به گزارش خبرگزاری تسنیم از همدان، روند توسعه شهری و اجرای پروژههای گسترده مسکن در سالهای اخیر به یکی از مهمترین موضوعات مورد بحث در حوزه مدیریت شهری همدان تبدیل شده است؛ موضوعی که همزمان با ضرورت تأمین مسکن، نگرانیهایی را درباره آینده هویت تاریخی، ظرفیتهای طبیعی و اقتصاد گردشگری این شهر بهوجود آورده است.
کارشناسان شهری معتقدند همدان بهعنوان یکی از شهرهای تاریخی ایران، بیش از هر زمان دیگری نیازمند توسعهای مبتنی بر نگاه راهبردی و بلندمدت است؛ چرا که ادامه ساختوسازهای گسترده و تغییر کاربری برخی اراضی دارای ظرفیت طبیعی و گردشگری، میتواند در آینده بخشی از مزیتهای رقابتی این شهر را از بین ببرد.
در همین راستا، صادق حسنی، دکتری تخصصی برنامهریزی شهری و مطالعات شهری، در گفتوگو با خبرنگار تسنیم با تأکید بر ضرورت بازنگری در شیوه توسعه شهری همدان اظهار کرد: توسعه شهری نباید صرفاً بر پایه گسترش ساختوساز تعریف شود، بلکه لازم است میان تأمین مسکن، حفظ محیطزیست، صیانت از هویت تاریخی و تقویت اقتصاد گردشگری تعادل برقرار شود.
متن کامل گفتوگو با او در ادامه آمده است:
تسنیم: در سالهای اخیر درباره فاصله میان طرحهای توسعه شهری و واقعیتهای موجود همدان بحثهای زیادی مطرح شده است. به نظر شما ریشه این مسئله چیست؟
حسنی: بخشی از مشکل به نوع نگاه سنتی در برنامهریزی شهری بازمیگردد. سالها شهرها صرفاً از زاویه ساختوساز و توسعه فیزیکی دیده شدهاند، در حالی که شهر یک مجموعه زنده از هویت تاریخی، اقتصاد، محیطزیست و روابط اجتماعی است. در همدان این مسئله جدیتر است، چون شهر همزمان با فشار برای تامین مسکن، دارای ظرفیتهای ارزشمند تاریخی و طبیعی هم هست. اگر توسعه بدون توجه به این ویژگیها انجام شود، بهتدریج هویت شهر آسیب میبیند و مزیتهای اصلی آن از بین میرود.
تسنیم: برخی کارشناسان معتقدند همدان بیش از هر زمان دیگری نیازمند یک سند توسعه راهبردی است. چرا این موضوع تا این اندازه اهمیت پیدا کرده؟
حسنی: ببینید مدلهای قدیمی برنامهریزی دیگر پاسخگوی شرایط پیچیده امروز نیستند. طرحهای جامع معمولاً ثابت و غیرمنعطفاند و در برابر تغییرات اقتصادی، اجتماعی و حتی تصمیمات کلان کشور قدرت کافی ندارند. همدان امروز نیاز به مدلی دارد که بتواند میان توسعه مسکن، حفظ اراضی کشاورزی، اقتصاد گردشگری و مطالبات شهروندان تعادل برقرار کند. سند توسعه راهبردی در واقع قرار است این هماهنگی را ایجاد کند و شهر را از تصمیمگیریهای مقطعی و جزیرهای دور نگه دارد.
تسنیم: در خصوص تغییر کاربری برخی اراضی دارای ظرفیت گردشگری توضیح دهید؛ این روند چه تبعاتی برای آینده همدان دارد؟
حسنی: مسئله این نیست که شهر نباید توسعه پیدا کند یا مسکن ساخته نشود؛ بحث اصلی این است که توسعه در چه مسیری اتفاق میافتد. وقتی اراضی ارزشمند طبیعی و گردشگری وارد چرخه ساختوساز سنگین میشوند، در واقع بخشی از آینده اقتصادی شهر از بین میرود. همدان بخش مهمی از ظرفیت اقتصادی آینده خود را از گردشگری، طبیعت و هویت تاریخی میگیرد. اگر این منابع تخریب شوند، شهر به مرور مزیت رقابتی خود را از دست میدهد و تبدیل به یک شهر معمولی بدون پیشران اقتصادی پایدار میشود.
