خبرگزاری مهر – گروه استانها، فاطمه گلوی: هم زمان با فرارسیدن فصل رسیدگی نخل ها درجنوب سیستان و بلوچستان برای باروری بیشتر نخل ها، آیینهای سنتی و بومی متنوعی برگزار میشود که نشانه پیوند عمیق مردم این منطقه با طبیعت و چرخه حیات اقتصادی و فرهنگی آنها است.
این آیینها که ریشه در تاریخ و باورهای محلی دارد، نهتنها جنبه اقتصادی و معیشتی دارند، بلکه فرصتی برای همدلی، همکاری جمعی و پاسداشت آیین های بومی است.
در روستاها و نواحی نخلخیز جنوب سیستان و بلوچستان، این آیینها جلوهای از زندگی مردمانِ نخلدار است که با کار، شادی و احترام به طبیعت گره خوردهاند.
مردمان بلوچ نخل خرما را همچون فرزندشان می دانند
ایرج رستم زهی مدیر جهاد کشاورزی شهرستان سراوان در گفت و گو با خبرنگار مهر با اشاره به آیین های بومی رسیدگی به درختان نخل و خرما بیان کرد: خرما در فرهنگ غنی مردم بلوچ و منطقه بلوچستان، جایگاهی عمیق دارد؛ و مردمان بلوچ نخل خرما را همچون فرزندی در خانواده مورد احترام و اهمیت می دانند.
وی گفت: در گویش بلوچی، عبارت «مچ بچ» مچ به معنای نخل و بچ هم به معنای فرزند است، به این معنا که اگر کسی یک درخت خرما داشته باشد آن را یک فرزند برای خود تلقی می کند؛ و داشتن آن، نعمتی الهی شمرده میشود؛ و در سرشماری هر نخل خرما یک نفر حساب می شود.
رستم زهی بیان کرد: چرخه زندگی و تولید محصول در درخت خرما، مراحلی مشخص و طبیعی دارد: اولین مرحله استراحت و جوانه زنی درخت است؛ پس از برداشت محصول سال، درخت خرما دورهای را برای استراحت طی میکند.
وی افزود: از اواخر بهمن یا اوایل اسفند ماه، غلافها و شاخههایی که حاوی خوشههای خرما هستند، از تنه درخت بیرون آمده و نمایان میشوند.
مدیر جهاد کشاورزی شهرستان سراوان تصریح کرد: با نمایان شدن خوشههای خرما، کشاورزان منطقه، فرایند گردهافشانی را آغاز میکنند؛ که در زبان بومی به این عمل مَچ اِیوار گفت می شود؛ این عمل بیشتر به صورت دستی و سنتی، با استفاده از گرده درختان نخل نر (درختان غیربارور) انجام می شود، و تا حدودی با مکانیزاسیون و ماشینآلات، به صورت مکانیزه انجام می شود؛ این کار از نیمه اول اسفند ماه آغاز و تا اواسط اردیبهشت ماه ادامه دارد.
۴۰۰۰ هکتار از اراضی سراوان زیر کشت خرما
وی ادامه داد: پس از گردهافشانی، طی حدود ۲۰ تا ۳۰ روز، دانههای خرما شروع به رشد کرده و خوشهها سنگین و خمیده میشوند؛ هرچه میزان باردهی بیشتر باشد، خوشه خرما به سمت پایین خمیدهتر میشود.
رستم زهی افزود: در این مرحله، کشاورزان با تکان دادن خوشهها، محصولات ضایعاتی را جدا کرده و در صورت نیاز، خوشههای اضافی و نامرغوب را نیز میچینند تا خرمای سالم و با کیفیت باقی بماند؛ به دلیل سنگینی خوشهها و جلوگیری از شکستن آنها، کشاورزان اقدام به بستن خوشهها میکنند که به این مرحله «مچبند» گفته میشود؛ این عمل از نیمه دوم اردیبهشت ماه آغاز شده و به درخت خرما، جلوهای آراسته و منظم میبخشد.
وی اظهار داشت: پس از مچبند، درختان وارد مرحله رنگبندی میشوند و خرماها بر اساس رقم خود، به رنگهای مختلف (قرمز، زرد و…) درمیآیند؛ در واقع این مرحله، فصل اول هامین است؛ در این حین، کشاورزان با تکان دادن ملایم شاخهها، به هوا دهی بهتر محصول کمک کرده و رطوبت اضافی را خارج میکنند تا مانع از فساد خرما شوند.
