرمانهای اهلبیت(ع) و در نهایت تعجیل در فرج حضرت ولیعصر(عج) باشد.
دهه کرامت؛ فرصتی برای تبیین معارف اهلبیت
حجتالاسلام محمد ابراهیم روشنضمیر، دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی، در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به جایگاه دهه کرامت در فرهنگ دینی جامعه شیعه اظهار کرد: شیعیان در طول تاریخ از مناسبتهایی چون ولادت ائمه(ع) برای معرفی فرهنگ تشیع و معارف اسلام ناب بهره بردهاند و دهه کرامت نیز فرصتی ارزشمند برای اظهار محبت به اهلبیت(ع) و تبیین آموزههای آنان در جامعه امروز است.
دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی در تشریح جایگاه «هفته و دهه کرامت» در تقویم فرهنگی و دینی جامعه بیان کرد: یکی از ویژگیهای جامعه شیعی در طول تاریخ این بوده است که از فرصتهای پیشآمده نهایت استفاده را برای معرفی فرهنگ تشیع و آموزههای اسلام اصیل و ناب به کار گرفته است.
وی افزود: در فرهنگ دینی ما به شکل امروزین چیزی تحت عنوان سالگرد تولد وجود نداشت، اما شیعه این مناسبتها را به فرصتی برای معرفی معارف اهلبیت(ع) و ابراز محبت به آنان تبدیل کرد. بر همین اساس، فاصله میان ولادت حضرت فاطمه معصومه(س) و امام رضا(ع) به عنوان «دهه کرامت» نامگذاری شد تا از این فرصت برای اظهار محبت به اهلبیت(ع) که مورد قبول همه فرق اسلامی است ـ با وجود برخی اختلافات ـ و نیز برای تبیین معارف اهلبیت(ع) استفاده شود.
روشنضمیر در ادامه درباره نسبت «کرامت انسانی» با سیره امام رضا(ع) تصریح کرد: در سیره امام رضا(ع) که به اجبار از عراق به ایران منتقل شد، نشانههای متعددی از توجه به کرامت انسانی دیده میشود. برخوردهای ایشان در طول این سفر و در مواجهه با مردم، در منابع و مقالات متعدد مورد بررسی قرار گرفته است.
دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی به یک روایت مشهور اشاره کرد و گفت: در ماجرایی نقل شده است که امام رضا(ع) سفره را برای همه افراد، از جمله خدم و غلامان، پهن میکردند و همه بر سر یک سفره مینشستند. هنگامی که فردی اعتراض میکند و پیشنهاد میدهد برای آنان سفره جداگانهای پهن شود، امام(ع) با شدت برخورد کرده و میفرمایند: این چه سخنی است که میگویی؟ همه ما انسان هستیم، پدر و مادر همه ما یکی است و از نسل آدم(ع) هستیم.
وی ادامه داد: امام رضا(ع) در سیره خود این حقیقت را نشان دادند که کرامت انسانی در اسلام از اهمیت بالایی برخوردار است. این رفتار بهویژه در مواجهه امام با ایرانیان و نیز در برابر جریانهایی که تلاش میکردند عرب را بر عجم برتر جلوه دهند، اهمیت بیشتری پیدا میکند. امام(ع) این نگاه جاهلی را خنثی کرده و بر برابری انسانها تأکید کردند.
روشن ضمیر مهمترین ویژگی اخلاقی امام رضا(ع) را «حفظ وحدت و انسجام جامعه اسلامی» دانست و گفت: در منابع اخلاقی و روایی، هر آنچه از سیره امام رضا(ع) نقل شده برای جامعه امروز ما ضروری است، اما در شرایط کنونی، یکی از مهمترین آموزهها تأکید ایشان بر وحدت امت اسلامی است.
دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی افزود: امام رضا(ع) در سیره خود، شیعیان و مسلمانان را از تفرقه، اختلاف، تشدد و نزاع به شدت نهی میکردند. اگرچه وحدت همواره یک اصل مهم در جامعه اسلامی بوده است، اما امروز که با هجمههای گسترده مواجه هستیم، اهمیت این وحدت بیش از گذشته آشکار شده است.
وی همچنین درباره شیوههای معرفی سیره امام رضا(ع) برای نسل جوان گفت: نسل امروز، نسلی پیچیده است؛ ارتباط با آن هم دشوار و هم نیازمند ظرافتهای خاص است. یکی از ویژگیهای این نسل کمحوصلگی و عدم تمایل به مطالعه و وقتگذاری برای متون طولانی است.
