به گزارش خبرگزاری تسنیم از خرمآباد، در سالهای اخیر، تحولات اجتماعی، اقتصادی و رسانهای کشور، بیش از هر زمان دیگری بر زیست ذهنی و رفتاری نسل نوجوان و جوان تأثیر گذاشته است؛ نسلی که در میانه فشارهای معیشتی، بمباران خبری، تغییرات سریع فرهنگی و بحرانهای هویتی، در حال شکل دادن به نگاه خود نسبت به آینده، جامعه و نظام ارزشی پیرامون خویش است. در چنین فضایی، بروز ناآرامیها و اغتشاشات اخیر، صرفاً یک رخداد مقطعی یا واکنشی هیجانی تلقی نمیشود، بلکه نشانهای از انباشت تدریجی مسائل روانی، اجتماعی و اقتصادی در لایههای مختلف جامعه بهشمار میرود؛ مسائلی که اگر بهصورت عمیق و ریشهای مورد واکاوی قرار نگیرند، میتوانند در بزنگاههای حساس، به رفتارهای پرهزینه و بحرانساز منجر شوند.
واقعیت آن است که نوجوانان و جوانان امروز، در شرایطی رشد یافتهاند که همزمان با دسترسی گسترده به فضای مجازی و رسانههای جهانی، با محدودیتهای اقتصادی، نااطمینانی شغلی، دغدغههای معیشتی خانواده و ابهام نسبت به آینده روبهرو هستند. این ترکیب پیچیده از فرصتها و تهدیدها، ذهن نسل جدید را به عرصهای پرتنش و متلاطم تبدیل کرده است؛ عرصهای که در آن، امید و ناامیدی، انگیزه و سرخوردگی، آرمانخواهی و بدبینی، بهصورت همزمان در حال رقابتاند.
از سوی دیگر، خانواده، مدرسه، دانشگاه و رسانهها، بهعنوان مهمترین نهادهای تربیتکننده و هویتساز، در بسیاری از موارد نتوانستهاند پاسخ متناسبی به نیازهای روانی و فکری این نسل ارائه دهند. ضعف در آموزش مهارتهای زندگی، کمرنگ شدن گفتوگوی مؤثر میان نسلها، افزایش فاصله عاطفی میان والدین و فرزندان و گسترش فضای گلایهمحور در جامعه، زمینهای فراهم کرده است که بخشی از جوانان، در مواجهه با مشکلات، بهجای انتخاب مسیرهای عقلانی و سازنده، به واکنشهای هیجانی و گاه پرخاشگرانه روی آورند.
در این میان، شرایط اقتصادی کشور، تورم، کاهش قدرت خرید، دشواریهای اشتغال، بحران ازدواج و نااطمینانی نسبت به آینده، همچون فشاری دائمی بر روح و روان خانوادهها و فرزندانشان سایه انداخته است. نوجوانی که هر روز دغدغههای مالی والدین خود را میبیند و جوانی که افق روشنی برای شغل، مسکن و تشکیل خانواده پیش روی خود نمییابد، بهتدریج دچار نوعی فرسایش روانی و انگیزشی میشود؛ فرسایشی که میتواند زمینهساز بروز نارضایتیهای عمیق و رفتارهای اعتراضی شود.
در کنار این عوامل، نقش پررنگ رسانههای خارجی، شبکههای اجتماعی و جریانهای معاند در جهتدهی افکار عمومی و القای تصویر سیاه از آینده کشور، بر پیچیدگی این وضعیت افزوده است. بهرهبرداری هدفمند دشمن از نقاط ضعف روانی و اجتماعی جوانان، نشان میدهد که ناآرامیهای اخیر، صرفاً حاصل یک نارضایتی درونی نیست، بلکه در بستر یک جنگ شناختی و روانی گسترده نیز شکل گرفته است.
دکتر محمدرضا راجی عضو هیئت علمی دانشگاه لرستان در گفت وگویی تفصیلی با خبرنگار تسنیم با بررسی و کارشناسی آسیبشناسانه، نسبت به ابعاد پنهان و آشکار زیست ذهنی و رفتاری نسل نوجوان و جوان هشدار داد و نسبت به ضعف نظام آموزشی، بحران هویت، چالشهای خانوادگی و تأثیر فضای رسانهای هشدار داد.
