خبرگزاری تسنیم؛ گروه اقتصادی ــ فناوری هستهای در اذهان عمومی اغلب با نیروگاههای برق یا کاربردهای نظامی تداعی میشود، درحالیکه یکی از صلحآمیزترین و حیاتیترین کاربردهای این دانش در قلب مزارع و مراتع جهان نهفته است. تکنیک حشرات عقیم (SIT) که به عنوان یک روش کنترل بیولوژیک شناخته میشود، از پرتوهای یونیزان برای مدیریت جمعیت آفات و ناقلین استفاده میکند. این فناوری که ریشه در تحقیقات دهه 1950 میلادی دارد، امروزه به عنوان ستون فقرات امنیت زیستی در صنعت دامپروری مطرح است. پشهها به عنوان ناقلین اصلی بیماریهایی که سالانه میلیونها رأس دام را به کام مرگ میکشانند، هدف اصلی این پژوهش هستند.
بیشتر بخوانید
هستهای در کشاورزی ــ 68 | کاربرد فناوری هستهای در کنترل کنه و سفیدبالک گلخانهایهستهای در کشاورزی ــ 69 |کاربرد فناوری هستهای در بهینهسازی مصرف کود کشاورزی
ضرورت پرداختن به این موضوع از آنجا ناشی میشود که روشهای سنتی کنترل ناقلین، بهویژه استفاده گسترده از حشرهکشها، با بنبستهای زیستمحیطی و بیولوژیک روبهرو شدهاند. فناوری هستهای با ارائه یک راهکار بصورت هدفمند، تنها گونههای ناقل را هدف قرار داده و تعادل اکولوژیک را بهخوبی حفظ میکند. یادداشت حاضر با نگاهی استراتژیک، ابعاد مختلف استفاده از اشعه گاما و ایکس را در عقیمسازی پشهها بررسی کرده و نقش آن را در کاهش بار بیماریهای دامی تحلیل مینماید. آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA) به همراه سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO)، دهههاست که برای بومیسازی این فناوری در کشورهای در حال توسعه تلاش میکنند.
در این مسیر، درک مفاهیمی همچون دوزیمتری، رقابتپذیری بیولوژیک و مدیریت یکپارچه آفات در سطح منطقه (AW-IPM) الزامی است. پشهها هم باعث کاهش بازدهی تولید گوشت و شیر میشوند، و هم بهواسطه انتقال پاتوژنها، هزینههای درمانی سنگینی را به دامداران تحمیل میکنند. فناوری هستهای با نفوذ به لایههای زیرین فیزیولوژی حشره، توان تولیدمثلی آن را از بین برده و بدون بر جای گذاشتن هیچگونه ردی از مواد رادیواکتیو در طبیعت، جمعیت آفت را بهسرعت به زیر آستانه اقتصادی میرساند.
امنیت پروتئین و بحران ناقلین: ضرورت استراتژیک کنترل پشهها
امنیت غذایی جهان بهشدت به سلامت دامها وابسته است. بیماریهای منتقل شده توسط پشهها، مانند تب دره ریفت (RVF)، انسفالیت و بیماری بلوزبان، هم باعث مرگومیر مستقیم دام میشوند، و هم با ایجاد سقط جنین و نقصهای مادرزادی، نسلهای آینده گله را نیز تهدید میکنند. از دیدگاه یک استراتژیست هستهای، کنترل این ناقلین یک مسئله پدافند غیرعامل در حوزه کشاورزی محسوب میشود. پشهها بهواسطه قدرت جابجایی بالا و تکثیر سریع، میتوانند بصورت اپیدمیک در مناطق وسیع گسترش یافته و کل زنجیره تأمین پروتئین را با بحران روبهرو کنند.
