خبرگزاری تسنیم ـ معظمه نقیپور| شهریور که از راه میرسد، جنگلهای هیرکانی حالوهوای دیگری پیدا میکنند؛ انگار طبیعت در واپسین روزهای تابستان، خود را برای یکی از مهمترین فصلهای حیات وحش آماده میکند. در میان انبوه درختان، جایی دور از هیاهوی شهر و در مسیرهای صعبالعبور کوهستانی، صدایی از دل جنگل بلند میشود؛ صدایی کشیده و پرطنین که گاه کیلومترها در سکوت جنگل میپیچد و خبر از آغاز یک فصل مهم در زندگی یکی از ارزشمندترین گونههای حیاتوحش شمال ایران میدهد؛ این صدا، بانگ مرالهای نر است؛ همان صدایی که در فرهنگ طبیعتدوستان و محیطبانان به «گاوبانگی» شناخته میشود..
فصل گاوبانگی از اواسط شهریور آغاز میشود و تا اواخر مهرماه ادامه دارد؛ دورهای که گوزن قرمز یا مرال وارد فصل جفتگیری میشود و گوزنهای نر با بانگهای ویژه، قلمرو خود را اعلام کرده و برای جفتگیری با مادهها با یکدیگر رقابت میکنند.
در ظاهر، جنگل در این روزها فقط شاهد یک رفتار طبیعی و تماشایی است؛ اما پشت این آوازهای عاشقانه، یک واقعیت تلخ نیز وجود دارد: مرالها در همین فصل که طبیعت آنها را به تکاپوی تولیدمثل واداشته، بیش از هر زمان دیگری در معرض تهدید انسان قرار میگیرند.
مرال نر برای جلب توجه ماده و تثبیت قلمرو خود، صدایش را در جنگل رها میکند. صدایی که برای طبیعت نشانه حیات و تداوم نسل است، اما برای شکارچی غیرمجاز میتواند به یک نشانی خطرناک تبدیل شود و همین تضاد است که فصل گاوبانگی را به یکی از حساسترین مقاطع حفاظتی حیاتوحش در جنگلهای شمال کشور تبدیل کرده است؛ فصلی که در آن یک سوی ماجرا غریزه و تداوم نسل قرار دارد و سوی دیگر، خطر شکار و دخالت انسانی.
جایی که حفاظت از مرال ساده نیست
.
سوادکوه و سوادکوه شمالی از جمله مناطقی هستند که به واسطه گستردگی عرصههای طبیعی، پوشش جنگلی، ارتفاعات و تنوع زیستگاهی، زیستگاه مهمی برای گونههای ارزشمند حیاتوحش به شمار میروند، اما همین گستردگی و تنوع، کار حفاظت را نیز دشوارتر میکند.
بخشهایی از زیستگاههای این منطقه در دل جنگلهای متراکم و ارتفاعات کوهستانی قرار گرفته و دسترسی به برخی نقاط، حتی برای نیروهای حفاظتی نیز آسان نیست. مسیرهای طولانی، نقاط صعبالعبور، پوشش متراکم جنگلی و گستردگی عرصههای طبیعی، پایش مستمر تمام نقاط را به کاری دشوار و پرهزینه تبدیل میکند و در چنین شرایطی، فصل گاوبانگی حساسیتها را دوچندان میکند.
محمد شکوهی، رئیس اداره حفاظت محیط زیست سوادکوه و سوادکوه شمالی، در گفتوگو با خبرنگار تسنیم با اشاره به آغاز فصل گاوبانگی از اواسط شهریور تا اواخر مهرماه، این دوره را یکی از حساسترین مقاطع زیستی گوزن قرمز در زیستگاههای جنگلی کشور دانست.
به گفته او، بانگ گوزنهای نر نشانه آغاز فصل جفتگیری و بخشی از یک چرخه طبیعی و ارزشمند در حیاتوحش است؛ گوزنهای نر در این دوره با سر دادن بانگهای ویژه، قلمرو خود را اعلام میکنند و برای جفتگیری با یکدیگر به رقابت میپردازند.
