به گزارش خبرگزاری تسنیم از ساری، در ماه رمضان انسان میان سکوت سحر و روشنای افطار، هم به خویشتن نزدیکتر میشود و هم دست نیازمندان را گرمتر میفشارد.
رمضان از راه رسیده و با خود نسیمی از آرامش و بیداری آورده است؛ ماهی که در آن، دلها فرصت خانهتکانی پیدا میکنند و روح انسان از غبار روزمرگی فاصله میگیرد. روزه، تنها امساک از خوردن و آشامیدن نیست؛ تمرینی است برای مهار نفس، برای اندیشیدن به آنچه هستیم و آنچه باید باشیم.
در این ماه، سفرهها سادهتر اما دلها گستردهتر میشود. توجه به محرومان، رسیدگی به نیازمندان و درک طعم گرسنگی، انسان را به فهمی عمیقتر از مسئولیت اجتماعی میرساند. رمضان، فصل بازگشت به خویشتن است؛ زمانی برای تقویت ایمان، بازسازی اراده و آغاز مسیری نو در بالندگی فردی و جمعی.
ماه رمضان، ماه رشد و تعالی است؛ فرصتی طلایی برای آنکه انسان در آیینه دل خویش بنگرد، کاستیها را بشناسد و با نوری تازه، قدم در راهی روشنتر بگذارد.
خانم ابراهیمی استاد حوزه در یادداشتی به تسنیم در خصوص زوایای مختلف سیر و سلوک این ماه سخن گفتهاند:
ماه رمضان، آغاز سال تربیتی و فرصتهای طلایی خودسازی
ماه رمضان؛ آغاز سال روح به شمار میآید
در روایات داریم که ماه رمضان آغاز سال است و به تعبیر روایت، «أوَّلُ سَنَةٍ».
شاید منظور این باشد که آغاز سالِ تربیتی و خودسازی است، نه آغاز سال طبیعی و مالی. همانگونه که طبیعت در بهار تازه میشود و دارایی انسان در آغاز سال خمسی پاک و تطهیر میگردد، ماه رمضان نیز آغاز سال روح است؛ یعنی اولِ سالِ جان و معنویت، نه سال طبیعت و نه سال مال. چون روح انسان در این ماه پاک میشود، از آن به «اول سنه» تعبیر شده است.
در بیان عظمت ماه مبارک رمضان، پیغمبر اکرم (ص) فرمودند: «لَوْ یَعْلَمُ الْعَبْدُ مَا فِی رَمَضَانَ لَوَدَّ أَنْ یَکُونَ رَمَضَانُ السَّنَةَ»؛ اگر بنده ارزش ماه رمضان را میدانست، آرزو میکرد که سراسر سال رمضان باشد.
ماه نزول کتابهای آسمانی
همه کتابهای آسمانی در ماه رمضان نازل شدهاند. قرآن که مشهور است: «شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِی أُنزِلَ فِیهِ الْقُرْآن» (بقره، 185).
پیامبر (ص) فرمودند: همهی کتابهای آسمانی در ماه رمضان نازل شدهاند. در روایتی که منبعش قوی است و در کافی و وسائل الشیعه نقل شده، نبی مکرم اسلام (ص) فرمودند: تورات، ششم ماه رمضان بر حضرت موسی (ع) نازل شد؛ دوازدهم ماه رمضان، انجیل بر حضرت عیسی (ع)؛ هیجدهم ماه رمضان، زبور بر حضرت داود (ع)؛ و بیستوسوم ماه رمضان، نزول قرآن صورت گرفت.
در روایت از امام صادق (ع) آمده است: «نَزَلَتِ التَّوْرَاةُ فِی سِتٍُ مَضَیْنَ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ، وَ نَزَلَ الإِنْجِیلُ فِی اثْنَتَیْ عَشْرَةَ مَضَتْ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ، وَ نَزَلَ الزَّبُورُ فِی لَیْلَةِ ثَمَانَ عَشْرَةَ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ، وَ نَزَلَ الْفُرْقَانُ فِی لَیْلَةِ الْقَدْر».
این ماه، ماه نزول کتب آسمانی، ماه نزول قرآن و ماه گسترش پیامهای الهی است؛ ماه باز شدن درهای رحمت و بسته شدن درهای عذاب.
ضرورت بهرهگیری از فرصتهای ماه رمضان
بنابراین باید همهی ما از فرصتهای ماه مبارک رمضان استفاده کنیم؛ زیرا در این ماه، فرصتهای استثنایی وجود دارد که از آنها میتوان به عنوان فرصتهای طلایی یاد کرد. کسی در این ماه به موفقیت میرسد که این فرصتها را بشناسد و بهتر از وقت خود استفاده کند. برخی از این فرصتها عبارتند از: 1. فرصت آشتی با خدا.