تأثیر پشهها بر دامپروری فراتر از انتقال بیماری است؛ گزشهای مداوم باعث ایجاد استرس شدید در دام شده که نتیجه آن کاهش اشتهای حیوان، افت وزن و کاهش معنادار تولید شیر در گاوهای شیری و بزها است. این وضعیت درحالیکه جهان با کمبود منابع آب و علوفه دستوپنجه نرم میکند، بهرهوری صنعت کشاورزی را بهشدت کاهش میدهد. در ایالاتی مانند فلوریدا، پشهها ناقل ویروس نیل غربی و انسفالیت اسبی شرقی هستند که تهدیدی دائمی برای اسبها و سایر احشام بهشمار میروند.
علاوه بر این، تغییرات اقلیمی باعث شده است که زیستگاه پشهها بهسرعت گسترش یابد و گونههای ناقل به مناطقی نفوذ کنند که پیش از این پاک تلقی میشدند. این گسترش جغرافیایی، ضرورت استفاده از تکنولوژیهای مقیاسپذیری همچون SIT را دوچندان کرده است. سمپاشیهای موضعی دیگر قادر به مهار جمعیتهای میلیاردی پشهها در تالابها و مراتع وسیع نیستند. فناوری هستهای با هدف قرار دادن توان باروری حشره، راهکاری پایدار ارائه میدهد که برخلاف سموم، با گذشت زمان کارآمدتر میشود، زیرا با کاهش جمعیت وحشی، نسبت حشرات عقیم به وحشی افزایش یافته و اثرگذاری روش بصورت تصاعدی بالا میرود.
اصول بنیادی و مکانیسم عملکرد SIT
تکنیک حشرات عقیم بصورت علمی بر پایه القای جهشهای کشنده در سلولهای جنسی حشرات استوار است. در این فرایند، پشههای نر در معرض پرتوهای یونیزان قرار میگیرند که منجر به شکستگیهای تصادفی در رشتههای دیانای (DNA) اسپرم میشود. هنگامی که این نرهای عقیم شده با مادههای وحشی در طبیعت جفتگیری میکنند، لقاح انجام میشود، اما به دلیل آسیبهای کروموزومی شدید، جنین در داخل تخم رشد نکرده و از بین میرود. این روش بهطرز هوشمندانهای از غریزه جفتگیری خود حشره برای نابودی جمعیت استفاده میکند.
نکته کلیدی در این فناوری، تعیین دقیق دوز پرتوتابی است. دوز باید بهگونهای انتخاب شود که عقیمی کامل (معمولاً بالای 99 درصد) ایجاد گردد، اما درعینحال بهشدت مراقب بود که حشره دچار ضعف فیزیولوژیک نشود. اگر پرتوتابی بیش از حد باشد، پشه نر توانایی پرواز، ردیابی مادهها و رقابت جنسی با نرهای وحشی را از دست میدهد. در پشههای آئدس، دوزی بین 35 تا 50 گری (Gy) به عنوان محدوده بهینه شناخته میشود. این فرآیند بصورت فیزیکی انجام میشود و هیچ ماده شیمیایی یا دستکاری ژنتیکی پایداری (مانند تراریخته) در آن دخیل نیست، به همین دلیل SIT یک روش کنترل بیولوژیک کلاسیک و ایمن محسوب میشود.
این فناوری بصورت کاملاً اختصاصی عمل میکند؛ یعنی نرهای عقیم یک گونه، تنها با مادههای همان گونه جفتگیری کرده و هیچ تأثیری بر سایر حشرات مفید یا زنجیره غذایی ندارند. این دقت عملکرد، SIT را به یک ابزار جراحی در اکوسیستم تبدیل کرده است که بهجای تخریب کل محیط، تنها عامل بیماریزا را حذف میکند.
مزایای روشهای هستهای بر سموم شیمیایی
تکنیک SIT در مقایسه با روشهای سنتی شیمیایی، یک جهش کوانتومی در مدیریت ناقلین محسوب میشود. مزایای این روش بهگونهای است که آن را برای محیطهای حساس و مزارع ارگانیک بیرقیب ساخته است. نخستین مزیت، «عدم وجود باقیمانده سمی» است. سموم شیمیایی بهسرعت وارد زنجیره غذایی شده و در گوشت و شیر دام تجمع مییابند، اما فناوری هستهای هیچ ماده رادیواکتیو یا شیمیایی در طبیعت باقی نمیگذارد.