این رفتار، اگرچه یکی از زیباترین جلوههای حیات در جنگل است، اما همزمان مرالها را در معرض تهدیدهای انسانی، بهویژه شکار غیرمجاز، قرار میدهد.در واقع، گاوبانگی را باید فصل حساسیت مضاعف برای حفاظت از مرالها دانست؛ چراکه افزایش تحرک گوزنهای نر و صدای ممتد آنها، امکان شناسایی و ردیابی این حیوانات را برای افراد سودجو افزایش میدهد.
مرالی که در حالت عادی ممکن است ساعتها و حتی روزها در عمق جنگل از دید انسان پنهان بماند، در فصل گاوبانگی با صدای خود حضورش را آشکار میکند، اینجاست که صدای حیات، میتواند بهانهای برای تهدید حیات شود.
وقتی بانگ زندگی، شکارچی را به جنگل میکشاند
گوزن قرمز در این فصل بیشتر از هر زمان دیگری درگیر غریزه طبیعی خود است. گوزنهای نر برای جلب توجه مادهها بانگ میزنند، قلمرو خود را مشخص میکنند و در رقابت با دیگر نرها قرار میگیرند و همین تمرکز بر جفتگیری و افزایش تحرک، بخشی از حساسیت این دوره را رقم میزند.
خطر فقط به شکار مستقیم محدود نیست. حضور انسان، رفتوآمد خودروها، ایجاد سر و صدا، استفاده از نور، تعقیب حیوان برای تصویربرداری و ورود گردشگران به حریم زیستگاه میتواند آرامش این چرخه طبیعی را مختل کند و در این میان، شکار غیرمجاز خطر جدیتری است؛ زیرا شکار یک مرال نر بالغ، صرفاً از دست رفتن یک حیوان نیست.
شکوهی با تأکید بر همین موضوع معتقد است که شکار یک گوزن نر بالغ در فصل گاوبانگی میتواند به ساختار طبیعی جمعیت و روند تولیدمثل گونه آسیب وارد کند.این مسئله اهمیت ویژهای دارد؛ چراکه حیاتوحش یک سرمایه عمومی است و متعلق به یک فرد، یک روستا یا حتی یک شهرستان نیست. هر حیوانی که از چرخه طبیعی زیستگاه حذف میشود، بخشی از سرمایه زیستی کشور را با خود از بین میبرد.
مرالهای سوادکوه نیز از همین جنس سرمایهاند؛ سرمایهای که شاید ارزش واقعی آن تا زمانی که صدای بانگش از جنگل حذف نشود، برای بسیاری قابل درک نباشد.
محیطبانان در خط مقدم حفاظت
با نزدیکشدن به فصل گاوبانگی، برنامههای حفاظتی در زیستگاههای مرال نیز افزایش پیدا میکند.در سوادکوه و سوادکوه شمالی، یگان حفاظت محیط زیست با توجه به حساسیت این دوره، حضور و گشتهای حفاظتی خود را در مناطق حساس و زیستگاههای مستعد افزایش میدهد و مسیرهای دسترسی و نقاط مورد نظر با دقت بیشتری پایش میشوند.
این حفاظت اما تنها به افزایش گشتها خلاصه نمیشود؛ محیطبان باید در منطقهای وسیع، کوهستانی و جنگلی حرکت کند، نقاط احتمالی حضور حیاتوحش و مسیرهای دسترسی را زیر نظر داشته باشد و همزمان مراقب فعالیتهای مشکوک و تخلفات احتمالی باشد و در چنین شرایطی، حفاظت از مرال بیش از هر زمان دیگری به اشراف محیطبانان بر منطقه و همکاری مردم محلی نیاز دارد و قرار نیست تمام بار حفاظت از این سرمایه طبیعی فقط بر دوش محیطبان باشد.
جوامع محلی، دامداران، گردشگران، طبیعتگردانان و حتی افرادی که برای تفریح و تصویربرداری وارد جنگل میشوند، بخشی از این زنجیره حفاظتی هستند.
طبیعتگردی به قیمت برهمزدن آرامش مرالها تمام نشود
در سالهای اخیر، طبیعتگردی و حضور مردم در جنگلهای شمال کشور افزایش یافته است؛ موضوعی که اگر با رعایت اصول زیستمحیطی همراه باشد، میتواند به افزایش شناخت عمومی از اهمیت طبیعت کمک کند، اما جنگل در فصل گاوبانگی، حریمهایی دارد که نباید از آنها عبور کرد.