رمضان، ماه آشتی با خداوند است. البته همیشه درهای رحمت الهی و توبه او به روی انسان باز است: «قُلْ یا عِبادِیَ الَّذِینَ أَسْرَفُوا عَلى أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ یَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِیعاً إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ، وَ أَنِیبُوا إِلى رَبِّکُمْ وَ أَسْلِمُوا لَهُ مِنْ قَبْلِ أَنْ یَأْتِیَکُمُ الْعَذابُ ثُمَّ لا تُنْصَرُونَ».
فرصت استثنایی ماه رمضان این است که هر کس با خدا قهر بوده، زمینه و سراشیبی آشتی با خدا در روح او فراهم میشود؛ خوشا به حال کسانی که در این فرصت با خدا آشتی میکنند.
پیامبر اکرم (ص) در خطبه شعبانیه میفرمایند: «أَیُّهَا النَّاسُ! إِنَّ أَبْوَابَ الْجِنَانِ فِی هَذَا الشَّهْرِ مُفَتَّحَةٌ، فَاسْأَلُوا رَبَّکُمْ أَنْ لَا یُغَلِّقَهَا عَلَیْکُمْ، وَ أَبْوَابَ النِّیرَانِ مُغَلَّقَةٌ، فَاسْأَلُوا رَبَّکُمْ أَنْ لَا یُفَتِّحَهَا عَلَیْکُمْ، وَ الشَّیَاطِینَ مَغْلُولَة ٌ، فَاسْأَلُوا رَبَّکُمْ أَنْ لَا یُسَلِّطَهَا عَلَیْکُم».
ای مردم! در این ماه درهای بهشت به روی شما باز است؛ از خدا بخواهید که آنها را بر شما نبندد. درهای جهنم بسته است؛ از پروردگارتان بخواهید که آنها را بر شما باز نکند. شیاطین در زنجیرند؛ از خدایتان بخواهید تا دوباره بر شما مسلط نگردند.
همچنین ایشان میفرمایند: «أَیُّهَا النَّاسُ! إِنَّ أَنْفُسَکُمْ مَرْهُونَةٌ بِأَعْمَالِکُمْ، فَکُفُّوهَا بِاسْتِغْفَارِکُمْ، وَ ظُهُورُکُمْ ثَقِیلَةٌ مِنْ أَوْزَارِکُمْ، فَخَفِّفُوا عَنْهَا بِطُولِ سُجُودِکُم».
ای مردم! نفس شما در گرو کردار شماست؛ آن را با استغفار آزاد کنید. پشت شما از بار گناهان سنگین است؛ آن را با سجدههای طولانی سبک کنید.
ممکن است در این ماه، غفران الهی شامل همهی افراد بشود؛ اما بعضیها فرصتسوز هستند.
حضرت رسول خدا (ص) دربارهی این افراد میفرمایند: «فَإِنَّ الشَّقِیَّ مَنْ حُرِمَ غُفْرَانَ اللهِ فِی هَذَا الشَّهْرِ الْعَظِیمِ».
شقی کسی است که در این ماه بزرگ، از مغفرت خداوند محروم بماند.
آری، ماه رمضان، ماه آشتی با خداست؛ و اگر کسی به هر دلیلی ارتباطش با خدا کمرنگ شده، در این ماه نباید این فرصت طلایی را از دست بدهد. خدا میداند چه تعداد انسانها در این ماه با خدا آشتی کرده و آمرزیده شدهاند.
2. فرصت تقویت اراده و تصمیمگیری
یکی از مشکلات مهم جامعه امروز، «ضعف اراده و تصمیمگیری» است. گاهی برخی افراد میگویند: «من میدانم بداخلاق هستم؛ اما نمیتوانم بر بداخلاقیام غلبه کنم. نباید اعتیاد داشته باشم، نباید ناسزا بگویم، ولی نمیتوانم، نمیشود».
در بسیاری از گرفتاریها، ریشه در ضعف اراده است.
ماه رمضان، ماه تقویت اراده است. یکی از نیازهای طبیعی و اولیه انسان، غذا و آب است؛ ما به اینها بسیار نیازمندیم. امّا در این ماه، تمرین نخوردن و ننوشیدن میکنیم؛ حتی یک نوجوان یا بچههای کمسن و سال، خصوصاً در هوای گرم، نزدیک به 14 یا 15 ساعت طاقت میآورند. کسی که سیگار را با سیگار روشن میکرده، اکنون 14 تا 15 ساعت خود را کنترل میکند؛ این یعنی تقویت اراده، و این یک فرصت طلایی برای انسانهاست.
امام صادق (ع) در تفسیر آیهی شریفهی «وَ اسْتَعِینُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ» فرمودند: «صبر، همان روزه است».
