به گزارش خبرگزاری تسنیم از همدان، به مناسبت گرامیداشت ایام هفته خبرنگار خلیل میرزائی، رئیس جهاد دانشگاهی واحد همدان، با حضور در دفتر خبرگزاری تسنیم همدان ضمن تبریک روز خبرنگار، درباره مهمترین برنامهها و اقدامات این نهاد در حوزههای آموزش، پژوهش، اشتغال، درمان و فعالیتهای فرهنگی توضیح داد.
توسعه اقتصادی روستاها، جلوگیری از مهاجرت روستاییان، تدوین سند توسعه اقتصادی و اشتغالزایی 327 روستای فاقد برنامه استان، حرکت از امنیت غذایی به سمت اقتدار غذایی، فرآوری محصولات کشاورزی و ایجاد ارزش افزوده، از مهمترین محورهای سخنان سرپرست جهاد دانشگاهی همدان در این گفتوگو بود.
میرزائی همچنین از آخرین وضعیت مرکز درمان ناباروری جهاد دانشگاهی، فعالیت مراکز تخصصی پزشکی، برنامههای آموزشی و مهارتی، برگزاری آزمونهای استخدامی، طرحهای پژوهشی و برنامه جهاد دانشگاهی برای فرآوری محصولاتی همچون رازیانه و سیر خبر داد.
متن کامل گفتوگوی تفصیلی تسنیم با رئیس جهاد دانشگاهی واحد همدان را در ادامه میخوانید:
تسنیم: با توجه به قرار گرفتن در آستانه هفته خبرنگار و همچنین سالگرد تأسیس جهاد دانشگاهی، ابتدا درباره این نهاد و مأموریتهای اصلی آن توضیح دهید.
میرزائی: خبرنگاران نقش مهمی در آگاهیبخشی و انعکاس واقعیتهای جامعه دارند و رسالت آنها تنها انتقال خبر نیست، بلکه میتوانند با اطلاعرسانی دقیق، صادقانه و مسئولانه، به بیان مسائل و مطالبات مردم و همچنین ایجاد ارتباط میان جامعه و مسئولان کمک کنند. جهاد دانشگاهی همانطور که اشاره کردید، در 16 مرداد سال 1359 به فرمان حضرت امام خمینی(ره) تشکیل شد و امسال چهلوششمین سالگرد تشکیل این نهاد را پشت سر گذاشتیم.
جهاد دانشگاهی به عنوان یک نهاد انقلابی در چهار محور اصلی فعالیت دارد که شامل معاونت آموزشی، معاونت پژوهشی، معاونت فرهنگی و معاونت پشتیبانی است. اخیراً حوزه دیگری با عنوان تجاریسازی نیز به این مجموعه کمک میکند تا طرحهایی که در مراحل آزمایشگاهی به ابداع و اختراع رسیدهاند، بتوانند مسیر تجاریسازی و توسعه فعالیت خود را طی کنند.
تسنیم: یکی از حوزههای اصلی فعالیت جهاد دانشگاهی، آموزش است. وضعیت فعالیتهای آموزشی این مجموعه در استان همدان چگونه است؟
میرزائی: در حوزه آموزش، هم آموزشهای مقطعدار و هم آموزشهای غیرمقطعدار داریم. آموزشهای مقطعدار همان آموزشهای آکادمیک و دانشگاهی است که در مقاطع کاردانی، کارشناسی پیوسته، کارشناسی ناپیوسته، کارشناسی ارشد و دکتری ارائه میشود.
در حال حاضر از کاردانی تا کارشناسی ارشد در 12 کدرشته حدود 420 دانشجو داریم. این مجموعه از سال 1374 فعالیت خود را آغاز کرده و جزو قدیمیترین مؤسسات آموزش عالی استان همدان محسوب میشود. پنج عضو هیئت علمی و آموزشی نیز در این مجموعه فعالیت دارند و رویکرد غالب آن در حوزه فنی و مهندسی است؛ از جمله معماری، عمران، کامپیوتر، برق، کنترل و قدرت و ابزار دقیق.