دیدن مرال در طبیعت برای بسیاری از علاقهمندان به حیاتوحش یک تجربه هیجانانگیز است، اما تلاش برای نزدیکشدن به حیوان، تعقیب آن، ایجاد سر و صدا یا استفاده از نور و تجهیزات مزاحم برای ثبت تصاویر، میتواند هزینهای سنگین برای حیاتوحش داشته باشد.
شکوهی از مردم، جوامع محلی، دامداران، گردشگران و طبیعتگردانان خواسته است در این ایام آرامش زیستگاهها را حفظ کنند و از نزدیکشدن، تعقیب، ایجاد سر و صدا و استفاده از نور و تجهیزات مزاحم برای مشاهده یا تصویربرداری از حیاتوحش خودداری کنند. این درخواست شاید در نگاه نخست ساده به نظر برسد، اما در فصل گاوبانگی اهمیت زیادی دارد.گاهی بهترین عکس از طبیعت، عکسی است که برای گرفتنش به طبیعت نزدیک نشدهایم.گاهی بهترین کمک به یک حیوان وحشی، این است که اجازه دهیم مسیر طبیعی زندگی خود را بدون دخالت ما طی کند.
یک گزارش مردمی میتواند یک مرال را نجات دهد
حفاظت از حیاتوحش تنها با دوربین محیطبان و خودروهای گشت انجام نمیشود. در مناطق وسیعی مانند سوادکوه، چشم و گوش مردم محلی میتواند مکمل مهمی برای نیروهای حفاظتی باشد.
صدای شلیک، مشاهده افراد یا خودروهای مشکوک، رفتوآمدهای غیرعادی در مناطق طبیعی یا هر نشانهای از فعالیت مرتبط با شکار میتواند هشداری برای محیطزیست باشد.
شکوهی از مردم خواسته است چنین مواردی را در اسرع وقت به محیط زیست اطلاع دهند چرا که یک تماس بهموقع شاید فقط چند دقیقه زمان ببرد، اما میتواند مانع از وقوع یک تخلف و از دست رفتن یک حیوان شود.
این موضوع بهویژه در فصل گاوبانگی اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ فصلی که مرالها با صدای خود حضورشان را اعلام میکنند و شکارچیان غیرمجاز نیز ممکن است از همین ویژگی طبیعی برای یافتن آنها سوءاستفاده کنند.
«سرمایه طبیعی» را برای تفریح قربانی نکنیم
یکی از مهمترین چالشهای حفاظت از حیاتوحش، تغییر نگاه جامعه به مفهوم شکار و طبیعت است چرا که ممکن است برای فردی شکار یک مرال تنها یک تجربه شخصی یا تفریح تلقی شود، اما از منظر محیط زیست، موضوع کاملاً متفاوت است.
یک گوزن نر بالغ فقط یک رأس حیوان نیست؛ بخشی از ساختار جمعیت، بخشی از چرخه تولیدمثل و بخشی از تنوع ژنتیکی یک گونه است.وقتی یک حیوان ارزشمند از زیستگاه حذف میشود، نمیتوان مسئله را تنها با جایگزینکردن یک رأس دیگر حل کرد.حیاتوحش یک کارخانه نیست که هر سال بتوان محصول جدیدی را جایگزین محصول از دسترفته کرد.چرخه طبیعت زمان، تعادل و پیوستگی میخواهد.
از همین رو رئیس اداره حفاظت محیط زیست سوادکوه و سوادکوه شمالی تأکید کرده است که حیاتوحش سرمایه عمومی است و هیچ فردی حق ندارد برای منفعت یا تفریح شخصی، سرمایه طبیعی یک منطقه را هدف قرار دهد.این جمله شاید خلاصه تمام فلسفه حفاظت از مرالها در فصل گاوبانگی باشد.
برخورد قانونی با شکارچیان غیرمجاز
همزمان با افزایش تدابیر حفاظتی، محیطبانان نیز در این دوره با حساسیت بیشتری عرصههای طبیعی را زیر نظر خواهند داشت.شکوهی تأکید کرده است که با هرگونه شکار و صید غیرمجاز در چارچوب قانون برخورد خواهد شد.این برخورد البته تنها برای حفاظت از یک گونه خاص نیست؛ هدف، حفظ تعادل زیستبوم و جلوگیری از تبدیل حیاتوحش به قربانی سودجویی و تفریح غیرمسئولانه است.