آن حضرت در روایت دیگری فرمودند: «اَلصَّوْمُ جُنَّةٌ مِن آفاتِ الدُّنْیا وَ حِجابٌ مِن عَذابِ الآخِرَة».
روزه، سپری در برابر آفتهای دنیا و پردهای در برابر عذاب آخرت است.
روزی پیامبر اسلام (ص) به همراه اصحابشان از بیابانی عبور میکردند. آن حضرت فرمودند: «توقف کنید.» توقف کردند. سپس فرمودند:
«الان کسی نزد ما میرسد که سه روز است شیطان بر او نفوذ نکرده و بر او راه نیافته است».
همه چشمها به بیابان دوخته شد. ناگهان مرد عرب لاغراندامی، با چشمانی به گودی نشسته، بر شتری نحیف از دور پیدا شد. وقتی نزدیک اصحاب رسید، پرسید: پیامبر کیست؟ حضرت را به او نشان دادند. عرض کرد: «یا رسول الله! سه روز است تصمیم گرفتهام مسلمان شوم؛ سه روز است تصمیم گرفتهام شرک و بتپرستی را کنار بگذارم؛ در به در دنبال شما میگردم تا به مدینه بیایم. اکنون شما را در این بیابانها یافتم».
شهادتین گفت و عرض کرد: «آقا جان! چه کنم؟»
فرمود: «نمازت را بخوان، ماه رمضان روزه بگیر، حج بیتالله را اگر در عمرت مستطیع شدی به جا آور، زکات مالت را بده و مالت را پاک نگه دار؛ اینها وظایفی است که بر عهدهی توست.»
عرض کرد: «یا رسول الله! همینها برای من کافی است.» سپس خداحافظی کرد و رفت.
حضرت نیز به راه ادامه دادند. بعد از مدتی، پیامبر ایستادند و فرمودند: «برگردید؛ این شخص از دنیا رفت».
اصحاب علت را پرسیدند. فرمود: «شترش در چالهای گیر کرد، او از بالای شتر سقوط کرد و سرش به سنگ بزرگی خورد و در دم جان داد».
نبی مکرم، اصحاب را کنار بدن او آوردند، خیمه زدند و فرمودند: «کسی وارد نشود.» بدن را داخل خیمه بردند، غسل دادند و کفن کردند.
یکی از یاران میگوید: وقتی پیامبر بیرون آمد، دیدیم از تمام پیشانی حضرت عرق میریزد. پرسیدیم: «یا رسول الله! چه شده است؟» فرمود:
«آنقدر فرشته آمده بود تا بر او سلام و درود بفرستد؛ او با یک دنیا سلام و تحیت وارد بهشت شد».
این نمونهای از تصمیم و اراده واقعی است که در ماه رمضان میتواند در انسان تقویت شود.
3. فرصت برنامهریزی و ایجاد نظم
یکی دیگر از مشکلات زندگی بسیاری از ما، «عدم برنامهریزی و بینظمی» است. ماه رمضان دو «ورود و خروج» منظم دارد که همه آن را رعایت میکنند: ورود به ماه و اعلام آغاز رمضان ،خروج از ماه و عید فطر.
در سحرهای این ماه، مشغول خوردن غذا میشوی، ناگهان آن را کنار میگذاری و میگویی: «اذان شد.» از تشنگی به خودت میپیچی، اما آب نمیخوری و میگویی: «باید افطار شود.» این، تمرین عملی نظم و التزام به وقت است.
چه خوب است در این ماه، برنامهی ویژه داشته باشیم. حضرت امام خمینی (ره) توجه ویژهای به ماه رمضان داشتند؛ به گونهای که ملاقاتهایشان را در ماه رمضان تعطیل میکردند و به دعا، تلاوت قرآن و عبادت میپرداختند.
از جمله برنامههای ویژهی ایشان در ماه مبارک رمضان، عبادت و تهجد شبانه بود. یکی از محافظان بیت میگوید: در یکی از شبهای ماه مبارک رمضان، نیمهشب برای انجام کاری ناچار شدم از جلوی اتاق امام عبور کنم. هنگام عبور متوجه شدم که امام، زار زار گریه میکنند؛ هقهق گریهی امام که در فضا پیچیده بود، به شدت مرا تحت تأثیر قرار داد؛ که چگونه امام در آن وقت شب با خدای خویش راز و نیاز میکند.
به گفته ساکنان بیت حضرت امام خمینی (ره)، آخرین ماه رمضان دوران زندگی امام، از ماههای رمضان دیگر متفاوت بود؛ به گونهای که ایشان همیشه برای خشک کردن اشک چشمشان دستمالی همراه داشتند، امّا در آن ماه رمضان، حولهای نیز همراه برمیداشتند تا هنگام نمازهای نیمهشبشان از آن استفاده کنند.