مزیت دوم، «هدفمندی مطلق» است. حشرهکشها باعث نابودی دشمنان طبیعی آفات و حشرات مفیدی چون زنبور عسل میشوند، در حالی که SIT تنها بر گونه هدف اثر میگذارد.
مزیت سوم، «کارایی تصاعدی» است؛ سموم در جمعیتهای بالا موثرند اما در جمعیتهای پایین هزینهبر و ناتوان هستند، در حالی که SIT در جمعیتهای پایین به دلیل افزایش احتمال ملاقات نرهای عقیم با مادههای وحشی، بیشترین کارایی را دارد.
همچنین، استفاده از فناوری هستهای به حفظ تنوع زیستی کمک میکند، زیرا از حذف غیرعمدی سایر گونهها جلوگیری مینماید. این روش بهطرز مؤثری با استانداردهای نوین کشاورزی پایدار همخوانی دارد و به برندینگ محصولات دامی به عنوان محصولات «سبز» کمک میکند.
چالشهای لجستیکی و بیولوژیک در مقیاس صنعتی
با وجود تمام مزایا، پیادهسازی SIT در مقیاس وسیع با چالشهای پیچیدهای روبهرو است که نیازمند مدیریت هوشمندانه است. اصلیترین چالش بیولوژیک، «کاهش تناسب جنسی»(Mating Competitiveness) است. فرایند پرورش انبوه و پرتوتابی میتواند باعث شود پشههای نر ضعیفتر از رقبای وحشی خود باشند. برای جبران این مسئله، باید تعداد بسیار بیشتری حشره عقیم رهاسازی شود که این امر هزینههای تولید را بهشدت بالا میبرد.
چالش دوم، «جداسازی جنسیتی در مقیاس صنعتی» است. برای پشهها، جداسازی 100 درصدی نرها از مادهها با روشهای دستی غیرممکن است و خطای ناچیز حتی در حد 1 درصد میتواند منجر به رهاسازی هزاران ماده گزنده شود.
چالش سوم، مسائل لجستیکی و حملونقل است. پشهها موجوداتی بسیار ظریف هستند و انتقال آنها از آزمایشگاههای مرکزی به مناطق دورافتاده روستایی بدون افت کیفیت، نیازمند زنجیره سرد و تجهیزات بستهبندی پیشرفته است.
علاوه بر این، هزینههای ثابت اولیه برای احداث یک مرکز هستهای پرورش حشرات بسیار بالاست و نیازمند تعهد سیاسی طولانیمدت دولتهاست. همچنین، در مناطقی که چندین گونه ناقل بصورت همزمان فعالیت میکنند، SIT باید برای هر گونه بصورت جداگانه طراحی و اجرا شود که این موضوع پیچیدگی عملیاتی را دوچندان میکند. بااینحال، پیشرفتهای اخیر در مهندسی رباتیک و ژنتیک در حال جابجا کردن این مرزها و کاهش محدودیتها هستند.
نقش SIT در رفع بنبست آفتکشها
یکی از بحرانیترین مسائل در کنترل پشههای ناقل، پدیده «مقاومت به حشرهکشها» است. استفاده مداوم از ترکیباتی مانند اورگانوفسفرهها و پیرتروئیدها باعث شده است که جمعیتهای وحشی پشهها بهسرعت جهش یافته و در برابر این سموم مصونیت پیدا کنند. این بنبست بیولوژیک باعث طغیان مجدد بیماریهایی شده است که پیش از این تصور میشد مهار شدهاند. فناوری هستهای با مکانیزمی کاملاً متفاوت وارد میدان میشود که مقاومت در برابر آن عملاً غیرممکن است.
