به گزارش خبرگزاری تسنیم از سنندج، سال تحصیلی آغاز شده، دانشآموزان راهی کلاسهای درس شدهاند و خانوادهها انتظار دارند فرزندانشان در فضایی منظم و با بهرهگیری از معلمان تخصصی، مسیر یادگیری را آغاز کنند؛ اما در برخی مدارس کردستان، هنوز مسئلهای قدیمی و البته اساسی پابرجاست؛ کلاسهایی که معلم دارند، اما نه الزاماً معلم همان درس.
موضوع کمبود نیروی انسانی در آموزش و پرورش کردستان، مسئله تازهای نیست و طی سالهای گذشته بارها، مسئولان متولی به آن اذعان کرده و درباره آن هشدار داده شده است. با این حال، آنچه اکنون نیازمند پاسخ روشن است، نه صرفاً اصل وجود کمبود نیرو، بلکه شیوه مدیریت این کمبود و نحوه سازماندهی نیروهای موجود است.
اگر آموزش و پرورش با کمبود نیروی انسانی مواجه است ـ که شواهد میدانی و استفاده از ظرفیت نیروهای بازنشسته نیز مؤید وجود چنین مسئلهای است ـ پرسش اینجاست که چرا برای جبران کمبود، گاهی از معلمی استفاده میشود که تخصص دانشگاهی و حرفهای او ارتباطی با درس محوله ندارد؟
صدور ابلاغ 7 درس غیرمرتبط برای معلمان تخصصی!
بررسیهای خبرنگار نشان میدهد در برخی مدارس ناحیه یک و 2 شهرستان سنندج و روستاهای سایر شهرستانها، معلمانی که دارای مدرک کارشناسی یا کارشناسی ارشد یک رشته تخصصی هستند (با حفظ هویت) و طبیعتاً انتظار میرود عمده فعالیت آموزشی آنان در رشته و حوزه تخصصیشان باشد، در مقطع متوسطه اول علاوه بر رشته خودشان، برای تدریس درسهای غیرمرتبط مانند دینی، عربی، علوم تجربی، مطالعات اجتماعی، ادبیات، آمادگی دفاعی و تفکر نیز ابلاغ دریافت کردهاند! موضوعی که معاون آموزش و پرورش کردستان نیز به آن صحه گذاشت.
تأمین نیروی انسانی متخصص و تناسب میان رشته تحصیلی معلمان با دروس تدریسی، یکی از مهمترین مؤلفههای کیفیت آموزشی به شمار میرود؛ حال سؤال اینجاست؛ اگر این موارد در سطح مدارس و در چارچوب بخشنامههای سازماندهی نیروی انسانی انجام شده است، لازم است مسئولان آموزش و پرورش توضیح دهند مبنای تخصصی چنین سازماندهیای چیست؟ آیا صرفاً پر شدن ساعت موظف معلم، به معنای حل مسئله آموزش است؟
معلم چندمهارتی؛ راهکار آموزش و پرورش کردستان برای پوشش کلاسها!
در همین باره؛ سید حجتالله موسوی، معاون آموزش متوسطه ادارهکل آموزش و پرورش استان کردستان در گفتوگو با خبرنگار تسنیم اظهار کرد: موضوعی تحت عنوان «معلمان چندمهارتی» وجود دارد که عمدتاً مربوط به مناطق روستایی با جمعیت پایین دانشآموزی است و در مدارس شهری و پرجمعیت چنین رویکردی اعمال نمیشود.
وی افزود: در برخی روستاها به دلیل تعداد کم دانشآموزان و اصرار خانوادهها برای ادامه تحصیل فرزندان در محل سکونت خود، امکان تشکیل کلاسهای کامل وجود ندارد؛ به عنوان نمونه در برخی روستاهای نیر سنندج و یاپال دیواندره، تعداد دانشآموزان دوره متوسطه اول حدود 10 تا 15 نفر است که در پایههای مختلف تحصیلی پراکنده هستند.
موسوی تصریح کرد: به خانوادهها پیشنهاد شده است که دانشآموزان در مدارس روستاهای مرکزی و نزدیک تحصیل کنند تا امکان اختصاص دبیر تخصصی برای همه دروس فراهم شود، اما در برخی موارد خانوادهها تمایل دارند مدرسه در همان روستا برقرار باشد.
معاون آموزش متوسطه آموزش و پرورش کردستان با اشاره به ضرورت مدیریت منابع انسانی گفت: هر کلاس درس در دوره متوسطه اول حدود 30 ساعت نیروی آموزشی نیاز دارد، در حالی که ممکن است یک دبیر تخصصی در یک مدرسه روستایی تنها دو ساعت تدریس رشته خودش را داشته باشد که اعزام نیرو از شهر برای چنین تعداد ساعتی، از نظر اقتصادی، زمان و مدیریتی بهینه نیست.