تسنیم: تفاوت آموزشهای آکادمیک جهاد دانشگاهی با آموزشهای مهارتی و کوتاهمدت چیست؟
میرزائی: آموزشهای آکادمیک بیشتر اصطلاحاً عرضهمحور هستند؛ یعنی رشتههایی را داریم و مخاطب میتواند متناسب با علاقه خود انتخاب و در آنها تحصیل کند.اما آموزشهای کوتاهمدت و مهارتی بیشتر تقاضامحور هستند. در این بخش ابتدا نیازهای بازار و نیازسنجی آموزشی انجام میشود و متناسب با نیاز موجود، دوره طراحی و پس از دریافت مجوزهای لازم برگزار میشود.
برای مثال، با تغییر رویکرد مخابرات از کابلهای مسی به فیبر نوری، دورههای مرتبط با فیبر نوری را برگزار کردیم که متقاضی زیادی دارد و عمدتاً نیز منجر به اشتغال میشود. دورههای کمکپرستاری، دستیار دندانپزشک و پنل خورشیدی نیز از دیگر دورههای مهارتی ما هستند.در حال حاضر سه مرکز آموزش کوتاهمدت داریم؛ دو مرکز در همدان و یک مرکز در ملایر که در آن هم آموزش کارکنان دولت و هم دورههای مهارتی ارائه میشود.
تسنیم: جهاد دانشگاهی در حوزه اشتغال و اعطای تسهیلات چگونه فعالیت دارد؟
میرزائی: معاونت آموزشی در حوزه اشتغال و اعطای تسهیلات اشتغال نیز فعالیتهایی دارد. در سال 1403 بین جهادهای دانشگاهی کشور در حوزه اعطای تسهیلات اشتغال رتبه نخست را کسب کردیم.همچنین جهاد دانشگاهی متولی برگزاری آزمونهای استخدامی است. سال گذشته برای دستگاههای مختلف از جمله آموزش و پرورش، وزارت بهداشت، شرکت توزیع نیروی برق، استانداری و سایر دستگاههای متقاضی، آزمون استخدامی برگزار کردیم و مجموعاً بیش از 22 هزار نفر در این آزمونها شرکت کردند.
در سال 1405 هنوز آزمونی برگزار نکردهایم و معمولاً فرآیند برگزاری آزمونها از مردادماه به بعد آغاز میشود. شرایط جنگی کشور نیز در این زمینه مؤثر بوده است. هفته گذشته مدیرکل مربوطه در همدان حضور داشت و درباره این موضوع صحبت کردیم و امیدواریم از شهریورماه یا نیمه دوم سال، برگزاری آزمونها آغاز شود.
تسنیم: یکی از موضوعات مهمی که جهاد دانشگاهی همدان در سالهای اخیر دنبال کرده، توسعه روستایی است. چرا توسعه روستاها را تا این اندازه مهم میدانید؟
میرزائی: تجربه کشورهای توسعهیافته نشان میدهد که توسعه روستایی همواره بر توسعه شهری مقدم بوده است، زیرا تولید، بهویژه تولید محصولات غذایی، یکی از مهمترین مؤلفههای استقلال اقتصادی، سیاسی و امنیت غذایی هر کشور به شمار میرود. کشوری که در تأمین مواد غذایی خود وابسته باشد، ناچار است نیازهای خود را با هزینههای سنگین و تحت شرایط تحمیلی تأمین کند؛ موضوعی که استقلال اقتصادی و حتی سیاسی آن کشور را تحت تأثیر قرار میدهد.
بر اساس آمارهای رسمی، در سال 1335 حدود 75 درصد جمعیت کشور در روستاها زندگی میکردند و تنها 25 درصد شهرنشین بودند، اما امروز این نسبت کاملاً معکوس شده و سهم جمعیت روستایی به حدود 20 درصد کاهش یافته و بیش از 80 درصد جمعیت در شهرها هستند. کاهش جمعیت روستایی به معنای کاهش ظرفیت تولید است و این روند علاوه بر تهدید تولید داخلی، موجب افزایش مهاجرت به شهرها، گسترش حاشیهنشینی و ایجاد فشار مضاعف بر زیرساختها و برنامههای توسعه شهری میشود.