تسنیم: برخی معتقدند در شرایط فعلی، اولویت اصلی همدان تأمین مسکن است و پرداختن به دغدغههای محیطزیستی و گردشگری ممکن است روند توسعه را کند کند. پاسخ شما به این نگاه چیست؟
حسنی: این دو موضوع در تقابل با یکدیگر نیستند. مسئله این نیست که مسکن ساخته نشود، بلکه بحث بر سر کیفیت و محل توسعه است. اگر امروز برای حل کوتاهمدت مسئله مسکن، اراضی ارزشمند طبیعی و گردشگری را از بین ببریم، در آینده شهر بخش مهمی از ظرفیت اقتصادی خود را از دست خواهد داد. توسعه پایدار یعنی بتوانیم همزمان چند مسئله را با هم ببینیم؛ یعنی هم نیاز مسکن پاسخ داده شود، هم منابع زیستمحیطی حفظ شوند و هم هویت تاریخی شهر آسیب نبیند. اگر این توازن از بین برود، هزینههای آن در آینده چند برابر خواهد شد.
تسنیم: پس توسعه مسکن نباید در تقابل با توسعه پایدار قرار بگیرد، این دو چگونه میتوانند در کنار هم تعریف شوند؟
حسنی: بله دقیقا؛ مسئله اصلی تغییر نگاه به پروژههای شهری است. در مدل جدید، پروژه مسکن فقط یک مجموعه ساختمانی نیست؛ بلکه بخشی از ساختار اقتصادی، اجتماعی و زیستمحیطی شهر محسوب میشود؛ یعنی حتی در پروژههای بزرگ مسکن هم باید به کیفیت زندگی، هویت محله، فضای سبز، مصرف آب، منظر شهری و پیوند با اقتصاد محلی توجه شود. اگر این اتفاق بیفتد، توسعه مسکن میتواند بهجای تهدید، به فرصتی برای تقویت شهر تبدیل شود.
تسنیم: شما به استفاده از ابزارهای هوشمند برای حفاظت از بافت تاریخی معتقدید، این روشها چه کمکی به مدیریت شهری میکنند؟
حسنی: یکی از مشکلات فعلی این است که نظارت بر ساختوسازها عمدتاً بعد از وقوع تخلف انجام میشود. در حالی که فناوری امروز امکان پیشگیری و کنترل دقیقتر را فراهم کرده است. برای مثال میتوان با استفاده از سامانههای هوشمند، رعایت ضوابط مربوط به نمای شهری، ارتفاع ساختمانها یا حفظ منظر تاریخی را بهصورت دقیق کنترل کرد. این مسئله باعث میشود حفاظت از هویت شهری فقط وابسته به سلیقه مدیران یا برخوردهای موردی نباشد.
تسنیم: شما همچنین بر مسئله بحران آب و ضرورت تغییر الگوی ساختوساز تاکید کردهاید. این موضوع چه اهمیتی برای آینده همدان دارد؟
حسنی: همدان دیگر نمیتواند با الگوهای پرمصرف گذشته توسعه پیدا کند. کمآبی امروز یک واقعیت جدی است و هر پروژه جدید باید نسبت خود را با منابع آب مشخص کند. در بسیاری از شهرهای دنیا، پروژههای ساختمانی موظفاند بخشی از آب باران را جذب و ذخیره کنند یا از زیرساختهای نفوذپذیر استفاده کنند. این نگاه کمک میکند شهرکهای جدید فقط مصرفکننده منابع نباشند و بخشی از نیازهای زیستمحیطی شهر را نیز جبران کنند.