SIT به دلیل اینکه بر پایه اختلال در سطح کروموزومی عمل میکند، تحت تأثیر مکانیسمهای دفاعی آنزیمی پشهها قرار نمیگیرد. در مناطقی مانند فلوریدا، که پشههای Aedes aegypti به اکثر سموم متداول مقاوم شدهاند، استفاده از نرهای عقیم شده با اشعه تنها راهکار باقیمانده برای سرکوب جمعیت است.
تأکید بر این نکته ضروری است که SIT بصورت همافزا با سایر روشها عمل میکند. در یک استراتژی هوشمند، ابتدا با استفاده از سمپاشیهای محدود، جمعیت اولیه پشهها کاهش مییابد و سپس نرهای عقیم برای ریشهکنی بازماندگان رها میشوند. این ترکیب، زنجیره مقاومت را از دو سو مورد حمله قرار میدهد. فناوری هستهای با شکستن این بنبست، به دامداران اطمینان میدهد که حتی در صورت شکست روشهای شیمیایی، ابزاری قدرتمند برای حفاظت از گلههای خود در اختیار دارند.
انقلاب دیجیتال در تأسیسات هستهای: همافزایی هوش مصنوعی و رباتیک
ورود هوش مصنوعی و رباتیک به حوزه SIT، مفاهیم بهرهوری را بهشدت تغییر داده است. یکی از بزرگترین پیشرفتها، سیستم «بینایی ماشین برای تفکیک جنسیتی» است. دستگاههای جدید که توسط شرکتهایی مانند Senecio Robotics توسعه یافتهاند، قادرند در هر ثانیه 300 پشه را اسکن کرده و بر اساس تفاوتهای مرفولوژیک ظریف در شاخکها و شکم، نرها را از مادهها جدا کنند. این فناوری دقت جداسازی را به 99.7 درصد رسانده که برای ایمنی پروژههای دامپزشکی حیاتی است.
هوش مصنوعی همچنین در «بهینهسازی دوز پرتوتابی» نقش ایفا میکند. الگوریتمهای یادگیری عمیق با تحلیل دادههای بیولوژیک شفیرهها (اندازه، سن و شرایط محیطی)، دوز دقیق اشعه را برای هر محموله پیشنهاد میدهند تا بالاترین میزان عقیمی با کمترین آسیب بدنی حاصل شود. علاوه بر این، استفاده از پهپادهای خودران که با دادههای ماهوارهای پایش میشوند، اجازه میدهد رهاسازی پشهها بصورت هوشمند تنها در نقاطی انجام شود که بیشترین فعالیت پشههای وحشی گزارش شده است.
آیندهشناسی و نقش نسل جدید تکنیکهای هستهای
آینده فناوری هستهای در کشاورزی به سوی «دقت حداکثری» و «کاهش هزینهها» حرکت میکند. یکی از رویکردهای نوین، توسعه دستگاههای پرتوتابی کوچک و قابل حمل است که میتوانند در نزدیکی مزارع بزرگ مستقر شوند تا از استرس ناشی از حملونقل طولانیمدت پشهها جلوگیری شود. همچنین، استفاده از «نشانگرهای رادیوایزوتوپی پایدار» در غذای حشرات، ردیابی آنها را در اکوسیستمهای پیچیده مزارع بسیار دقیقتر خواهد کرد.
پیشرفت دیگر، ترکیب SIT با روشهای نوین ویرایش ژنی مانند pgSIT است. در این روش، پشهها بصورت ژنتیکی بهگونهای طراحی میشوند که تنها نرهای عقیم و مادههای ناتوان از پرواز تولید کنند، و سپس این سیستم با پرتوتابی هستهای ترکیب میشود تا از عدم بازگشت احتمالی جهشها اطمینان حاصل گردد. این «سیستمهای دوگانه» امنیت بیولوژیک را به سطح بالاتری میبرند. همچنین، استفاده از هوش مصنوعی برای پیشبینی دقیق طغیان پشهها بر اساس دادههای هواشناسی و رطوبت خاک، اجازه میدهد رهاسازی حشرات بصورت پیشگیرانه و قبل از وقوع اپیدمی انجام شود.