تسنیم: راهکار شما برای جلوگیری از مهاجرت روستاییان چیست؟ آیا صرفاً ایجاد زیرساخت میتواند مانع مهاجرت شود؟ جهاد دانشگاهی همدان برای تحقق این هدف چه اقدام عملی انجام داده است؟
میرزائی: تثبیت جمعیت روستایی و ایجاد مهاجرت معکوس باید در اولویت سیاستگذاریها قرار گیرد. اگر روستایی نتواند از فعالیت اقتصادی خود درآمد مناسبی کسب کند، ناچار به ترک زادگاهش خواهد شد؛ بنابراین ایجاد رونق اقتصادی در روستا مهمترین راهکار جلوگیری از مهاجرت است.
حتی اگر بهترین امکانات نیز در روستاها فراهم شود، بدون ایجاد گردش مالی و درآمد پایدار برای ساکنان، مهاجرت روستاییان ادامه خواهد داشت. بنابراین توسعه اقتصادی مهمترین پیشنیاز ماندگاری جمعیت در روستاهاست. امروز باید پس از تحقق و توسعه امنیت غذایی، به اقتدار غذایی برسیم؛ هدفی که با تقویت تولید داخلی و توسعه اقتصادی روستاها محقق خواهد شد.
یکی از برجستهترین پروژههای جهاد دانشگاهی، گردآوری اطلاعات و تدوین «سند توسعه اقتصادی و اشتغالزایی روستاهای فاقد برنامه استان همدان» بود که در سال 1402 برای 327 روستای استان انجام شد.
تفاوت این طرح با بسیاری از برنامههای گذشته، مشارکت مستقیم مردم در فرآیند برنامهریزی بود. در این طرح با دهیاران، اعضای شوراهای اسلامی، معتمدان و افراد اثرگذار محلی مصاحبههای میدانی انجام شد و اطلاعات با استفاده از روش ارزیابی مشارکتی روستایی یا PRA جمعآوری و تحلیل شد. خروجی این مطالعات، سندی جامع و چند هزار صفحهای است که پس از بررسی در شورای برنامهریزی استان به تصویب رسید و اکنون به عنوان یک سند راهبردی در اختیار دستگاههای اجرایی قرار دارد.
تسنیم: این سند صرفاً یک مطالعه آماری است یا برای هر روستا مسیر مشخصی برای توسعه تعریف شده است؟
میرزائی: در این مطالعات ظرفیتهای اقتصادی، قابلیتهای تولیدی، مشاغل فعال و حتی مشاغل بومی فراموششده هر روستا شناسایی شده است. برای مثال، مشاغلی مانند فرشبافی، گلیمبافی و سایر حرفههای سنتی که امکان احیای آنها وجود دارد، مورد بررسی قرار گرفتهاند. همچنین مشخص شده است که برای اجرای هر بخش از برنامه توسعه، چه میزان مشارکت از سوی بخش خصوصی، دولت و سایر نهادهای مسئول مورد نیاز است.
توسعه بدون مشارکت مردم محقق نمیشود. زمانی که روستاییان در فرآیند تصمیمگیری و برنامهریزی مشارکت میکنند، احساس تعلق بیشتری نسبت به محل زندگی خود پیدا کرده و در اجرای برنامهها نیز همکاری مؤثرتری خواهند داشت؛ موضوعی که ضمانت اجرایی طرحهای توسعه را افزایش میدهد.
تسنیم: از نگاه شما، مهمترین حلقه مفقوده در توسعه اقتصادی روستاها چیست؟
میرزائی: کارآفرینی و توانمندسازی دو محور اصلی توسعه روستاها هستند. توسعه برای انسان است و انسان توانمند، موتور محرک توسعه محسوب میشود. باید زمینهای فراهم شود که روستاییان علاوه بر اشتغال برای خود، فرصتهای شغلی جدیدی نیز برای دیگران ایجاد کنند. فقرزدایی، توانمندسازی نیروی انسانی، تقویت مهارتهای فردی و حمایت از کارآفرینان از مهمترین ابزارهای توسعه اقتصادی روستاهاست و میتواند زمینه افزایش درآمد، کاهش مهاجرت و تحقق توسعه پایدار را فراهم کند. توسعه پایدار نیز بر سه رکن توسعه اقتصادی، توسعه زیستمحیطی و توسعه اجتماعی ـ فرهنگی استوار است و نمیتوان هیچیک از این ارکان را نادیده گرفت.