تسنیم: آقای دکتر، در ابتدای گفتوگو بفرمایید از نگاه شما مهمترین عوامل مؤثر در حضور نوجوانان و جوانان در اغتشاشات اخیر چه بوده است؟
راجی:در بررسی پدیده حضور جوانان و نوجوانان در اغتشاشات اخیر، نمیتوان تنها به یک عامل بسنده کرد، بلکه با مجموعهای از عوامل بههمپیوسته اجتماعی، روانی، اقتصادی، فرهنگی و رسانهای مواجه هستیم. این عوامل بهصورت زنجیرهای بر یکدیگر اثر میگذارند و در نهایت فرد را به سمت واکنشهای هیجانی و بعضاً مخرب سوق میدهند. فشارهای معیشتی، فضای روانی جامعه، ناامیدی تزریقشده از سوی برخی رسانهها، ضعف نظام تربیتی و آموزشی و نیز بحران هویت در نسل جوان، همگی در کنار هم زمینه بروز چنین رفتارهایی را فراهم میکنند.
تسنیم: شما تأکید ویژهای بر مسئله ناامیدی دارید. این ناامیدی چگونه در ذهن جوانان شکل میگیرد؟
راجی:ناامیدی و یأسی که از بستر جامعه به نوجوان و جوان منتقل میشود، شاید مهمترین عامل در شکلگیری تشویش ذهنی، اضطراب، عصبانیت و پرخاشگری باشد. زمانی که فضای عمومی جامعه آکنده از گلایه، شکایت، بدبینی و سیاهنمایی میشود، طبیعی است که ذهن جوان نیز متأثر گردد. وقتی والدین در محیط خانواده دائماً از مشکلات صحبت میکنند، آینده را تیره میبینند و نسبت به شرایط نگاه منفی دارند، ناخواسته این نگرش را به فرزندان خود منتقل میکنند. نوجوانی که هنوز قدرت تحلیل عمیق ندارد، این پیامها را بهصورت احساسی دریافت میکند و در ذهنش نوعی بنبست روانی شکل میگیرد.
تسنیم: به نقش خانواده اشاره کردید. خانواده دقیقاً چه جایگاهی در این فرآیند دارد؟
راجی: خانواده نخستین و مهمترین نهاد تربیتی است. متأسفانه در بسیاری از خانوادهها، والدین بیشتر بر مشکلات و کمبودها تمرکز میکنند تا بر داشتهها و ظرفیتها. آنها در حضور فرزندان از فشار اقتصادی، ناتوانی مالی و سختیهای زندگی میگویند و کمتر از امید، تلاش و فرصتها سخن میرانند. این رفتار موجب انتقال انرژی منفی به فرزندان میشود. از منظر روانشناسی، نوجوان به والدین خود وابستگی عاطفی شدیدی دارد. وقتی میبیند پدر و مادرش ناراضی، نگران و تحت فشار هستند و همزمان حاکمیت را مقصر میدانند، ناخودآگاه احساس خشم، بیعدالتی و انتقامجویی در او شکل میگیرد.
تسنیم: این شرایط چه تأثیری بر نگرش جوان نسبت به جامعه میگذارد؟
راجی: در چنین فضایی، حجم بالایی از ناامیدی در ذهن جوان انباشته میشود. این ناامیدی فقط حاصل خانواده نیست؛ مدرسه، دانشگاه، رسانهها، فضای مجازی و شبکههای ماهوارهای نیز در تشدید آن نقش دارند. این عوامل نوعی تفکر انتقادی افراطی و گاه مخرب ایجاد میکنند که در آن فرد به این نتیجه میرسد که هیچ چیز ارزش تلاش ندارد. جوان احساس میکند آیندهای پیش روی او نیست و همین احساس، او را به سمت رفتارهای واکنشی سوق میدهد.
تسنیم: این تفکر چه پیامدهای رفتاری به دنبال دارد؟
راجی: جوان سرخورده معمولاً به سمت پرخاشگری، عصبانیت و رفتارهای هیجانی میرود. این عصبانیت گاه در خانواده بروز میکند و گاه در جامعه. متأسفانه در بسیاری از خانوادهها شاهد بیاحترامی و تنش میان والدین و فرزندان هستیم که ریشه آن در ازبینرفتن امید است. وقتی فرد احساس کند آیندهای ندارد، دیگر برای روابط انسانی و اخلاقی نیز ارزشی قائل نمیشود.