توصیه استراتژیک برای دهههای آینده، ایجاد «بانکهای منطقهای حشرات عقیم» زیر نظر آژانس اتمی است تا در صورت بروز بحران در هر کشور، محمولههای اضطراری پشههای عقیم بهسرعت ارسال شوند. فناوری هستهای به جایگزینی برای واکسیناسیونهای گسترده تبدیل خواهد شد؛ به این معنا که بهجای واکسینه کردن میلیونها راس دام، با حذف ناقل، بیماری اصلاً وارد گله نخواهد شد. این تغییر پارادایم، صنعت دامپروری را بهسوی پایداری کامل و حذف مواد شیمیایی هدایت میکند.
اثرات رهاسازی بر تنوع زیستی و زنجیره غذایی
یکی از دغدغههای اصلی در رهاسازی انبوه حشرات، تأثیر آن بر تعادل اکولوژیک است. مطالعات گسترده توسط FAO و نهادهای محیطزیستی نشان میدهد که SIT یکی از ایمنترین روشهای مداخله در طبیعت است. از آنجایی که نرهای عقیم رها شده در طبیعت تکثیر نمیشوند، هیچ خطر ماندگاری در محیط ندارند و پس از پایان عمر طبیعی خود (معمولاً 2 تا 3 هفته) از بین میروند. این ویژگی «خود-محدودکننده»، SIT را از روشهای بیولوژیک کلاسیک (مانند وارد کردن گونههای شکارچی بیگانه) متمایز میکند.
در مورد زنجیره غذایی، پشهها منبع غذایی بسیاری از پرندگان و خفاشها هستند. بااینحال، SIT معمولاً تنها یک گونه خاص ناقل را هدف قرار میدهد و هزاران گونه دیگر از پشهها و حشرات غیرناقل در محیط باقی میمانند تا نقش خود را در زنجیره غذایی ایفا کنند. علاوه بر این، بسیاری از پشههای هدف (مانند آئدس آئجیپتی) گونههای مهاجمی هستند که متعلق به محیط رهاسازی نبوده و حذف آنها عملاً به بازگشت اکوسیستم به حالت اصلی کمک میکند.
پروتکلهای ایمنی هستهای نیز تضمین میکنند که حشرات رها شده حامل هیچگونه آلودگی رادیواکتیو نیستند. اشعه مورد استفاده تنها باعث تغییرات در ساختار سلولهای جنسی شده و هیچ تابشی از خود حشره ساطع نمیشود. این سطح از ایمنی باعث شده است که حتی در مناطق حفاظت شده زیستمحیطی نیز اجازه استفاده از SIT صادر شود. فناوری هستهای با حذف «آلودگی شیمیایی» آفتکشها، در واقع به احیای تنوع زیستی حشرات مفید که پیش از این قربانی سموم میشدند، کمک شایانی میکند.
مقایسه SIT هستهای با CRISPR و Wolbachia
در دنیای امروز، چندین فناوری نوین برای کنترل پشهها با هم رقابت میکنند. شناخت تفاوتهای این روشها برای یک سیاستگذار هستهای الزامی است. روش Wolbachia بر پایه استفاده از باکتری همزیست برای ایجاد ناسازگاری سیتوپلاسمی استوار است، درحالیکه CRISPR از ویرایش ژن استفاده میکند. بااینحال، SIT هستهای به دلیل سابقه 60 ساله و عدم وجود پیچیدگیهای اخلاقی و قانونی مربوط به موجودات تراریخته (GMO)، همچنان انتخاب اول بسیاری از کشورهاست.