رازیانه رزن و سیر همدان؛ چرا خامفروشی کنیم؟
تسنیم: یکی از موضوعاتی که در حوزه پژوهش و توسعه اقتصادی دنبال میکنید، فرآوری محصولات کشاورزی است. چرا روی این موضوع تأکید دارید؟
میرزائی: در بحث استخراج و فرآوری اسانس، عصاره و مواد مؤثره محصولات مختلف، از جمله رازیانه و سیر، ظرفیت بسیار خوبی در استان وجود دارد. برای مثال، حدود 95 درصد رازیانه کشور در شهرستان رزن تولید میشود، اما بخش قابل توجهی از این محصول به صورت خام فروخته میشود. خامفروشی بدترین حالت برای تولیدکننده و شهرستان است؛ در حالی که میتوان این محصول را فرآوری کرد و برای آن ارزش افزوده ایجاد کرد.
در استان همدان همچنین ظرفیت تولید سیر، گشنیز و سایر گیاهان دارویی وجود دارد. حدود 315 واحد در حوزه گیاهان دارویی در استان فعالیت دارند و این محصولات قابلیت فرآوری دارند.
تسنیم: فرآوری این محصولات چه اثری بر اقتصاد استان خواهد داشت؟
میرزائی: وقتی از محصولی مانند سیر یا رازیانه اسانس، عصاره و مواد مؤثره استخراج میکنیم، در واقع محصول اولیه را به یک محصول واسط تبدیل کردهایم. این محصول واسط میتواند خوراک صنایع مختلف باشد و در صنایع تکمیلی به محصولات نهایی تبدیل شود.
برای نمونه، سیر بیش از 20 فرآورده جانبی دارد و میتواند در صنایع مختلف از جمله آرایشی و بهداشتی، شویندهها، مواد نگهدارنده، چسب و رزین، شامپو و حتی آفتکشها مورد استفاده قرار گیرد. این فرآیند میتواند اشتغال ایجاد کند، ارزش افزوده را در شهرستان نگه دارد، از خروج ارز جلوگیری کند و حتی زمینه ارزآوری را فراهم آورد.
وقتی 95 درصد رازیانه در رزن تولید میشود، چرا نباید سود فرآوری آن به شهرستان رزن و جوانان و افراد تحصیلکرده و علاقهمند این منطقه برسد؟
تسنیم: جهاد دانشگاهی برای تبدیل این ظرفیت به یک پروژه صنعتی چه اقدامی انجام داده است؟
میرزائی: جهاد دانشگاهی در کشور حدود سه تا چهار پژوهشگاه، نزدیک به 30 پژوهشکده و حدود 160 تا 170 گروه پژوهشی دارد. یکی از پژوهشکدههای ما، پژوهشکده توسعه صنایع شیمیایی ایران، دانش فنی این حوزه را دارد و میتواند خط تولید نیمهصنعتی و صنعتی را طراحی کند.
در همدان نیز مطالعات امکانسنجی برای محصولاتی مانند رازیانه و سیر را دنبال کردهایم. مطالعه امکانسنجی در واقع چراغ راه است و مشخص میکند برای راهاندازی یک خط تولید چه میزان تولید لازم است و آیا اجرای طرح از نظر اقتصادی مقرونبهصرفه است یا خیر.
طرح را به دوستان پیشنهاد دادهایم و مطالعات امکانسنجی نیز انجام شده و در حال بررسی است. اگر تأمین بودجه انجام شود و زیرساخت لازم فراهم شود، جهاد دانشگاهی میتواند دانش فنی را در اختیار طرح قرار دهد.
مشکل اصلی ما سرمایهگذاری است. جهاد دانشگاهی به دلیل محدودیتهای مالی امکان ورود گسترده به سرمایهگذاری را ندارد. به همین دلیل از مسئولان و سرمایهگذاران درخواست کردهایم زیرساختهای فنی را فراهم کنند تا بتوانیم به صورت مشارکتی و با استفاده از دانش فنی جهاد دانشگاهی این طرح را به مرحله اجرا برسانیم.