وی اذعان کرد: در چنین شرایطی برای جلوگیری از هدررفت منابع، گاهی از ظرفیت دبیران چندمهارتی استفاده میشود؛ به این معنا که فردی که در یک رشته تخصص دارد، دروس نزدیک و مرتبط را نیز تدریس میکند. برای مثال ممکن است دبیر ریاضی، در شرایط خاص، بخشی از ساعات علوم را نیز پوشش دهد!
موسوی تأکید کرد: این موضوع مربوط به مدارس کمجمعیت روستایی است و در مدارس شهری و مناطقی که امکان تشکیل کلاس کامل وجود دارد، الزام بر استفاده از نیروی تخصصی است. در متوسطه اول، میانگین و استاندارد تعریفشده برای تشکیل کلاس حدود 23 تا 24 دانشآموز است و در چنین شرایطی باید دبیر مرتبط با رشته به کار گرفته شود.
ابلاغهای غیرمرتبط صادره اصلاح میشود
وی در پاسخ به خبرنگار تسنیم مبنی بر دریافت برخی گزارشها درباره وجود ابلاغهای غیرمرتبط در شهر سنندج نیز گفت: بررسی تطابق رشته تحصیلی دبیران با ابلاغهای صادرشده بر عهده گروههای آموزشی است و پس از پایان فرآیند ساماندهی ابلاغها، یعنی 15 مهرماه این موضوع بهصورت دقیق بررسی خواهد شد.
معاون آموزش متوسطه آموزش و پرورش کردستان خاطرنشان کرد: هر موردی که عدم تطابق رشته تحصیلی و درس تدریسی مشاهده شود، بررسی، برخورد و در صورت نیاز اصلاح خواهد شد.
موسوی همچنین درباره احتمال وجود کلاسهای بدون دبیر در استان گفت: طبق آخرین گزارشهای دریافتشده از شهرستانها، در حال حاضر مدرسهای که بدون دبیر باشد وجود ندارد.
وی با اشاره به چالش کمبود نیروی انسانی در آموزش و پرورش استان اظهار کرد: در مجموع حدود 2 هزار نفر کمبود نیرو داریم که این کمبود با استفاده از ظرفیت نیروهای بازنشسته و کارکنان غیرموظف شاغل تا حد زیادی مدیریت شده است.
معاون آموزش متوسطه آموزش و پرورش کردستان تأکید کرد: هدف اصلی، حفظ کیفیت آموزشی و در عین حال مدیریت منطقی منابع انسانی در شرایط خاص برخی مناطق کمجمعیت است.
کلاس درس، محل آزمون و خطا نیست
با این تفاسیر؛ طبیعی است که آموزش و پرورش در شرایط کمبود نیروی انسانی ناچار به اتخاذ راهکارهای موقت باشد؛ اما راهکار موقت نباید به رویهای دائمی تبدیل شود. کلاس درس، محل آزمون و خطا نیست و هر ساعت آموزشی که توسط نیروی فاقد تخصص لازم ارائه میشود، مستقیماً با فرصت یادگیری دانشآموزان ارتباط دارد.
ممکن است یک معلم توانمند، با تجربه و دلسوز بتواند بخشی از نیازهای آموزشی خارج از حوزه تخصصی خود را پوشش دهد؛ اما توانایی عمومی یک معلم با تخصص حرفهای در تدریس یک درس مشخص، دو مقوله متفاوت است.
نتایج امتحانات نهایی کردستان در جایگاه 27 کشور!
موضوع زمانی جدیتر میشود که این وضعیت را در کنار نتایج آموزشی استان قرار دهیم، نتیجه اینچنین اقدامات به نفع نیست؛ بر اساس آمارهای منتشرشده از نتایج امتحانات نهایی خردادماه 1405، جایگاه کردستان در میان استانهای کشور در رشتههای مختلف تحصیلی وضعیت مطلوبی را نشان نمیدهد؛ بهگونهای که قرار گرفتن استان در رتبههای پایانی کشور به ترتیب 27، 23 و 22 در رشتههای تجربی، ریاضی و علوم انسانی، آن هم با میانگین معدل پایین 10 در بین 32 استان، نیازمند واکاوی دقیق، آسیبشناسی و ارائه گزارش شفاف از سوی متولیان امر است.
این وضعیت، پرسشهای مهمی را در افکار عمومی، خانوادهها و جامعه فرهنگی استان ایجاد کرده است؛ اینکه عوامل مؤثر بر کاهش کیفیت آموزشی چیست؟ سهم کمبود نیروی انسانی، شرایط آموزشی مدارس، امکانات، شیوههای مدیریتی و برنامهریزیهای صورتگرفته در این روند تا چه اندازه بوده است؟
در کنار نتایج کلی آموزش در استان، وضعیت مدارس استعدادهای درخشان (سمپاد) نیز به عنوان یکی از بخشهای مهم نظام آموزشی، نیازمند توجه ویژه است. مدارس سمپاد همواره به عنوان مراکز پرورش استعدادهای برتر شناخته میشوند و انتظار میرود خروجی آموزشی آنها در سطحی متناسب با ظرفیت دانشآموزان و اهداف این مجموعه باشد؛ از این رو، بررسی دقیق عملکرد این مدارس و انتشار دادههای واقعی میتواند به شناخت بهتر مسائل کمک کند.