همافزایی این روشها نیز در حال شکلگیری است. برای مثال، ترکیب SIT و IIT (استفاده از اشعه برای عقیم کردن مادههای احتمالی در روش Wolbachia) نتایج بسیار درخشانی در چین و تایلند داشته است. فناوری هستهای به عنوان یک «لایه امنیتی مضاعف» عمل میکند؛ حتی اگر روشهای ژنتیکی با شکست مواجه شوند، پرتوتابی اطمینان میدهد که هیچ حشره باروری وارد محیط نمیشود. این نگاه یکپارچه، قدرت مانور دامپزشکی هستهای را در برابر پشههای ناقل بهطرز بینظیری افزایش داده است.
مشارکتهای اجتماعی و پذیرش فناوری
یکی از حساسترین ابعاد استفاده از فناوری هستهای در کشاورزی، مسئله پذیرش اجتماعی است. کلمه «هستهای» گاهی باعث نگرانیهای بیمورد در جوامع محلی میشود. وظیفه یک استراتژیست و خبرنگار آگاه، تبیین این واقعیت است که SIT یک روش صلحآمیز، پاک و بدون رادیواکتیویته ثانویه است. شفافیت در اطلاعرسانی و آموزش دامداران در مورد چگونگی عملکرد نرهای عقیم، کلید موفقیت پروژههای بزرگی مانند رهاسازی پشهها در فلوریدا و برزیل بوده است.
از منظر اخلاقی، SIT به عنوان یک روش «انساندوستانه» در کنترل آفات شناخته میشود، زیرا برخلاف سموم که باعث مرگ زجرآور حشرات و آسیب به سایر حیوانات میشوند، این روش تنها از تولید نسل بعدی جلوگیری میکند. همچنین، این فناوری با کاهش بیماری در مناطق محروم، به عدالت اقتصادی و بهداشتی کمک میکند. جلب مشارکت جوامع محلی در نگهداری تلهها و گزارشدهی از جمعیت پشهها، نوعی «علم شهروندی» (Citizen Science) را ایجاد میکند که پایداری پروژه را تضمین مینماید.
برنامههای آموزشی در مدارس روستایی و مزارع، با تأکید بر اینکه «نرهای عقیم نیش نمیزنند»، ترس از رهاسازی انبوه را از بین میبرد. درواقع، دیپلماسی هستهای در سطح مزارع، با تبدیل کردن مردم به بخشی از راهکار، موفقیت بیولوژیک را به یک پیروزی اجتماعی تبدیل میکند. پذیرش عمومی بهدرستی به معنای درک این نکته است که اتم در اینجا نه برای تخریب، بلکه برای صیانت از حیات و تأمین غذای بشر به کار گرفته شده است.
جمعبندی راهبردی و توصیههای حاکمیتی
در پایان، کاربرد فناوری هستهای در کنترل پشههای ناقل بیماریهای دامی، یک انتخاب لوکس نیست، بلکه یک ضرورت استراتژیک برای قرن بیست و یکم است. تغییرات اقلیمی و مقاومتهای دارویی، روشهای قدیمی را از رده خارج کردهاند. SIT به عنوان یک فناوری بالغ، ایمن و اقتصادی، مسیری روشن برای صیانت از صنعت دامپروری و امنیت غذایی ترسیم میکند.