مرکز درمان ناباروری جهاد دانشگاهی به 95 درصد پیشرفت رسید
تسنیم: یکی از مهمترین پروژههای جهاد دانشگاهی همدان، مرکز درمان ناباروری است. آخرین وضعیت این پروژه چیست؟
میرزائی: مرکز درمان ناباروری تقریباً محور اصلی ساختمان جهاد دانشگاهی است و در حال حاضر حدود 95 درصد پیشرفت فیزیکی دارد. در هر استان عرف بر این است که یک مرکز درمان ناباروری دولتی، یک مرکز نیمهدولتی و یک مرکز خصوصی وجود داشته باشد. در استان همدان مرکز دولتی و خصوصی وجود دارد و مرکز جهاد دانشگاهی نیز به عنوان مرکز نیمهدولتی در حال تکمیل است. بیش از 90 درصد هزینه ساخت این مرکز از درآمدهای داخلی جهاد دانشگاهی تأمین شده است. یکی از دلایل عمده اینکه تکمیل این مرکز بیش از یک دهه طول کشید نیز همین موضوع بوده است.
در مقاطع مختلف باید بین تکمیل پروژه و پرداخت حقوق کارکنان انتخاب میکردیم و طبیعتاً پرداخت حقوق و دستمزد کارکنان اولویت داشت. در کنار درآمدهای داخلی، تسهیلات نیز دریافت کردهایم و کمکها و اعتبارات دولتی نیز در این مسیر مؤثر بوده است. امیدواریم حمایتهای انجامشده قطعی شود تا بتوانیم هرچه سریعتر این مرکز را وارد مدار خدمترسانی کنیم.
تسنیم: در حال حاضر چه مراکز تخصصی در حوزه پزشکی و خدمات درمانی فعال هستند؟
میرزائی: در حوزه پژوهش و خدمات تخصصی، مراکز مختلفی داریم. آزمایشگاه تجهیزات پزشکی ما از سال 1365 فعالیت میکند و جزو آزمایشگاههای قدیمی استان است.
البته درآمد این مرکز کاهش پیدا کرده است. یکی از مشکلات این است که تجهیزات را با قیمت آزاد تهیه میکنیم، هزینه نیروی انسانی و مسئول فنی را نیز مطابق ضوابط پرداخت میکنیم، اما تعرفه خدمات ما نیمهدولتی است و تقریباً به تعرفه دولتی نزدیک است. بنابراین فاصله میان هزینهها و درآمدها قابل توجه است.
مرکز تخصصی طب کار نیز از سال 1384 فعالیت میکند و قدیمیترین مرکز تخصصی طب کار استان است. سالانه حدود 14 تا 15 هزار نفر در این مرکز خدمات دریافت میکنند و سال گذشته نیز بیش از 14 هزار نفر مراجعه داشتند.
سلامتکده طب سنتی نیز از سال 1399 و 1400 فعالیت خود را آغاز کرده و خدمات مختلفی در حوزه تشخیص، ماساژهای درمانی، ریلکسی، اعمال یداوی، فصد، حجامت، بادکش و طب سوزنی ارائه میدهد. این مرکز تنها سلامتکده طب سنتی در واحدهای جهاد دانشگاهی کشور است و در استان همدان نیز در کنار مرکز دولتی دانشگاه علوم پزشکی، به صورت نیمهدولتی فعالیت میکند.
نمایندگی بانک خون بندناف رویان نیز از سال 1386 به عنوان دومین نمایندگی رسمی رویان در شهر همدان فعالیت خود را آغاز کرده و تا سال 1403 حدود 12 هزار خانواده عضو این بانک شدهاند. از نمونههای ذخیرهشده برای درمان برخی بیماریهای صعبالعلاج، سرطان خون و بیماری CP یا فلج مغزی استفاده شده و کارآزمایی بالینی برای درمان اوتیسم نیز انجام شده است. در مجموع با اضافه شدن مرکز سونوگرافی که کمتر از یک ماه است وارد مدار خدمترسانی شده، تعداد مراکز فعال ما به هشت مرکز رسیده است.