بیتردید نقد وضعیت موجود با هدف تخریب یا زیر سؤال بردن تلاشهای جامعه فرهنگی، معلمان و مدیران دلسوز نیست؛ چرا که بخش بزرگی از بدنه آموزش و پرورش با وجود محدودیتها، برای تربیت نسل آینده تلاش میکند. اما استمرار مشکلات آموزشی، نیازمند نگاه واقعبینانه، تصمیمهای کارشناسی و اصلاح مسیر است.
مسئله اینجاست که کیفیت آموزشی را نمیتوان صرفاً با تعداد کلاسهای تشکیلشده، تعداد ابلاغهای صادرشده یا پر شدن ساعات موظف سنجید. پرسش اصلی این است که در هر کلاس چه کیفیتی از آموزش ارائه میشود؟
چرا برخی کلاسها همچنان بدون معلم تخصصی هستند؟
دانشآموزی که در یک سال تحصیلی، درسهای مختلف خود را از معلمانی دریافت میکند که الزاماً تخصص آن درس را ندارند، آیا همان فرصت آموزشی را در اختیار دارد که دانشآموز یک مدرسه برخوردار از نیروی تخصصی دارد؟ و اگر پاسخ منفی است، آیا این مسئله نمیتواند به شکاف آموزشی میان دانشآموزان منجر شود؟
از سوی دیگر، باید مشخص شود که سازماندهی نیروی انسانی بر چه اساسی انجام شده است؟ آیا پیش از آغاز سال تحصیلی، کمبودهای هر مدرسه، منطقه و رشته احصا نشده بود؟ آیا مشخص نبود در کدام رشتهها کمبود معلم تخصصی وجود دارد؟ اگر مشخص بوده، چرا برخی کلاسها همچنان بدون معلم تخصصی هستند؟
و اگر امکان تأمین نیروی تخصصی وجود نداشته، چرا سازوکارهای جایگزین برای جلوگیری از تحمیل چند درس غیرمرتبط به یک معلم پیشبینی نشده است؟ از همه مهمتر اینکه اگر استفاده از معلمان غیرتخصصی به دلیل کمبود نیرو یک ضرورت اجتنابناپذیر است، این ضرورت باید شفاف، محدود، موقت و قابل ارزیابی باشد؛ نه اینکه به یک راهکار عادی برای اداره کلاسهای درس تبدیل شود.
موضوع صرفاً اختلاف بر سر یک ابلاغ یا برنامه هفتگی نیست؛ مسئله، حق دانشآموز برای برخورداری از آموزش باکیفیت و تخصصی است.
نهادهای نظارتی و بازرسی ورود کنند
انتظار میرود نهادهای نظارتی و بازرسی، موضوع سازماندهی نیروی انسانی و آموزش معلمان در مدارس را با نگاه دقیقتری بررسی کنند و مشخص شود چند درصد از کلاسهای درسی استان توسط معلم تخصصی همان درس و چند درصد توسط نیروهای غیرتخصصی پوشش داده میشود. چه میزان از ساعات آموزشی توسط نیروهای بازنشسته یا سایر ظرفیتهای جبرانی پوشش داده شده و چه تعداد ابلاغ خارج از رشته تخصصی صادر شده است.
این شفافیت نه تضعیف آموزش و پرورش، بلکه میتواند به اصلاح مسیر کمک کند. قرار نیست کسی را متهم کنیم؛ قرار است یک مسئله را ببینیم. اگر کمبود معلم وجود دارد، باید برای آن راهکار واقعی ارائه شود.
اگر سازماندهی انجام شده، باید مبنای آن روشن باشد. اگر آمار عملکرد آموزشی استان مطلوب است، باید مستندات آن منتشر شود. نمیتوان همزمان از ارتقای کیفیت آموزشی سخن گفت و نسبت به کلاسهایی که با معلم غیرمرتبط با رشته تخصصی اداره میشوند، بیتفاوت ماند. کیفیت آموزش از کلاس درس آغاز میشود؛ و کلاس درس، پیش از هر چیز، به معلم متخصص نیاز دارد.
سرمایه اصلی هر جامعه، نیروی انسانی آن است و دانشآموزان امروز، سازندگان فردای کردستان خواهند بود؛ بنابراین ارتقای کیفیت آموزش و جبران عقبماندگیهای احتمالی، ضرورتی است که نمیتوان آن را به آینده موکول کرد. خبرنگار تسنیم این موضوع را در گزارشهای بعدی نیز دنبال میکند.
انتهای پیام/
نظرات کاربران