—–
منابعی برای مطالعه بیشتر
1. Sterile insect technique, pest control with sterilized insects | IAEA, https://www.iaea.org/topics/sterile-insect-technique
2. Nuclear techniques help reduce pests and develop better crops, https://world-nuclear.org/climate-change-and-nuclear-energy/sustainable-development-goals-and-nuclear/sdg2-zero-hunger
3. Sterile-Insect Methods for Control of Mosquito-Borne Diseases: An Analysis – PMC, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2946175/
4. Insect Pest Control Laboratory | International Atomic Energy Agency, https://www.iaea.org/topics/insect-pest-control/laboratory
5. Invest in Nuclear Science and Technology for Africa’s Development Needs, FAO–IAEA Meeting Hears, https://www.iaea.org/newscenter/news/invest-in-nuclear-science-and-technology-for-africas-development-needs-fao-iaea-meeting-hears
6. The Importance of Farm Mosquito Control, https://agrilifeextension.tamu.edu/wp-content/uploads/2025/07/Mosquito-Control-on-farm-1.pdf
7. Impact of Mosquitoes on Livestock Health – A-NIKS, https://www.aniks.com/impact-of-mosquitoes-on-livestock-health/?no_redirect=true
8. Sterile Insect Technique, https://www.iaea.org/sites/default/files/sit-trifold20170310.pdf
9. About Rift Valley Fever (RVF) – CDC, https://www.cdc.gov/rift-valley-fever/about/index.html
10. infection with rift valley fever virus – WOAH, https://www.woah.org/fileadmin/Home/eng/Health_standards/tahm/3.01.20_RVF.pdf
11. Rift Valley Fever – The Center for Food Security and Public Health, https://www.cfsph.iastate.edu/Factsheets/pdfs/rift_valley_fever.pdf
12. Rift Valley Fever in Animals – Generalized Conditions – Merck Veterinary Manual, https://www.merckvetmanual.com/generalized-conditions/rift-valley-fever/rift-valley-fever-in-animals
13. AI trap targets rise in mosquito-borne diseases – The World Economic Forum, https://www.weforum.org/videos/ai-mosquito-borne-diseases/
14. Effects of Livestock-Keeping on the Transmission of Mosquito-Borne Diseases – ScienceOpen, https://www.scienceopen.com/hosted-document?doi=10.15212/ZOONOSES-2024-0036
15. Sterile insect technique – Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Sterile_insect_technique
16. Mosquito Irradiation, Sterilization and Quality Control – International …, https://www.iaea.org/sites/default/files/24/12/3rd_rcm_report_d44004.pdf
17. Comparison on the quality of sterile Aedes aegypti mosquitoes produced by either radiation-based sterile insect technique or Wolbachia-induced incompatible insect technique | PLOS One – Research journals, https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0314683
18. New Method Advances Research on Controlling Mosquitoes Using Nuclear Techniques, https://www.iaea.org/newscenter/news/new-method-advances-research-on-controlling-mosquitoes-using-nuclear-techniques
19. Nuclear Science to Control Mosquitos, Generate Clean Energy a Key Focus of Director General Grossi’s Visit to Brazil | IAEA, https://www.iaea.org/newscenter/news/nuclear-science-to-control-mosquitoes-generate-clean-energy-a-key-focus-of-director-general-grossis-visit-to-brazil
20. Nuclear Applications in Agriculture Success Stories from Africa in facts and figures – International Atomic Energy Agency, https://www.iaea.org/sites/default/files/2024-07/nafa-facts-figures-africa.pdf
21. Sterile Insect Technique (SIT) field trial targeting the suppression of Aedes albopictus in Greece | Parasite, https://www.parasite-journal.org/articles/parasite/full_html/2024/01/parasite230170/parasite230170.html
22. IAEA and WHO to Develop a New Framework for the Application of Nuclear Techniques against Mosquito-Borne Diseases, https://www.iaea.org/newscenter/news/iaea-and-who-to-develop-a-new-framework-for-the-application-of-nuclear-techniques-against-mosquito-borne-diseases
23. Current status of the sterile insect technique for the suppression of …, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11426227/
24. INTEGRATING THE STERILE INSECT TECHNIQUE AS A KEY COMPONENT OF AREA-WIDE TSETSE AND TRYPANOSOMIASIS INTERVENTION, https://www.fao.org/4/y2022e/y2022e02.htm