مدیر جهاد کشاورزی سراوان با اشار به وضعیت تولید و اشتغال در شهرستان گفت: سطح زیر کشت نخلستانهای شهرستان سراوان در حال حاضر ۴۰۰۰ هکتار است که از این میزان، ۳۸۰۰ هکتار آن بارور میباشد.
۹۰ درصد محصولات خرما در سراوان به رقم مضافتی اختصاص دارد
وی خاطرنشان کرد: بیش از ۷۴ رقم خرما در این سراوان شناسایی شده است، اما ۹۰ درصد محصولات به رقم «مضافتی» اختصاص دارد؛ پس از آن، ارقام «ربی» و انواع خرماهای تازه خوری مانند «چرپان»، «رنگونو»، «پی مازو»، «هلیله»، «ماکیلی» و «سبزو» قرار دارند.
رستم زهی گفت: در فصل برداشت خرما و ایام هامین(که در واقع از نیمه دوم مرداد آغاز می شود تا پایان شهریور ماه ادامه دارد)، این ۴۰۰۰ هکتار نخلستان، به طور متوسط برای هر هکتار ۳ نفر مشغول به کار میشوند، و در ایام برداشت محصول که اشتغال فصلی ایجاد میشود این رقم در مجموع به حدود ۱۲۰۰۰ نفر میرسد.
وی افزود: این اشتغال تنها محدود به کشاورزان نیست، بلکه شامل رانندگان، سردخانهداران، کارگران فصلی و صاحبان بار نیز میشود؛ به طور کلی، در شش ماهه اول سال، از زمان مچبند تا برداشت، کشاورزان و دستاندرکاران این صنعت مشغول به کار هستند.
مدیر جهاد کشاورزی سراوان در پایان بیان کرد: پیشبینی می شود؛ امسال با توجه به برگزاری کلاسهای ترویجی، تغذیه مناسب نخیلات و اجرای هرس اصولی نزدیک ۲۸ هزار تن برداشت محصولات خرمای مضافتی رو در شهرستان سراوان داشته باشیم.
پرورش و برداشت بیش از ۲۵ نوع خرما در نیکشهر
عبدالستار سهراب زهی، مدیر جهاد کشاورزی شهرستان نیکشهر در گفت و گو با خبرنگار مهر گفت: در شهرستان نیکشهر بیش از ۲۵ رقم خرما شامل انواع زودرس و دیررس کشت میشود.
وی تصریح کرد: سطح زیر کشت خرمای بارور این شهرستان ۳۷۵۵ هکتار است و بیشترین سطح زیر کشت مربوط به رقم مضافتی میباشد.
سهراب زهی بیان کرد: پیشبینی میشود میزان برداشت خرما نیکشهر در سال ۱۴۰۵ بیش از ۲۳۳۸۰ تن باشد.
وی افزود: تعداد شاغل در حوزه کاشت و برداشت خرما به صورت مستقیم حدود ۳۲۰۰ نفر برآورد میشود که بخش قابلتوجهی از جمعیت فعال شهرستان را تشکیل میدهند.
مدیر جهاد کشاورزی نیکشهر تصریح کرد: عملیات مچایوار یا گردهافشانی نخیلات معمولاً از نیمه دوم بهمنماه در مناطق گرمتر شهرستان آغاز شده و تا نیمه نخست فروردینماه در مناطق معتدل و کوهستانی ادامه مییابد.
وی گفت:گردهافشانی در نیکشهر به شکل سنتی و دستی انجام میشود؛ بدین صورت که کارگر با استفاده از پروند که در واقع کمربندی ساختهشده از الیاف خرما است؛ از تنه درخت بالا رفته و پس از هرس شاخ و برگهای اضافی، عمل گردهافشانی را انجام میدهد.
سهراب زهی ادامه داد: پس از آنکه خوشهها دانهبندی و درشتتر شدند، مرحله خوشهآرایی یا مچبند آغاز میشود؛ در این مرحله تعدادی از خوشهها قطع شده و با توجه به سن و توان هر درخت، خوشههای باقی مانده مرتب و تنظیم میشوند تا کیفیت و اندازه میوه افزایش یابد.
وی در پایان بیان کرد: برداشت خرما در نیکشهر بسته به شرایط آبوهوایی متغیر است؛ در مناطق گرم و خشک، برداشت از نیمه دوم خرداد با ارقام زودرس مانند کتومی، نگال و شکری آغاز میشود و تا نیمه اول مهرماه با ارقام دیررستری نظیر هلیله ادامه دارد؛ این فرایند مهمترین فعالیت کشاورزی شهرستان نیکشهر به شمار میرود.
نظرات کاربران