مرکز سفال جهاد دانشگاهی در لالجین؛ اتصال پژوهش به صنعت
تسنیم: جهاد دانشگاهی در حوزه صنایع بومی مانند سفال لالجین نیز فعالیتی دارد؟
میرزائی: مرکز خدمات تخصصی فناوری سفال که پیش از این در همدان مستقر بود، حدود دو سال است که دفتر خود را به لالجین منتقل کرده است. دلیل این انتقال این بود که احساس کردیم این مرکز در لالجین میتواند خدمات مؤثرتری ارائه دهد. حدود هزار و 500 کارگاه سفال در لالجین داریم که حدود هزار و 250 کارگاه در حوزه سفال و حدود 200 تا 250 کارگاه در حوزه چینی بهداشتی فعالیت میکنند. همچنین مجتمع خدمات فنی، آموزشی و آزمایشگاهی در تاریخ 3 آبان 1403 با حضور وزیر میراث فرهنگی، استاندار و رؤسای دستگاههای اجرایی افتتاح شد.
تسنیم: در حوزه مطالعات روستایی آیا پروژه جدیدی نیز در دستور کار دارید؟
میرزائی: مرکز مطالعات توسعه پایدار روستایی جهاد دانشگاهی طرحهای مطالعاتی خوبی انجام داده است. یکی از مهمترین پروژههای قبلی همین سند توسعه اقتصادی و اشتغالزایی روستاهای فاقد برنامه استان بود.
خوشبختانه دوستان از این کار رضایت داشتند و در حال حاضر برای اجرای فاز دوم آن با همکاری مرکز افکارسنجی دانشجویان ایران در حال پیگیری هستیم و قرارداد آن نیز در آستانه امضا قرار دارد.
همچنین مرکز خدمات تخصصی مشاوره و خدمات روانشناختی داریم که طی پنج ماه گذشته در تجمعات و موکب جهاد دانشگاهی مستقر بوده و خدمات روانشناختی به مردم ارائه کرده است.
تسنیم: معاونت فرهنگی چه جایگاهی در ساختار جهاد دانشگاهی دارد؟
میرزائی: معاونت فرهنگی را میتوان ویترین فعالیتهای جهاد دانشگاهی دانست. جهاد دانشگاهی هم فرهنگیمحور است و هم پژوهشمحور. خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، مرکز افکارسنجی دانشجویان ایران (ایسپا)، سازمان دانشجویان، انتشارات جهاد دانشگاهی و مجموعه فعالیتهای فرهنگی از جمله بخشهای مهم این حوزه هستند.
به اعتقاد من، فعالیتهای فرهنگی رکن اصلی و ویترین جهاد دانشگاهی است و بسیاری از مردم جهاد دانشگاهی را با فعالیتهای فرهنگی آن میشناسند. در کنار آن، آموزش و پژوهش نیز مأموریتهای مهمی هستند که خدمات آموزشی و پژوهشی متعددی را به جامعه ارائه میکنند.
تسنیم: با توجه به مجموعه اقداماتی که اشاره کردید، مهمترین اولویت جهاد دانشگاهی همدان در ادامه مسیر چیست؟
میرزائی: مأموریت جهاد دانشگاهی انجام مطالعات علمی، ارائه راهکارهای کارشناسی و کمک به حل مسائل کشور است. در حوزه توسعه روستایی، سند 327 روستا را تدوین کردهایم و نتایج مطالعات در اختیار دستگاههای مسئول قرار گرفته است.
در حوزه اقتصادی نیز تلاش داریم دانش فنی موجود در جهاد دانشگاهی را به ظرفیتهای بومی استان متصل کنیم؛ برای مثال در زمینه فرآوری رازیانه، سیر و سایر محصولات میتوانیم از دانش فنی پژوهشگاهها و پژوهشکدههای جهاد استفاده کنیم و در صورت فراهم شدن زیرساخت و سرمایه، این طرحها را به مرحله اجرا برسانیم.
در نهایت، توسعه پایدار نیازمند برنامهریزی علمی، مشارکت مردم و همافزایی دستگاههای اجرایی است. امیدواریم با اجرای اسناد و طرحهای مطالعاتی، زمینه رونق اقتصادی روستاها، افزایش تولید، تقویت امنیت غذایی و در نهایت حرکت به سمت اقتدار غذایی و مهاجرت معکوس در روستاهای استان فراهم شود.
مصاحبه از زهرا قراباغی
انتهای پیام/
نظرات کاربران