25. NWS Economic Impact Report – usda aphis, https://www.aphis.usda.gov/sites/default/files/nws-historical-economic-impact.pdf
26. Editorial: Economic impact of infections on the farm industry – ResearchGate, https://www.researchgate.net/publication/394515285_Editorial_Economic_impact_of_infections_on_the_farm_industry
27. Five ways nuclear technology is improving agriculture and food security, https://www.fao.org/newsroom/story/Five-ways-nuclear-technology-is-improving-agriculture-and-food-security/en
28. Economic burden of zoonotic and infectious diseases on livestock farmers: a narrative review – PMC – NIH, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12083159/
29. Joint FAO/IAEA Coordinated Research Project on “Mosquito Handling, Transport, Release and Male Trapping Methods” in Support of SIT Application to Control Mosquitoes – NIH, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9961463/
30. Irradiated Mosquitoes – CDC, https://www.cdc.gov/mosquitoes/mosquito-control/irradiated-mosquitoes.html
31. Sterile insect technique and incompatible insect technique, emerging alternatives to insecticides for adult mosquito control | Journal of Integrated Pest Management | Oxford Academic, https://academic.oup.com/jipm/article/16/1/10/8104861
32. (PDF) Sterile-Insect Methods for Control of Mosquito-Borne Diseases: An Analysis, https://www.researchgate.net/publication/26785104_Sterile-Insect_Methods_for_Control_of_Mosquito-Borne_Diseases_An_Analysis
33. The Evolution And Effectiveness Of Sterile Insect Technique For Vector Control: A Historical And Modern Analysis – EliScholar, https://elischolar.library.yale.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2499&context=ysphtdl
34. BVG India and Senecio Robotics to Deploy Natural, AI-Driven Sterile …, https://www.einpresswire.com/article/878960651/bvg-india-and-senecio-robotics-to-deploy-natural-ai-driven-sterile-mosquito-technology-in-india
35. New Technology Designed to Genetically Control Disease-spreading Mosquitoes, https://today.ucsd.edu/story/new-technology-designed-to-genetically-control-disease-spreading-mosquitoes
36. Nuclear technique helps fight mosquito-borne illnesses – YouTube, https://www.youtube.com/watch?v=gpbvUG9F_nA
37. Sterile Insect Technique Used to Supress Mosquito Disease Vectors in Florida | IAEA, https://www.iaea.org/newscenter/news/sterile-insect-technique-used-to-supress-mosquito-disease-vectors-in-florida
38. Sterile Insect Technique (SIT) against Aedes Species Mosquitoes: A …, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7996155/
39. SIT-ia: A Software-Hardware System to Improve Male Sorting Efficacy for the Sterile Insect Technique – MDPI, https://www.mdpi.com/2075-4450/16/11/1108
40. Tracking ticks and tackling disease: AI transforms medical entomology – Purdue Agriculture, https://ag.purdue.edu/news/2025/10/tracking-ticks-and-tackling-disease-ai-transforms-medical-entomology.html
41. New Techniques Are Needed to Control Mosquitoes and Protect Public Health, https://deltamvcd.gov/wp-content/uploads/2020/05/MVCAC-Innovative-Methods-SIT-2021.pdf
42. Rift Valley Fever Pathogenesis and Epidemiology – Project : USDA ARS, https://www.ars.usda.gov/research/project/?accnNo=441467&fy=2024
43. The Nuclear Fix for Mosquitoes – International Atomic Energy Agency, https://www.iaea.org/newscenter/multimedia/videos/the-nuclear-fix-for-mosquitoes
44. Exploiting Wolbachia as a Tool for Mosquito-Borne Disease Control: Pursuing Efficacy, Safety, and Sustainability – MDPI, https://www.mdpi.com/2076-0817/14/3/285
45. Sterile Insect Technique (SIT) against Aedes Species Mosquitoes: A Roadmap and Good Practice Framework for Designing, Implementing and Evaluating Pilot Field Trials – MDPI, https://www.mdpi.com/2075-4450/12/3/191
46. How our method compares | World Mosquito Program, https://www.worldmosquitoprogram.org/en/learn/how-our-method-compares
47. What Are the Ethical Considerations of Insect Consumption? → Question – Lifestyle → Sustainability Directory, https://lifestyle.sustainability-directory.com/question/what-are-the-ethical-considerations-of-insect-consumption/
انتهای پیام/
نظرات کاربران