جنگلهای هیرکانی فقط مجموعهای از درختان نیستند. در دل همین جنگلها، چرخهای پیچیده از زندگی جریان دارد؛ از گیاهان و حشرات گرفته تا پرندگان و پستانداران بزرگی مانند مرال.هر حلقه از این زنجیره که حذف شود، بخشی از تعادل اکولوژیک نیز آسیب میبیند.
کمپهای حفاظتی برای فصل حساس مرالها
با آغاز شهریور، تدابیر حفاظتی برای حفاظت از گوزنهای قرمز در زیستگاههای این گونه افزایش پیدا میکند و ایجاد کمپهای محیط زیستی در قلمرو و زیستگاههای مرالها یکی از اقداماتی است که برای تأمین امنیت این مناطق دنبال میشود.هدف روشن است؛ وقتی بانگ گاوبانگی در جنگل طنینانداز میشود، محیط پیرامون مرالها باید تا حد امکان آرام و امن باشد.امنیتی که تنها با حضور محیطبانان برقرار نمیشود.
اگر یک گردشگر برای نزدیکشدن به مرال وارد حریم حیوان شود، اگر خودرویی با نور و صدای بلند وارد زیستگاه شود یا اگر شکارچی غیرمجاز از تاریکی جنگل برای نزدیکشدن به حیوان استفاده کند، تمام تلاشهای حفاظتی میتواند با یک رفتار نادرست آسیب ببیند.از این منظر، حفاظت از مرال یک مسئولیت جمعی است؛ محیطبان وظیفه خود را انجام میدهد، اما مردم نیز باید سهم خود را در این حفاظت ایفا کنند.
صدای مرال؛ صدای ادامه حیات
شهریور برای جنگلهای سوادکوه فقط پایان تابستان نیست.در دل هیرکانی، فصلی آغاز میشود که بخشی از آینده یک گونه ارزشمند را رقم میزند؛ فصلی که گوزنهای نر بانگ میزنند، قلمرو خود را اعلام میکنند و برای ادامه نسل تلاش میکنند.
بانگ مرال شاید برای گوش انسان تنها صدایی از دل جنگل باشد، اما برای طبیعت، بخشی از یک زبان قدیمی و غریزی است؛ زبانی که نسلهاست در جنگلهای شمال ایران شنیده میشود.اکنون وظیفه انسان، شنیدن این صدا بدون برهمزدن آرامش آن است.باید اجازه داد مرالها در سکوت جنگل زندگی کنند، بانگ بزنند، جفتگیری کنند و نسل بعدی را به طبیعت بسپارند.زیرا گاوبانگی فقط صدای یک گوزن نر نیست؛ صدای ادامه حیات در هیرکانی است.
اگر این صدا امروز در امنیت طنینانداز شود، شاید سالها بعد نیز فرزندان ما بتوانند در جنگلهای سوادکوه بایستند، سکوت کنند و از دور صدای مرالی را بشنوند که هنوز برای ادامه نسل خود بانگ میزند.حفاظت از این صدا، در نهایت حفاظت از یک حیوان نیست؛ حفاظت از بخشی از هویت طبیعی شمال ایران و میراثی است که اگر از دست برود، بازگرداندنش به سادگی ممکن نخواهد بود.
خطراتی که در فصل گاوبانگی گوزنها را تهدید میکند
محمد شکوهی رئیس اداره حفاظت از محیطزیست سوادکوه و سوادکوه شمالی در گفت و گو با خبرنگار تسنیم در سوادکوه با بیان اینکه از اواسط شهریورماه تا اواخر مهرماه با آغاز فصل گاوبانگی یکی از حساسترین مقاطع زیستی گوزن قرمز در زیستگاههای جنگلی کشور رقم میخورد، گفت: دورهای که صدای گوزنهای نر نشانه آغاز فصل جفتگیری و بخشی از یک چرخه طبیعی و ارزشمند در حیاتوحش است در این دوره گوزنهای نر با سر دادن بانگهای ویژه، قلمرو خود را اعلام میکنند و برای جفتگیری با یکدیگر رقابت دارند.