امام خمینی (ره) توجه خاصی به قرآن داشتند؛ بهگونهای که نقل شده روزی هفت بار قرآن میخواندند، و در ماه رمضان یکی از همراهان امام در نجف گفته است: امام خمینی در ماه مبارک رمضان، هر روز ده جزء قرآن میخواندند؛ یعنی در هر سه روز یک بار قرآن را ختم میکردند.
چه خوب است زندگی ما نیز چنین باشد؛ سحرخیزیمان سر وقت انجام شود، نماز اول وقت با نظم اقامه گردد، و برنامهی خانوادگیمان روی نظم باشد. در رمضان، با این فرصت طلایی میتوان برنامهریزی و نظم را در زندگی گسترش داد.
4. فرصت پیوند با ولایت
ماه مبارک رمضان، فرصت مناسبی برای پیوند و تقویت ارتباط با اهلبیت (ع) است؛ زیرا تمام اعمال ما در گرو محبت و ارتباط با آن بزرگواران است. زراره از امام باقر (ع) نقل کرده است که فرمودند: «بُنِیَ الإسْلامُ عَلی خَمْسَةَ أَشْیاءَ: عَلَی الصَّلاةِ، وَ الزَّکاةِ، وَ الحَجِّ، وَ الصَّومِ، وَ الوَلایَةِ؛ اسلام بر پنج چیز بنا شده است: نماز، زکات، حج، روزه و ولایت».
زراره پرسید: کدام یک از این پنج پایه برتر است؟ فرمودند: «اَلْوَلایَةُ أَفضَلُ لِأَنَّها مِفْتاحُهُنَّ وَ الْوَالِی هُوَ الدَّلیلُ عَلَیْهِنَّ؛ ولایت اهلبیت (ع) افضل است؛ زیرا ولایت، کلید بقیه اعمال و برنامههای اسلام است و ولیّ راستین، راهنمای انجام سایر ارکان است».
در دعای روز بیستوپنجم ماه مبارک رمضان، برای تکمیل عبادات، از درگاه ربوبی خواستار تقویت محبت اهلبیت (ع) میشویم و آرزو میکنیم از دوستداران آنها باشیم: «اَللّهُمَّ اجْعَلْنی مُحِبّاً لِأوْلِیائِکَ، وَ مُعادِیاً لِأعْدائِکَ، مُسْتَنّاً بِسُنَّةِ خاتَمِ أَنْبِیائِکَ؛ خدایا! مرا از دوستان اولیای خود و از دشمنان دشمنانت و از پیروان سنت خاتم پیامبرانت (ص) قرار بده».
مؤمنان در شبهای احیای ماه رمضان، اسامی ائمه (ع) را بر زبان جاری میکنند، در مجالس مینشینند، روضه میشنوند و اشک میریزند؛ این بهترین فرصت برای نزدیک شدن به اهلبیت (ع) است. ماه رمضان، ماه امام زمان (عج) است.
اینکه در شب اول ماه رمضان، نیمهی ماه، آخر ماه و در شبهای قدر، زیارت امام حسین (ع) مستحب است و در روایات آمده که هر کس در ماه رمضان به زیارت امام حسین (ع) برود، گویا با همهی انبیا مصافحه کرده است، همه نشان از پیوند با ولایت دارد.
شهید مطهری (ره) ارادت ویژهای به مرحوم علامه طباطبایی (ره) داشت. وقتی علت را از او پرسیدند، فرمود: علامه طباطبایی صفات برجستهای دارد، یکی از آنها این است که ایشان هر افطار که میآمد، ابتدا ضریح حضرت معصومه (س) را میبوسید، بعد به منزل میرفت و افطار میکرد؛ در تمام روزهای ماه رمضان دیدم که علامه، افطارش را با بوسه بر ضریح حضرت معصومه (س) آغاز میکند
این نمونهای زیبا از پیوند عملی با ولایت و محبت اهلبیت (ع) در ماه رمضان است.
ماه رمضان، آغاز سال تربیتی و روحی انسان، ماه نزول کتابهای آسمانی، و میدان بهرهبرداری از فرصتهای طلایی است: فرصت آشتی با خدا، فرصت تقویت اراده و تصمیمگیری، فرصت برنامهریزی و ایجاد نظم در زندگی و فرصت تعمیق پیوند با ولایت و اهلبیت (ع)
خوشا آنان که این ماه را به «سالِ تازهی روح» تبدیل میکنند و تا رمضان بعد، آثار آن را در زندگی خود حفظ میکنند.
فاطمه ابراهیمی استاد حوزه
انتهای پیام/
نظرات کاربران