روشن ضمیر افزود: بنابراین لازم است معارف و سیره امام رضا(ع) به زبان روز و ساده به نسل جدید منتقل شود. اگر در گذشته ابزارهایی مانند کتیبهها، نوشتهها و متون در اماکن مذهبی برای انتقال مفاهیم دینی مؤثر بود، امروز باید از این روشها عبور کرد و از ابزارهای نوین بهره گرفت.
دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی تأکید کرد: استفاده از فضای مجازی، پیامهای کوتاه و ظرفیتهای رسانهای جدید در کنار صبر و مدارا با نسل جوان، برای انتقال مفاهیم دینی بسیار ضروری است؛ هرچند این مسیر دشواریهای خاص خود را نیز دارد.
سیره رضوی؛ الگویی از کرامت انسانی و وحدت برای جامعه امروز
محمد اسلامی، کارشناس حوزه و دانشگاه در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به جایگاه امام رضا(ع) در فرهنگ اسلامی اظهار کرد: سیره رضوی با تأکید بر کرامت انسان، گفتگو و حفظ وحدت امت اسلامی، میتواند الگویی راهگشا برای جامعه امروز باشد.
کارشناس حوزه و دانشگاه با اشاره به جایگاه امام رضا(ع) در فرهنگ شیعی بیان کرد: حضور مرقد مطهر امام رضا(ع) در ایران سبب شده است که فرهنگ رضوی به بخش جداییناپذیر هویت دینی و فرهنگی ایرانیان تبدیل شود و بسیاری از ارزشهای اجتماعی و معنوی جامعه ما از همین سرچشمه الهام بگیرد.
وی افزود: اگر به سیره و رفتار امام رضا(ع) نگاه کنیم، یکی از برجستهترین ویژگیها تأکید ایشان بر کرامت انسانی است. در روایتهای تاریخی آمده است که امام(ع) حتی در زندگی روزمره نیز به این اصل پایبند بودند و همه انسانها را فارغ از جایگاه اجتماعی در کنار یکدیگر مینشاندند و بر برابری انسانها تأکید میکردند.
اسلامی ادامه داد: سیره امام رضا(ع) همچنین سرشار از آموزههایی درباره گفتگو و تعامل با اندیشههای مختلف است. مناظرات علمی و گفتوگوهای ایشان با دانشمندان و پیروان ادیان گوناگون نشان میدهد که فرهنگ رضوی بر پایه عقلانیت، استدلال و احترام به مخاطب شکل گرفته است.
کارشناس حوزه و دانشگاه با اشاره به شرایط امروز جهان اسلام گفت: یکی از مهمترین پیامهای سیره رضوی برای جامعه امروز، تأکید بر وحدت و انسجام مسلمانان است. امام رضا(ع) همواره پیروان خود را از اختلاف و نزاع دور میکردند و بر همدلی و همگرایی میان مسلمانان تأکید داشتند؛ موضوعی که در شرایط کنونی بیش از گذشته اهمیت دارد.
وی خاطرنشان کرد: معرفی سیره و معارف امام رضا(ع) به نسل جوان نیازمند استفاده از زبان و ابزارهای نوین است و رسانهها، فضای مجازی و تولید محتوای کوتاه و قابل فهم میتوانند نقش مهمی در انتقال این معارف ایفا کنند تا فرهنگ رضوی بیش از پیش در زندگی فردی و اجتماعی مردم جاری شود.
کرامت انسانی یکی از مهمترین محورهای رفتاری امام رضا(ع) بوده است. رفتارهایی همچون نشاندن همه افراد بر سر یک سفره یا تأکید بر برابری انسانها، پیام روشنی از نگاه انسانی و عدالتمحور آن حضرت ارائه میدهد؛ نگاهی که میتواند در دنیای امروز نیز الهامبخش باشد.
در کنار این اصل، تأکید امام رضا(ع) بر گفتوگو و تعامل علمی با اندیشههای مختلف نیز از دیگر ابعاد مهم سیره رضوی است. مناظرات علمی و شیوه استدلال آن حضرت نشان میدهد که فرهنگ رضوی بر پایه عقلانیت، احترام به مخاطب و جستوجوی حقیقت شکل گرفته است؛ رویکردی که در جامعه امروز نیز میتواند به تقویت فهم دینی و کاهش تنشهای فکری کمک کند.
بازخوانی سیره رضوی، بهویژه برای نسل جوان، ضرورتی جدی دارد؛ نسلی که برای آشنایی با معارف دینی به زبان و ابزارهای جدید نیازمند است. بهرهگیری از ظرفیت رسانهها و فضای مجازی برای انتقال این آموزهها میتواند زمینهای فراهم کند تا فرهنگ رضوی بیش از پیش در زندگی فردی و اجتماعی جامعه جاری شود.
نظرات کاربران