تسنیم: نقش مشکلات اقتصادی در این روند چیست؟
راجی: اقتصاد کشور دچار چالشهای جدی است و این موضوع تأثیر مستقیمی بر روان جوانان دارد. نوجوان و جوان نیازهای طبیعی دارد؛ از پوشاک و آموزش گرفته تا تفریح و آینده شغلی. وقتی خانواده نتواند این نیازها را تأمین کند، احساس محرومیت شکل میگیرد. این احساس محرومیت بهتدریج به سرخوردگی، خشم و بیاعتمادی تبدیل میشود و ذهن جوان را به سمت منفیگرایی سوق میدهد.
تسنیم: این فشار اقتصادی چه تبعات اجتماعی دارد؟
راجی: وقتی نیازهای اقتصادی تأمین نشود، فرد ممکن است بهدنبال راههای نادرست برای جبران آن برود. در این مسیر، گروه همسالان نقش مهمی ایفا میکنند. نوجوان در جمع دوستان، الگو میگیرد و اگر این جمع دارای نگرش منفی باشد، این نگرش تقویت میشود. به این ترتیب، یک فضای ذهنی تاریک و ناامیدکننده در ذهن جوان شکل میگیرد.
تسنیم: شما به تأثیر جنگ اخیر اشاره کردهاید. این مسئله چگونه مؤثر بود؟
راجی: پس از جنگ 12 روزه، جامعه بهیکباره با موج گرانی، تورم و کاهش ارزش پول ملی مواجه شد. این تحولات فشار روانی سنگینی بر خانوادهها وارد کرد. تورم شدید، حذف ارز ترجیحی، افزایش قیمت سوخت و تهدیدهای خارجی مانند اسنپبک، همگی فضای نااطمینانی را تشدید کردند. این شرایط مستقیماً بر روحیه جوانان اثر گذاشت.
تسنیم:نگاه شما به آینده اقتصادی چیست؟
راجی: با وجود برخی اهداف مثبت در سیاستهای اقتصادی، متأسفانه روند فعلی نگرانکننده است. تورم بالا و کاهش قدرت خرید، مردم را در تنگنا قرار داده و اگر اصلاحات جدی صورت نگیرد، این فشارها میتواند پیامدهای اجتماعی گستردهتری داشته باشد.
تسنیم:از سرمایه انسانی صحبت کردید. چرا جوانان را مهمترین سرمایه میدانید؟
راجی: جوانان موتور محرک جامعهاند. اگر این موتور دچار فرسایش روانی و انگیزشی شود، کل جامعه متوقف میشود. جامعهای که جوانانش ناامید و بیانگیزه باشند، توان پیشرفت ندارد و به سمت عقبگرد حرکت میکند.
تسنیم:درباره مسئله ازدواج جوانان چه نظری دارید؟
راجی:ما با بحران ازدواج مواجهیم. میلیونها جوان در سن ازدواج قرار دارند، اما به دلایل اقتصادی و فرهنگی نمیتوانند تشکیل خانواده دهند. کاهش ازدواج باعث فاصله گرفتن جوان از فضای سالم خانوادگی میشود و زمینه بروز هیجانات کاذب و آسیبهای اخلاقی را فراهم میکند.
تسنیم:نقش نظام آموزشی را چگونه ارزیابی میکنید؟
راجی:نظام آموزشی ما بیشتر بر انتقال محفوظات تمرکز دارد تا آموزش زندگی. در مدارس، مهارتهای ارتباطی، کنترل هیجان، مسئولیتپذیری و سبک زندگی آموزش داده نمیشود. در دانشگاه نیز بسیاری از دانشجویان بدون ثبات فکری و هدف مشخص فارغالتحصیل میشوند.
تسنیم:تفاوت نسلها چه نقشی دارد؟
راجی:هر نسل ویژگیهای خاص خود را دارد. امروز با نسلی مواجهیم که انتظارات بالایی دارد، اما مهارت لازم برای تحقق آن را کسب نکرده است. برخی خانوادهها با فراهم کردن بیحدوحصر امکانات، فرزندان پرتوقع تربیت میکنند و این مسئله زمینه نارضایتی را افزایش میدهد.
تسنیم:در نهایت، جمعبندی شما چیست؟
راجی:مجموعهای از مشکلات اقتصادی، ضعف تربیتی، فضای منفی رسانهای و ناامیدی اجتماعی باعث شده بخشی از جوانان دچار بیانگیزگی و پرخاشگری شوند. در چنین شرایطی، دشمن با سوءاستفاده از این فضا، آنها را در مسیر دلخواه خود قرار میدهد. اگر به این مسائل بهصورت ریشهای پرداخته نشود، آسیبهای اجتماعی تشدید خواهد شد.
انتهای پیام/
نظرات کاربران