تسنیم: در بخشی از این پژوهش به استفاده از فناوریهای دیجیتال برای کنترل توسعه شهری اشاره کردهاید. این فناوریها چه کاربردی در همدان خواهند داشت؟
حسنی: شهرهای تاریخی معمولاً در معرض آسیب تدریجی قرار دارند؛ یعنی ممکن است هر پروژه بهتنهایی کوچک بهنظر برسد، اما در مجموع هویت شهری را تغییر دهد. فناوریهای جدید این امکان را میدهند که قبل از صدور مجوز ساخت، تاثیر هر پروژه بر منظر شهری، دید بصری مناطق تاریخی یا حتی محیطزیست بررسی شود. این موضوع تصمیمگیری را علمیتر و دقیقتر میکند و احتمال خطا را کاهش میدهد.
تسنیم: یکی از نگرانیهای مطرحشده درباره توسعه شهری، حذف تدریجی ساکنان بومی از بافتهای قدیمی است. برای این مسئله چه راهکاری پیشنهاد میدهید؟
حسنی: اگر روند افزایش قیمت زمین و سوداگری کنترل نشود، ساکنان بومی آرامآرام از بافت تاریخی خارج میشوند و هویت اجتماعی شهر تغییر میکند. این اتفاق در بسیاری از شهرهای تاریخی دنیا رخ داده است. برای جلوگیری از این وضعیت، باید مدلهایی اجرا شود که امکان ماندگاری ساکنان بومی را فراهم کند؛ از جمله حمایت از تعاونیهای محلی، کنترل سوداگری زمین و ایجاد الگوهای مشارکتی در تامین مسکن. حفظ هویت شهری فقط به حفظ ساختمانها محدود نمیشود، بلکه حفظ جامعه محلی هم اهمیت دارد.
تسنیم: برخی کارشناسان هشدار میدهند ادامه روند فعلی ممکن است همدان را به شهری بدون هویت متمایز تبدیل کند. این نگرانی را تا چه اندازه جدی میدانید؟
حسنی: این نگرانی کاملاً جدی است. همدان مزیت خود را از تاریخ، طبیعت، بافت فرهنگی و هویت اجتماعیاش میگیرد. اگر توسعه شهری بدون توجه به این عناصر پیش برود، بهتدریج تفاوت همدان با سایر شهرها از بین میرود. شهرهایی که هویت خود را از دست میدهند، در جذب گردشگر، سرمایه و حتی حفظ کیفیت زندگی شهروندان دچار مشکل میشوند. به همین دلیل تاکید ما این است که توسعه باید در خدمت تقویت هویت شهری باشد، نه اینکه آن را تضعیف کند.
تسنیم: با توجه به مجموعه این مسائل، آینده مطلوبی که برای همدان ترسیم میکنید چه ویژگیهایی دارد؟
حسنی: همدان آینده باید شهری باشد که توسعه و هویت را همزمان حفظ کند؛ نه اینکه برای حل یک مسئله، سایر ظرفیتهای خود را قربانی کند. اگر توسعه شهری بر پایه دانش، مشارکت اجتماعی و نگاه بلندمدت انجام شود، همدان میتواند به الگویی موفق در پیوند میان توسعه مدرن، میراث تاریخی و اقتصاد پایدار تبدیل شود. این شهر ظرفیت آن را دارد که بهجای گرفتار شدن در توسعه شتابزده، مسیر متفاوت و هوشمندانهای را دنبال کند. همدان اگر هویت تاریخی و طبیعی خود را از دست بدهد، دیگر چیزی برای رقابت در آینده نخواهد داشت؛ به همین دلیل امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند تصمیمگیریهای دقیق، علمی و مبتنی بر منافع بلندمدت شهری هستیم.
مصاحبه از سمیرا گمار
انتهای پیام/
نظرات کاربران