وی، افزود: این رفتار طبیعی اگرچه یکی از زیباترین جلوههای حیات در جنگل است اما همزمان گوزنها را در معرض تهدیدهای انسانی بهویژه شکار غیرمجاز، قرار میدهد در واقع گاوبانگی را باید فصل حساسیت مضاعف در حفاظت از گوزن قرمز دانست، افزایش تحرک و صدای گوزنهای نر میتواند امکان شناسایی آنها را برای افراد سودجو افزایش دهد و به همین دلیل حفاظت و پایش زیستگاهها در این مقطع با جدیت بیشتری دنبال میشود.
برای منفعت و تفریح، سرمایه طبیعی را هدف قرار ندهند
رئیس اداره حفاظت از محیط زیست سوادکوه و سوادکوه شمالی باتوجه به وضعیت جغرافیایی این دو شهرستان درمورد پایش در فصل گاوبانگی، خاطرنشان کرد : در شهرستانهای سوادکوه و سوادکوه شمالی با توجه به گستردگی عرصههای طبیعی و ارزش زیستگاهی منطقه، یگان حفاظت محیط زیست در این ایام حضور و گشتهای حفاظتی خود را در مناطق حساس و زیستگاههای مستعد افزایش داده و مسیرهای دسترسی و نقاط مورد نظر را با دقت بیشتری پایش میکند.
شکوهی، تصریح کرد: باید توجه داشت که شکار یک گوزن نر بالغ در این فصل صرفاً از بین بردن یک رأس حیوان نیست بلکه میتواند به ساختار طبیعی جمعیت و روند تولیدمثل گونه، آسیب وارد کند، حیاتوحش یک سرمایه عمومی است و هیچ فردی حق ندارد برای منفعت یا تفریح شخصی، سرمایه طبیعی یک منطقه را هدف قرار دهد.
توصیهها به مردم و جوامع محلی در فصل گاوبانگی
این مسئول باتوصیه نسبت به محافظت از گوزنها در فصل گاوبانگی، عنوان کرد: از مردم، جوامع محلی، دامداران، گردشگران و طبیعتگردانان درخواست میکنم در این ایام، آرامش زیستگاهها را حفظ کنند و از نزدیکشدن، تعقیب، ایجاد سر و صدا و استفاده از نور و تجهیزات مزاحم برای مشاهده یا تصویربرداری از حیاتوحش خودداری کنند.
وی، افزود: همچنین هرگونه مشاهده افراد یا خودروهای مشکوک، صدای شلیک و یا فعالیتهای مرتبط با شکار در مناطق طبیعی را در اسرع وقت به محیطزیست اطلاع دهند، یک گزارش بهموقع مردمی میتواند از وقوع یک تخلف و از دست رفتن یک حیوان جلوگیری کند.
با شکار غیرمجاز برخورد قانونی خواهد شد
رئیس اداره حفاظت از محیط زیست سوادکوه و سوادکوه شمالی، تاکید کرد: تأکید میکنم که محیطبانان در فصل گاوبانگی با حساسیت و جدیت بیشتری در عرصههای طبیعی حضور خواهند داشت و با هرگونه شکار و صید غیرمجاز در چارچوب قانون برخورد خواهد شد.گاوبانگی فقط صدای یک گوزن نیست، صدای ادامه حیات در جنگل است، اگر امروز اجازه دهیم این صدا در امنیت طنینانداز شود، فردا نسلهای بعد نیز میتوانند این میراث طبیعی را در جنگلهای سوادکوه بشنوند، حفاظت از این صدا، مسئولیت مشترک محیطبانان و همه دوستداران طبیعت است.
به گزارش تسنیم، با آغاز شهریور تدابیر حفاظتی از گوزنهای قرمز با ایجاد کمپهای محیط زیستی در قلمرو و زیستگاههای این حیوان ارزشمند آغاز میشود تا با شروع فصل ” گاو بانگی ” محیط جنگل برای مرالها امن باشد.
امنیتی که با حضور شکارچی، گردشگران، ایجاد سر و صدا به هم میریزد از این رو حفظ حریم گوزنهای قرمز به عنوان نماد تنوع زیستی در این موقع از سال بسیار اهمیت دارد تا جمعیت این گونه مهم جانوری حفظ و افزایش یابد.
انتهای پیام/
نظرات کاربران